Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae
Domingo Báñez (1528–1604)
First published 1584
Dominicus Báñez, O.P.'s Scholastica commentaria in primam partem Summae Theologiae is a Salamanca-school commentary on the opening part of Aquinas's Summa. The first printing appeared at Salamanca in 1584, after Báñez's teaching at the Dominican studium and University of Salamanca; later editions and editorial continuations helped make the work a major witness to late sixteenth-century Thomism. Its close exegesis of Aquinas intersects the debates over divine grace, human freedom, predestination, and physical premotion that defined the de auxiliis controversy. Schola presents the Latin text from a 1934 Urbano edition; the catalogue's 1584 year identifies the original work, not the modern reprint.
✦ This work is being completed — add a section.
Prologus auctoris ad lectorem
In D. Thomae prooemium meditatio
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium praeter Physicas disciplinas aliam doctrinam haberi
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Commentarium
DUBIUM potissimum est circa primam conclusionem: An sacra doctrina sit vere et proprie scientia.
Prima conclusio (textus Latinus sine versione Hispanica)
Dubium 1 (continuatio)
Dubium 2
Dubium 3
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Commentarium
Dubium 1 (pars prior)
Dubium 1 (continuatio)
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Commentarium
Dubium 1: Objectiones
Dubium 1: Commentarium
Dubium 1: Responsiones
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Commentarium
Dubium 1 (textus Latinus sine versione Hispanica)
Dubium 1
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Commentarium
Dubium I
Articulus VII: Utrum Deus sit subiectum huius scientiae
Commentarium
Dubium I
Textus Augustini ante articulum 8
Articulus VIII: Utrum sacra doctrina sit argumentativa
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Dubium 3
Dubium 4
Dubium 5
Dubium 6
Articulus IX: Utrum Sacra Scriptura debeat uti metaphoris
Commentarium
Commentarium; Dubium I
Articulus X: Utrum Sacra Scriptura sub una littera habeat plures sensus
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Dubium 3
Dubium 4
Dubium 5
Dubium 6
Dubium 7
Dubium 8
Dubium 9
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia, vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sit bona bonitate divina
Quaestio VII: De Infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse inmutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei Aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
QUAESTIO XI.
De unitate Dei.
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
SUMMA ARTICULI.
PRIMA conclusio: Ens et unum sunt idem realiter. Secunda conclusio: Unum addit supra ens indivisionem. Ex his infert D. Thomas corolarium, quod omne ens est unum.
COMMENTARIUM.
DUBIUM est circa istum articulum: An unum dicat de formali entitatem et perfectionem, an vero indivisionem et privationem? Caietanus hic docet, quod dicit de formali indivisionem: et probat hanc sententiam primo ex D. Thoma, supra, q. 6. art. 3. ad primum, ubi expresse dicit, quod unum non dicit perfectionem, sed indivisionem. Secundo probatur ex ratione D. Thomae hic. Unum nihil aliud est quam ens indivisum ergo dicit de formali divisionem, et de materiali ens. Tertio: unum addit aliquod formale supra ens; nam distinguitur saltem ratione ab ente, et non potest intelligi quid aliud addat, nisi indivissionem, nam per hanc distinguitur ab ente: ergo.
Scotus, 4. Metaphy., q. 2., existimat quod unum dicit de formali entitatem et perfectionem, ita ut unum ut sic, sit ens et perfectio. Eamdem sententiam videtur habere D. Thomas, 10. Metaph. lect. 4. Probatur haec sententia primo: unum est realis passio entis: ergo non dicit de formali indivisionem, sed perfectionem. Patet consequentia; nam ens rationis non potest esse passio entis realis. Confirmatur: ista passio probatur a Metaphys. per principia entis realis: ergo non est ens rationis de formali. Patet consequentia: nam ens rationis non oritur ex principiis intrinsecis entis realis. Ultimo: Deus est simpliciter unus; ergo unum dicit perfectionem. Patet consequentia: nam quae dicuntur de Deo simpliciter, dicunt perfectionem.
