Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA CONCLUSIO: Si sumatur idea prout est principium operandi, sunt ideae in Deo omnium quae producta sunt, vel aliquando producentur. Secunda conclusio: Si sumatur idea prout est principium cognoscendi, sunt ideae in Deo creaturarum omnium possibilium. Hae conclusiones patent ex articulo primo et secundo.

COMMENTARIUM.

DUBIUM est: Utrum idea rei possibilis, quae numquam erit, sit practica? Et videtur quod non. Quoniam D. Thomas in corpore articuli inquit, quod illarum rerum quae numquam futurae sunt, ponimus ideas in Deo, secundum quod idea est principium cognoscendi, non autem secundum quod est principium operandi. Et in solutione ad 2 inquit, quod rerum quae non sunt futurae Deus non habet ideam, prout idea est exemplar imitabile: ergo secundum D. Thomam, idea rerum possibilium non est practica sed speculativa. Ad hoc dubium sit prima conclusio: simpliciter loquendo concedendum est, huiusmodi ideam esse practicam. Probatur primo ex D. Thoma, q. 3. De Verit., art. 3., in solut. ad 1. et 2. Probatur secundo. Deus per huiusmodi ideam cognoscit creaturam, quatenus operabilis est, et cognoscit eam modo operabili: itaque si vellet producere rem non indigeret alia idea, sed per istam ideam quam modo habet, rem ipsam produceret: ergo est idea practica. Confirmatur: ad rationem scientiae practicae, et ideae practicae, non est respiciendum ad finem operantis, sed ad modum intrinsecum ipsius scientiae et ideae: ergo ex eo quod Deus non velit producere rem aliquam ad extra, non licet colligere, quod non habeat ideam practicam illius rei, si tamen ipsa idea ex natura sua possit esse principium producendi rem illam. Confirmatur secundo: D. Thomas, in solutione ad secundum huius articuli, eodem modo loquitur de idea rerum possibilium, et de divina scientia earumdem rerum, sed scientia rerum possibilium est simpliciter practica: ergo. Minor colligitur ex D. Thoma, art. ult., q. praecedentis, ubi inquit, quod scientia divina rerum possibilium non est practica, prout practicum dicitur a fine, ubi insinuat, quod est simpliciter practica, et secundum quid speculativa, ut ratio speculativi et practici sumitur a fine: forma autem exemplaris importat rationem causae: ergo idea essentialiter importat rationem causae, et ex consequenti est simpliciter practica. Ex hoc sequitur, quod verbum mentale et idea differunt, et differentia stat in hoc, quod verbum est ratio cognoscendi dumtaxat, idea vero est ratio non solum cognoscendi, sed etiam operandi. Quocirca, verbum est ratio speculativa simpliciter loquendo, idea vero est ratio practica.

Secunda conclusio: Idea rerum possibilium, quae numquam sunt producta, aliquo modo et secundum quid non est practica. Probatur, quoniam omne principium practicum, quod est in intellectu sive sit habitus sive idea, consumatur et completur in ratione principii operativi et practici per determinationem ad opus, quam determinationem sumit a voluntate; sed idea harum rerum non habet determinationem a voluntate ad opus: imo divina voluntas determinata est ad non operandum per huiusmodi ideam: ergo haec idea non habet omne completamentum in ratione principii practici, et ex consequenti, aliquo modo non est practica. Hoc assertum secundum intendit D. Thomas docere in verbis, quae retulimus pro parte negativa huius dubii. Notandae sunt solutiones argumentorum huius articuli ut sciamus, quarum rerum Deus habet ideas: et legendus est D. Thomas, q. 3. De Veritate, ubi ista sigillatim explicantur.

Circa solutionem ad primum notandum est, quod imperfectiones, quae reperiuntur in creaturis sunt in duplici differentia: quaedam sunt defectus naturae, et sunt privationes alicuius perfectionis debitae in esse, ut caecitas. Quaedam vero sunt conditiones naturales rerum, quae non important privationem alicuius perfectionis debitae, sed negationem altioris perfectionis non debitae, ut esse potentiale et materiale, esse finitum et esse participatum.

Tunc sit prima conclusio: in Deo non est idea primi generis, sive sumatur in abstracto, sive in concreto. Itaque Deus non habeat ideam caecitatis, neque caeci, formaliter loquendo. Probatur: quoniam Deus non habet in se principium effectivum caecitatis, aut caeci, quia istae imperfectiones non proveniunt ex virtute Dei activa, sed ex defectu naturae particularis: ergo.

Secunda conclusio: imperfectionis secundi generis Deus non habet ideam, si istae imperfectiones considerentur formaliter in ratione imperfectionis, id est, quatenus sunt negationes maioris perfectionis. Probatur hoc, quoniam negatio, ut sic, non habet aliquod principium: ergo nec ideam.

Sit tertia conclusio: Deus habet ideam harum imperfectionum secundi generis, si sumantur in concreto: id est, habet ideam rerum, quae includunt intrinsece has imperfectiones, v. g. habet ideam materiae, quae est pura potentia. Probatur. Quoniam istae imperfectiones, sumptae materialiter et in concreto, sunt quaedam entitates positivae: potentialitas enim materiae, secundum rem est ipsamet entitas substantialis materiae: ergo, ut sic, habent ideam, nam cuiuscumque entitatis producibilis habet Deus ideam.