Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

CONCLUSIO est affirmativa.

COMMENTARIUM.

DUBITATUR primo an sit vera conclusio istius articuli. Probatur quod non. Primo, mensura debet esse nota ei qui mensuratur et utitur illa; sed magis nota est inferiori angelo eius duratio, quam duratio supremi angeli: ergo eius duratio est mensura, et non duratio supremi angeli, ac subinde non est unicum aevum, sed multa. Secundo, secundum probabilem sententiam D. Gregorii, Lucifer fuit supremus angelus; sed absurdum est dicere quod Lucifer sit mensura animae Christi et beatorum Angelorum: ergo. Confirmatur: Angeli qui ceciderunt, manserunt integri in suis naturalibus; sed Lucifer erat supremus angelus in naturalibus, secundum istam sententiam: ergo est mensura, quod videtur absurdum. Tertio. Angelus inferior est infinitus in duratione: ergo non est mensurabilis aliqua mensura, saltem extrinseca. Consequentia patet, nam infinitum non est mensurabile, praecipue mensura extrinseca. Quarto. Si aevum ponitur in supremo angelo, sequitur quod aevum sit ens rationis; consequens falsum est, ergo. Probatur sequela. Id quod potest advenire subiecto sine subiecti mutatione est ens rationis, nam ens reale, si advenit, mutat subiectum. Sed si aevum ponatur in supremo angelo, potest advenire sine subiecti mutatione, nam si Deus modo annihilet angelum supremum, aevum erit in alio angelo, et tamen per solam annihilationem alterius sine ipsius mutatione: ergo. Item, si Deus crearet alium superiorem, aevum desineret esse in inferiori, per solam creationem alterius sine mutatione inferioris: ergo est ens rationis. Quinto. in eisdem casibus sequitur quod non sit unum aevum tantum, sed multa; hoc est falsum: ergo. Sequela probatur. Aevum quod erat in angelo inferiori identificatur cum duratione illius in esse; ergo non potest esse idem aevum cum eo, quod modo est in angelo de novo creato, nam aevum quod modo est in tali angelo, identificatur cum duratione illius in suo esse; duratio vero unius angeli in esse, et duratio alterius distinguuntur tamquam res a re. Confirmatur et explicatur. Esse angeli creati de novo, et esse angeli qui antea erat supremus, distinguitur tamquam res a re: ergo durationes in esse distinguuntur tamquam res a re: ergo non possunt identificari cum uno aevo.

Propter haec argumenta Durandus in 2. d. 2., q. 5., tenet quod non est unum aevum tantum, sed tot sunt aeva quot angeli. Eamdem sententiam tenet Aegidius Romanus et refert Capreolus in eadem dist. et quaest. Nihilominus tamen conclusio Divi Thomae est certissima, et est omnium Theologorum. Et probatur ratione. Primum in uno quoque genere, est causa et mensura reliquorum, ut docet Aristot. 10. Metaph., text. 2: sed supremus angelus est primus in illo genere: ergo est mensura omnium aliorum. Confirmatur: supremus angelus est simplicissimus et maxime uniformis in duratione et operatione: ergo est mensura aliorum. Patet consequentia: nam mensura reducitur ad unitatem. Secundo, motus primi mobilis est mensura reliquorum, quoniam regularissimus est et maxime uniformis; sed angelus supremus est regularissimus et habet maximam uniformitatem: ergo.

AD argumentum primum respondetur, quod ad rationem mensurae sat est quod sit notior secundum suam naturam, non autem oportet quod sit notior ei qui utitur illa. Nam quoad nos, notiores sunt motus horum inferiorum, quam motus primi mobilis; et tamen motus primi mobilis est mensura nostra. Satis igitur est ad rationem mensurae, quod sit nota ei qui utitur illa, et sit regula perfectissima in illo genere, in ordine ad quam desumitur perfectio aliorum. Ad secundum dicitur, quod Lucifer, quamvis manserit integer in naturalibus, tamen aliquo modo mutatus est in ipsis per peccatum, quia est affectus peccato. Et ita dicunt Sancti, quod non mansit ita regularis et uniformis et invariabilis sicuti antea. Secundo dicitur, quod si antea aevum erat in Angelo peccante, existimo quod post peccatum mansit in illo, nam uniformitas in duratione non est mutata per peccatum; sed mansit ita uniformis in esse, sicut antea. Item erat suprema species Angelorum, et per peccatum non est ablata species: ergo mansit mensura aliorum in esse. Confirmatur. Homo quamvis habeat peccatum, semper est mensura aliorum animalium, quoniam est perfectissima species: ergo idem erit de Angelo supremo. Nec est inconveniens dicere, quod Lucifer sit mensura animae Christi et aliorum Angelorum beatorum, quantum ad durationem in esse naturali. Et per hoc patet ad confirmationem. Ad tertium respondetur, quod etiam si Angelus sit infinitus in duratione, potest mensurari mensura, quae habeat infinitatem; quod vero illa mensura sit intrinseca vel extrinseca, impertinens est. Ad quartum dicitur, quod aliqua sunt entia tam minimae entitatis, praecipue respectiva, quae possunt advenire subiecto et desinere esse in subiecto sine subiecti mutatione per ordinem ad aliquod extrinsecum; sicut idem actus externus dicitur bonus et malus per ordinem ad legem extrinsecam, sine ipsius actus mutatione, ita dicendum est de aevo. Ad ultimum, dico primo, quod illud non est contra conclusionem D. Thomae, nam D. Thomas solum dicit, quod solum est unicum aevum, et semper habet verum quod est unicum aevum; nam etiam si creatur angelus perfectior, solum erit unicum aevum in illo. Secundo respondetur, esse probabile, quod si Deus crearet alium angelum superiorem, vel annihilaret supremum, semper maneret idem aevum. Nam illa variatio esset materialis, non formalis, quia subiectum formale aevi est esse regularissimum et maxime uniforme: hoc autem semper manet subiectum aevi, variatur tamen materialiter, quoniam hoc esse maxime uniforme, modo est in uno angelo, postea in alio. Sicut idem locus numero est si habeat superficiem aquae sive aeris: quoniam illa variatio superficierum est materialis, non formalis, et manet semper idem subiectum formale, scilicet superficies sub tali distantia; et sicut non est inconveniens, quod idem numero locus identificetur modo cum superficie aquae, et postea cum superficie aeris, ita non est inconveniens, quod idem numero aevum identificetur modo cum esse unius angeli, et postea cum esse alterius. Et per hoc patet ad confirmationem.