Prima conclusio. Unum addit aliquid supra ens, non solum secundum explicationem, sed vera et propria additione. Prima pars probatur. Haec additio, Ens unum, non est negativa, ergo. Consequentia et antecedens patet. Secunda pars probatur: Metaphysicus vere demonstrat unum de ente: ergo unum vere et proprie addit aliquid supra ens, nam idem non demonstratur de se ipso. Nota tamen quod unum supra ens addit privationem et indivisionem: nam verum et bonum dicunt et addunt respectum rationis, unum vero privationem.
Secunda conclusio. Unum non dicit indivisionem formaliter in recto, sed indivisio est modus intrinsecus et necessarius unitatis. Hanc conclusionem tenet D. Thomas in loco immediate citato. Et probatur: nam alias passio entis formaliter esset ens rationis. Vide ea quae diximus supra, quaest. 10. art. 1.
Tertia conclusio. Unum non dicit de formali entitatem, sed unitatem, quae nihil aliud est quam entitas determinata per modum intrinsecum: et ratione illius modi intrinseci unum significat aliquid diversum ab ente. Pro cuius rei expositione, nota quod modus intrinsecus diversus sufficit facere distinctum obiectum et significatum formale, et sicut Caietanus dicit in art. 1. Primae Partis, modus diversus procedendi in habitibus causat distinctionem formalem in obiectis, ita ut impossibile sit quod habitus qui differunt ex modo procedendi, non habeant distinctionem formalem in obiecto: ita dico, quod isti modi intrinseci diversi causant distinctionem formalem in obiecto et in significato. Haec conclusio sic explicata, probatur. Ens et unum sunt distincta signa, ergo sunt distincta signata formaliter. Confirmatur; iste terminus, unum, non dicit de formali indivisionem: nam hoc significatur per istum terminum indivisio, vel indivisus: ergo de formali importat aliquid aliud, ac subinde, non significat privationem: idem dicendum est de omnibus passionibus entis. Ex his conclusionibus passim sequitur, quod unum de formali significat entitatem realem et perfectionem. Et ex dictis patet ad argumenta pro utraque parte.
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
SUMMA ARTICULI.
PRIMA conclusio est affirmativa. Secunda conclusio: Unum et multa opponuntur privative.
Articulus III: Utrum Deus sit unus
SUMMA ARTICULI.
CONCLUSIO est affirmativa.
COMMENTARIUM.
CONCLUSIO haec D. Thomae est certa secundum fidem, ut patet 1., Cor. 8.: «Nobis autem unus est Deus»; et ad Galat. 5., ad Ephes. 4.; idem habetur et Exod. 20., Deuter. 6. et in aliis multis locis. Idem definitur in cap. Firmiter de summa Trinitate, et in Symbolo Niceno; et in omnibus Conciliis in Confessione fidei. Haec etiam veritas constat ratione naturali et demonstratur a D. Thoma, hic, et 1. Con. Gen. c. 42.; et ab Arist., 12. Meta.
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
SUMMA ARTICULI.
CONCLUSIO est affirmativa.
COMMENTARIUM.
IN hoc articulo est maxime advertendum, quod Petrus de Alyaco in 1. Sent., d. 5. q. 5. in solutione ad primum, contra tertiam conclusionem, tenet, quod Persona divina est magis una quam Natura divina: quoniam Natura divina est communicabilis multis, et aliquo modo divisibilis: nam convenit Patri, et Filio et Spiritui Sancto. Persona vero divina est incommunicabilis et indivisibilis: ergo magis una est Persona, quam Natura. Haec tamen sententia falsa est, nam quamvis Natura divina sit communicabilis tribus Personis: est tamen maxime indivisibilis et simplicissima; et id per quod distinguitur Pater a Filio, et Filius a Patre, intrinsece includit eadem numero simplicissimam Deitatem. Nec dividitur Natura divina in Patrem et Filium et Spiritum Sanctum. Nam hic Deus idem omnino est in tribus Personis: quod si aliquid concludit argumentum, est quod Persona divina pluribus titulis est una, quam Natura divina, non tamen est magis una. Notanda est solutio ad primum, in qua dicit D. Thomas quod privatio, ratione fundamenti, potest suscipere magis et minus. De quo vide D. Thomam, 1. 2. q. 75. art. 2. Et haec, de hac quaest. 11 dicta sufficiant.