Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

CONCLUSIO est negativa. Quam probat D. Thomas tribus rationibus. Prima, nam Deus est primum movens immobile: sed nullum corpus movet non motum, ergo etc. Secunda, nam Deus est primum ens omnino existens in actu; corpus autem habet aliquid de potentia, cum sit continuum, et consequenter divisibile, ergo. Tertia, quia Deus est nobilissimum omnium entium: corpori autem repugnat esse nobilissimum, quod de corpore non vivo manifestum est. De vivente etiam probatur, nam id quo vivit nobilius est ipso corpore vivente, ergo etc.

COMMENTARIUM.

PRO intelligentia huius articuli adverte cum Caiet. quod cum corpus tripliciter sumatur: primo, pro corpore de praedicamento quantitatis, quod importat trinam dimensionem; secundo, pro altera parte compositi naturalis posita ad latus praedicamenti substantiae; tertio, pro eo quod ponitur in recta linea praedicamenti substantiae; quaestio D. Tho. huius articuli non est de corpore primo et secundo modo. Constat enim, quod Deus non est accidens quod pertinet ad primam acceptionem corporis: item non potest cadere in mentem alicuius quod Deus sit pars substantiae: est igitur conclusio intelligenda de corpore in tertia acceptione. Et est certa secundum fidem, adeo ut contrarium eius sit haeresis manifesta. Probatur primo, testimoniis divinae Scripturae: Ioan. 4. «Spiritus est Deus». Quem locum omnes sancti Patres intelligunt litteraliter de spiritu prout excludit omnem corporis portionem. Et veritas huius intelligentiae colligitur ex ipso contextu; nam Christus in illo loco intendebat docere Samaritanam, quod Dei cultus non esset alligatus ad aliquem specialem locum corporeum; et suadet ex eo quod spiritus est Deus, id est incorporeus. Item 1. ad Timoth. 1.: «Regi saeculorum immortali, invisibili, etc.»; ad Rom. 1. «Invisibilia enim ipsius etc ». Denotatur autem per hoc quod est esse invisibilem, quod Deus sit imperceptibilis omni sensu corporeo, tamquam vere incorporeus Haec veritas etiam definitur in Concilio Lateran. et habetur in capit. firmiter de Summa Trinit. Praeterea probatur auctoritate Sanctorum, qui omnes recipiunt hanc conclusionem tamquam verissimum fidei dogma. Videndus est D. Augu. lib. De haeresibus, ad Quodvultdeum, c. 86., tomo 6., et lib. 3. Confess. c. 7., ubi dicit, oppositam sententiam fuisse haeresim Manichaeorum. Vide etiam lib. 10. Super Genes. ad litteram, cap. 25; et lib. 1. De Doct. Christ., cap. 7. et 8.; et lib. 6. De Trinit. c. 6 et 8.; et lib. 11. Confess. c. 10.: ex quo loco D. Tho. assumpsit rationes, quas hic adducit.

Sed est argumentum. Nam D. August. lib. De haeresibus citato referens Tertullianum asserentem, Deum esse corpus,

excusat illum ab haeresi; ergo dicere quod Deus est corpus, non est haeresis manifesta.

Confirmatur: nam si opposita sententia conclusionis D. Tho. damnatur tamquam haeresis, ideo est, quia in Sacris Litteris Deus dicitur Spiritus: sed etiam Angeli vocantur spiritus in divina Scriptura frequentissime, et nihilominus gravissimi quidam Doctores catholici sine nota haeresis docuerunt, angelos esse corporeos, ut dicetur infra, quaest. 51. art. 1.; ergo etc.

Ad hoc argumentum respondetur, quod Divus August. in eo loco asserit nostram conclusionem, tamquam dogma fidei: voluit tamen excusare Tertullianum ab haeresi, quia forte Tertullianus non sensit, Deum esse vere corpus; sed ut explicaret, Deum non esse aliquid inane, sed esse quid solidum, firmum, et substantiale, ideo appellavit Deum corpus. Quod haec fuerit mens Tertulliani colligitur ex illo loco D. Aug. et etiam exipso Tertulliano, lib. De Resurrect. carnis, ubi loquens de anima dicit: «Nos autem animam et hic corporalem profitemur habentem proprium genus soliditatis substantiae». Et idem fere dicit cum de Deo loquitur.

Ad confirmationem respondetur, quod diversimode Scripturae Divinae tribuunt Deo esse Spiritum, et angelis. Nam Deo quasi corporis omnino experti, ita ut nullam corporis portionem includat: ut patet ex loco adducto Ioan. 4. Non autem ita aperte hoc dicit Scriptura de angelis, et anima rationali. Tandem probatur conclusio: nullum corpus potest esse ubique secundum se totum, ita ut totum sit in toto et totum in qualibet parte; sed Deus est totus in toto universo, et totus in qualibet parte, ut patet ex illo Ierem. 23.. «Caelum et terram ego impleo»; ergo etc.

Confirmatur: quia impium est cogitare de Deo, quod una pars eius correspondeat uni parti universi, et alia pars alteri, quod necessum esset dicere, si esset corpus.

Confirmatur secundo: nam si Deus est corpus, ergo vel finitum vel infinitum; si finitum, ergo non implet totum, nec est ubique, sed determinatum erit ad certum locum; si infinitum, ergo nullum aliud corpus secum compatitur, ut bene demonstrat Arist., 3. lib. Physicorum. Sed est argumentum contra primam rationem Sancti Tho. in qua dicit, quod nullum corpus movet non motum. Arguitur sic: magnes quando trahit ad se ferrum movet illud permanens immotus. Item color obiectus visui, immotus manens, movet potentiam visuam, et nix frigefacit aerem circumstantem, permanens immota; ergo illa propositio D. Tho. in qua fundatur prima ratio articuli, non est universaliter vera.

Pro solutione, nota, quod illa propositio, omne corpus movens movetur, ex Arist. 8. Physic., ca. 5., textu 40. et est intelligenda, ut sit universalis, de motu pure locali, quo unum corpus movet aliud non per impressionem alicuius formae vel qualitatis, a qua procedat ille motus, sed per solum impulsum, ut cum quis lapidem sursum proiicit. Et in hoc sensu illa propositio est certissima.

Et probatur: nam movens et motum debent esse simul; impossibile est autem, quod sint simul, si mobile mutante locum, movens vel secundum se vel secundum partem non moveatur, ergo etc.

Secundo, explicatur illa propositio, omne corpus dum movet movetur, non de actu, sed de potentia: ita quod sit sensus, omne corpus movens aptum natum est moveri, in quo sensu propositio est verissima, et satis probat intentum D. Tho., scilicet, quod Deus non sit corpus, quia est omnino immobilis. Vide D. Tho., 7. Physic. textu 10 et 11. Et huic explicationi magis applaudit Dominus Caietanus. Ad obiectiones vero in contrarium respondetur.

Ad primam, de magnete, vide D. Tho., 7. Physic., lect. 3. ubi docet, quod magnes trahit ad se ferrum imprimens illi quamdam qualitatem; unde ille non est motus localis purus per impulsum, de quo locuti sumus explicantes propositionem. Et similiter dicetur ad argumentum, quod fieri poterat de gravibus et levibus, quod moventur a generante, ipso immoto manente. Dicitur siquidem quod non moventur motu pure locali per solum impulsum; sed motu locali qui sequitur per simplicem resultantiam ad formam substantialem, quam acceperunt a generante.

Aut secundo respondetur, ut placet hic domino Caiet., quod magnes non movet ferrum, sed potius ferrum movetur ad ipsum propter impressam qualitatem.

Ad alia vero de colore et nive similiter respondetur, quod motus, quem illa efficiunt, non est pure localis. Loquendo autem de alio motu, quam locali, manifestum est non oportere corpus quod movet, eodem motu moveri, aut esse mobile: nam caelum alterat haec inferiora, et tamen est inalterabile. DUBIUM est circa id, quod dicit D. Tho. in 3. ratione, quod corpus vivum nobilius est corpore non vivente: utrum haec propositio universaliter sit vera.

Et a parte negativa arguitur primo. Nam absurdum videtur dicere, quod formicae et culices sint nobiliora corporibus caelestibus. Arist. enim, lib. 1. De partibus animal., ca. 5. ait: «Praestat scire pauca de corporibus caelestibus propter eorum nobilitatem, quam multa de his inferioribus». Et 1. Caeli, c. 2.: «Corpus (inquit) caeleste divinum quoddam est et praestantius his quae ex elementis componuntur». Quare cum corpus aliquod laudare volumus, dicimus esse caeleste; unde communis omnium consensus tribuit Deo caelum pro loco, tamquam optimum corpus, ut dicit Arist., 2. Caeli, c. 1. ; et manifestius constat ex Divina Scriptura, Isaiae, c. 66.: Caelum sedes mea est, et Danielis, 2.: Est Deus in caelo revelans mysteria. Certe lib. 3. De natura Deorum, irridet Cicero eos qui asserunt formicas et vermes praestantiores esse quam corpora caelestia.

Secundo arguitur: Dispositiones ad formam caeli nobiliores sunt his quae requiruntur ad formam viventium praeter hominem; ergo forma caeli praestantior est formis aliorum viventium. Antecedens videtur notum: nam illae dispositiones sunt incorruptibilitas, perspicuitas, luciditas, etc. Consequentia vero probatur, quoniam dispositiones ordinatae sunt a natura, ad formam substantialem; ergo ubi fuerint nobiliores, erit et forma nobilior. Confirmatur: nam inter dispositiones naturales et formam debet esse proportio secundum rationem perfectionis.

Arguitur tertio. Caelum est causa aequivoca omnium viventium: ergo est nobilius ipsis viventibus. Probatur consequentia: nam effectus perfectiori modo est in causa aequivoca, quam in seipso; et absurdum videtur dicere, quod effectus aliquis secundum totam suam latitudinem excedat causam suam in perfectione. Antecedens vero probatur: nam caelum quando producit viventia, non producit effectum eiusdem rationis, et qui assimiletur caelo secundum speciem; ergo non est causa univoca viventium, sed aequivoca.

Confirmatur: saepe corpora caelestia sine agente particulari producunt viventia quaedam imperfecta in his inferioribus, ut vermes, mures etc.; ergo saltem huiusmodi viventia non sunt perfectiora, quam caelum; alias non posset caelum se solo illa producere.

Confirmatur secundo: viventia dependent in fieri et conservari a corporibus caelestibus; ergo non sunt tantae perfectionis quantae caeli ipsi, nam alias certe non sic dependerent ab illis, ut docet D. Thomas infra, q. 104. artic. 1.

Arguitur quarto: Scriptura Sacra multo magis extollit divinam Sapientiam in corporibus caelestibus, quam in inferioribus, ut patet Psal. 18.; «Caeli enarrant gloriam Dei»; et Psal. 8 : «Videbo caelos tuos opera digitorum tuorum.» Et multa similia inveniuntur in divina Scriptura, quae specialiter commendant divinam Sapientiam et Potentiam in caelorum fabrica.

Arguitur quinto: nam ex eo quod viventia absolute loquendo et secundum propriam rationem nobiliora sint non viventibus, non sequitur quod omne vivens sit excellentius quolibet non vivente; ergo corpora caelestia poterunt esse perfectiora multis viventibus. Antecedens probatur et explicatur: nam licet iustitia praestantior virtus siquam fortitudo, aliquis tamen actus fortitudinis simpliciter et absolute perfectior est multis actibus iustitiae, videlicet martyrium; ergo similiter dicendum erit de perfectione caeli in ordine ad multa viventia.

Ultimo arguitur: nam D. Tho., 4. Cont. Gen., c. ulti., videtur tenere hanc sententiam, quae probata est superioribus argumentis: dicit enim, quod finis motus caeli est homo, ergo homo solus praestat caelo. Et De Potentia, q. 5., art. 5. ait, quod finis motus caeli est numerus determinatus electorum: et addit quod potest contingere, ut vilior sit terminus operationis rei nobilioris: et loquitur de operatione caeli respectu aliorum viventium ab homine; ergo sentit caelum nobilius esse omnibus viventibus praeter hominem.

De hac difficultate sunt variae sententiae. Prima est eorum qui dicunt corpus vivum perfectius esse, secundum genus suum, corpore non vivente. Id est, quod intra genus corporis viventis, aliquod corpus vivens reperitur, quod praestat cuicumque corpori non vivo; ad eum modum quo Theologi explicare solent virtutem iustitiae praestantiorem esse virtute fortitudinis: quia excellentissimus actus iustitiae excedit nobilissimum fortitudinis. Haec sententia placet Marfil. in 1., q. 1., art. 2., conclusi. 6 et 7.

Secunda sententia dicit, omne corpus vivens, etiam imperfectissimum, nobilius esse quocumque corpore non vivente etiam caelesti, simpliciter et absolute loquendo; at vero secundum quid caeleste corpus perfectius existimatur: quoniam habet aliquas conditiones accidentarias quibus excedit multa viventia, est enim incorruptibile, et universalis causa influens in haec inferiora, etc. Huius sententiae est dominus Caiet. in hoc articulo, ubi inquit, quod formica, eo quod est vivens, est simpliciter nobilius ens quam caelum: quamvis caelum sit nobilius corpus et perfectius secundum quid.

Tertia sententia dicit quod viventia sunt nobiliora non viventibus quantum ad gradum essendi, nam habent nobiliorem essendi gradum, scilicet vitae. Ceterum caelum excedit ipsa viventia, quantum ad modum, habet enim nobiliorem essendi modum.

PRO decisione huius difficultatis sit prima conclusio: Probabile est caelum perfectius esse omnibus viventibus praeter hominem. Hanc conclusionem post Marsilium, ubi supra, docuerunt ex nostris, sapientissimi M. Victoria et Cano super hunc articulum, et probatur argumentis factis a principio.

In cuius conclusionis expositionem, nota ex D. Tho., infra, q. 5. art. 1., ad 1., quod licet ens et bonum idem sint, aliunde tamen sumitur ratio entis, et aliunde ratio boni seu perfecti: nam ratio entis simpliciter sumitur ab esse substantiali, ratio autem boni et perfecti sumitur ex superadditis accidentibus. Sic ergo quamvis esse substantiale cuiuslibet viventis sit nobilius caelo; quia tamen caelum vindicat sibi perfectiora accidentia omnibus viventibus praeter hominem, potest dici simpliciter perfectius.

Secunda conclusio: Multo probabilius est quodcumque vivens esse simpliciter perfectius caelo sive quolibet non vivente. Hanc sententiam docet hic Caiet. et Ferr., 1. Cont. Gentes, cap. 20. cum D. Tho., ibidem in sexta ratione, ubi dicit D. Tho. in quolibet corpore, non vivente vivens esse nobilius: et in hac parte infra, q. 70. artic. 3., ad secundum, dicit, quod nihil prohibet aliquid esse nobilius simpliciter, et ignobilius quantum ad aliquid. Forma igitur caelestis corporis etsi non sit simpliciter perfectior quam anima viventis, erit tamen nobilior quantum ad rationem formae, quia complet totaliter suam materiam Censet igitur D. Tho. formam viventis simpliciter esse nobiliorem forma caeli. Idem docet quaest. 6. De Potentia, artic. 6., ad 13. Item probatur conclusio ratione. Forma cuiuscumque viventis dat perfectiorem essendi gradum, quam forma caeli; ergo est simpliciter perfectior. Antecedens probatur: nam forma viventis dat gradum vitae, quem non dat forma caeli. Consequentia vero probatur: nam illa est perfectior forma, quae dat perfectius esse contrahens ipsum esse abstractiori modo.

In cuius maiorem explicationem nota hic cum Caietano, quod gradus vitae in universo superior est, quam gradus naturae, secundum quod natura distinguitur contra animam. Sicut enim, inter elementa, superiorem locum obtinet ignis propter suam perfectionem; ita, inter gradus, superior est gradus vitae gradu corporeitatis; et ita corporeitas secundum totam latitudinem suam est sub ordine vitae, tamquam aliquid imperfectius. Quare non secundum quid, sed simpliciter, tota latitudo corporis est infra latitudinem vitae.

Secundo probatur conclusio: quodlibet vivens habet operationem excellentiorem, quam sit operatio cuiuscumque corporis non viventis; ergo habet perfectius esse. Probatur consequentia: nam operatio sequitur esse rei, unumquodque enim operatur inquantum est in actu. Antecedens vero probatur: nam operatio viventis, qua vivens perficitur, est a principio intrinseco; at non viventis operatio vel motus est ab extrinseco. Item operatio vitalis est abstractior a materia, quam operatio quaecumque non viventis.

Tertio probatur et confirmatur: nam Aristot. in Prologo Metaphysicae, hac ratione dixit, visionem praestantiorem esse actu audiendi: quia magis abstrahit a materia, et non ita pendet ab extrinseca materia: sed actiones viventis minus pendent a materia, quam actiones non viventis; ergo etc.

Et confirmatur ex sententia D. August. lib. De vera Religione, ubi videtur asserere hanc conclusionem dicens, quod quaelibet substantia vivens praefertur ordine naturae non viventi. Et primo libro De Doct. Christ., cap. 8. et libro 11. De Civit. Dei, cap. 16., distinguit quatuor gradus rerum: Primum, earum quae habent esse naturale non coniunctum vitae; secundum viventium sine sensibus, ut sunt plantae; et sic gradatim usque ad Angelos, et ait quod praeponuntur viventia non viventibus.

Tertia conclusio sit: Probabilissimum videtur quod viventia sint perfectiora non viventibus quantum ad gradum essendi, non tamen quantum ad modum essendi. Haec conclusio non contradicit praecedenti, sed potest cum illa sustineri. Pro cuius expositione nota quod una res potest esse perfectior quam alia secundum substantiam, et non quantum ad modum. v. g. Theologia in nobis viatoribus perfectior scientia est, quam Mathematica, quoniam habet perfectius obiectum; ceterum, quantum ad modum, excedunt scientiae mathematicae, quia procedunt per media evidentia, Theologia vero in hac vita procedit obscure. Sic in proposito, esse quod coniungitur vitae, superius est et perfectius, quam esse corporeum. Ceterum aliquod esse corporeum non viventis, quale reperitur in caelo, perfectiorem habet quemdam essendi modum: quia inamissibiliter et incorruptibiliter habet esse caelum; viventia vero corporea defectibiliter et corruptibiliter esse participant.

Nota secundo, quod cum gradus essendi sit esse, vivere, sentire, intelligere; modi vero essendi sint, possibile, necessarium, corruptibile, incorruptibile, actus, potentia, effectus, causa, etc.; caelum et viventia habent se sicut excedens et excessum in ratione perfecti; nam vivens superat corpora caelestia in gradu essendi: exceditur vero ab illis in essendi modo, quia habet esse incorruptibile, et est causa horum inferiorum. Haec conclusio sic explicata videtur expressa D. Tho. infra, q. 70., art. 3., ad secundum.

AD argumenta in contrarium respondetur.

Ad primum dicitur, non solum non esse absurdum formicas et alia ignobilissima animantia, perfectiora dici corporibus caelestibus; sed est valde consonum rationi et regulis optimae Philosophiae, ut constat ex his quae diximus in secunda et tertia conclusione.

Ad Aristotelem vero respondetur, quod in illis locis nihil aliud intendit docere, nisi quod corpora caelestia habent perfectiorem essendi modum, ut nos explicuimus in tertia conclusione.

Ad secundum respondetur negando antecedens: nam cum gradus vitae perfectior sit, ita etiam dispositiones consequentes, seu concomitantes illum gradum sunt perfectiores. Item etiam formae viventium habent potentias vitales tamquam dispositiones, quae potentiae perfectiores sunt aliis qualitatibus corporum. Et demum respondetur, hoc argumentum si quid valeret, probaret etiam, quod caelum esset perfectius quam homo, quod tamen non admittunt sectatores oppositae sententiae, quos retulimus in prima conclusione. Et eodem modo respondetur ad confirmationem.

Ad tertium respondetur ex doctrina D. Tho. infra, q. 70., artic. 3 ., ad 3. quod corpora caelestia si secundum se considerentur et non ut includunt intelligentias motrices, non sunt causa principalis viventium, quae generantur in his inferioribus; sed solum sunt causa instrumentalis, quae operatur in virtute principalis agentis, scilicet intelligentiae, quae, cum sit substantia vivens, potest causare vitam in his inferioribus. Idem dicit D. Tho. De potentia. q. 3. art. 11. ad 13. et 14., ubi dicit quod corpus caeleste, quamvis non sit vivens, agit tamen in virtute substantiae viventis. Virtus vero substantiae spiritualis moventis recipitur in corpore caelesti per modum cuiusdam intentionis, et non sicut forma habens esse completum in natura: sicut virtus artis dicitur esse in instrumento artificis per modum transeuntis Et per hoc respondetur ad primam et secundam confirmationem.

Sed ut magis satisfiat secundae confirmationi et obiectioni, quae poterat formari ex D. Tho. infra, q 115. art. 3. ad 3., ubi docet quod corpora caelestia continent in sua universali virtute quidquid in his inferioribus generatur; nota quod aliquando consideratur caelum non ut includit intelligentiam moventem: et hoc modo accipimus, cum dicitur concurrere instrumentaliter ad generationem viventium; aliquando vero consideratur simul cum intelligentia movente, in quo sensu accipiendum est quando philosophi dicunt corpora caelestia esse causas universales eorum, quae fiunt in his inferioribus: tunc enim non considerantur caelum et intelligentia quasi duae causae distinctae; sed utrumque simul, tamquam una totalis et integra et universalis causa, quae secundum hanc considerationem, tamquam causa aequivoca horum inferiorum, continet altiori modo perfectiones inventas in ipsis.

Ad quartum respondetur, quod ideo Scriptura Divina magis commendat Dei sapientiam in corporibus caelestibus, quam in his inferioribus, quia secundum modum essendi incorruptibile et perpetuum, magis appropinquant ad Deum.

Ad quin- tum respondetur, viventia non dici nobiliora corporibus caelestibus eo tantum modo quo iustitia dicitur simpliciter perfectior, quam fortitudo; sed quoniam gradus viventis secundum totam suam latitudinem perfectior est gradu naturae, qui reperitur in caelis.

Ad ultimum argumentum dicitur, primo, quod D. Tho. IV. Contra Gent. non dicit motum caeli solum ordinari ad hominem tamquam ad finem; sed solum dicit quod ille motus praecipue est propter generationem hominum: nam cetera generabilia et corruptibilia ad hominem ordinantur. Item, etiamsi quid insinuat aliquando D. Tho. de perfectione motus caeli supra viventia, intelligendus est iuxta tenorem tertiae conclusionis. Ad secundum locum D. Tho. eodem modo respondetur; et consulto nolumus in praesenti examinare quis sit finis motus caeli (cuius disputationis occasionem praebebat ille locus D. Tho.) nam hoc alterius loci est. Solum nota, pro maiori intelligentia illius loci, et cognitione veritatis, quod perfectius ordinari potest ad id quod est imperfectius, non quidem sicut medium ad finem, sed tamquam causa ad suum effectum: quemadmodum docent discipuli D. Tho. in 3. p , q. 1., art. 3., quod Incarnatio Christi ordinata est ad hominum salutem, tamquam causa ad effectum. Immo, quoniam effectus est finis operationis causae efficientis, optime concedi potest perfectius ordinari ad id quod est imperfectius, tamquam ad finem proximum. Unde quamvis finis ultimus debeat esse perfectior, quam res ordinata ad illum finem, non tamen hoc exigitur in fine proximo Dico igitur in proposito, quod si motus caeli consideretur prout procedit ab intelligentia, ordinatur ad omnia viventia corruptibilia, et praecipue ad hominem tamquam causa ad effectum, et etiam tamquam ad finem proximum: finis autem ultimus et praecipuus illius motus. sic considerati, est, quod ipsum caelum reducatur ad actum. in quo maxime Dei similitudinem assequitur in causando: atque ita dicit D. Tho. quod caelum, ut movetur ab intelligentia in generatione corruptibilium, consequitur suam perfectionem. Et quoniam homo est perfectissimus effectus omnium corruptibilium, in productione hominis consequitur suam maximam perfectionem Et hoc totum verum est considerando motum caeli prout ab intelligentia procedit; nam secundum hanc considerationem cum sit effectus viventis nobilioris aliis omnibus viventibus, quae sunt in his inferioribus, perfectior est illis. At vero, si motus ille consideretur quatenus procedit ab ipso caelo, seclusa intelligentia, cum sit aliquid imperfectius viventibus, ordinatur ad illa tamquam medium ad finem. Et haec doctrina est notanda.

Circa solutionem argumentorum D. Tho., specialiter circa solutionem ad primum, vide D. Tho. 1. Cont. Gent., ca 89. et 90.|summa-contra-gentiles-liber-primus:liber.1/capitulum.89 et D. Aug lib. 1. De Genesi contra Manichaeos, c. 8. et 17. et Epist. 111. et lib. De Essentia Divinitatis. to. 4.

Circa solutionem ad secundum nota, quod Origenes explicat illud, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ita ut quod dicitur ad imaginem, intelligatur in hac vita: quia non cognoscimus Deum perfecte. Quod autem dicitur ad similitudinem, referatur ad perfectionem, quam habebimus in patria: quia cum apparuerit, similes ei erimus.