Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

CONCLUSIO est: Omnia subiiciuntur divinae providentiae, non solum in universali, sed etiam in singulari. Hanc probat duplici ratione: vide litteram, et nota solutiones argumentorum.

COMMENTARIUM.

CIRCA istum articulum animadvertendum est, conclusionem eius esse certam secundum fidem catholicam, ut patet Sapient., 14. cap.: Tua autem providentia, Pater ab initio cuncta gubernat: et Sap., 8. dicitur de divina Sapientia: Attingit a fine, usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Eamdem conclusionem probat Augustinus, lib. 5. Super Genesim ad litteram, cap. 21. et probat ex illo Psal., 148: Ignis, grando, nix, glacies spiritus procellarum, quae faciunt verbum eius. Ubi ea, quae videntur nobis fortuita, et casualia, asseruntur subiecta divinae providentiae. Et Psal., 146: Qui dat iumentis escam ipsorum, et pullis corvorum in tempore suo. Item Matth., 6. cap.: Respicite volatilia caeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea: et Pater vester caelestis pascit illa. Et simile habetur, Luc., 12. In quo loco asserit Christus haec minutissima divinae providentiae subiici. Ex qua consideratione, ut refert Augustinus, lib. 10. De Civit., cap. 14., Plotinus Platonicus, qui libros quatuor de providentia scripsit, probat divinam providentiam, usque ad minutissima quaeque se extendere, in libris quatuor de providentia Dei. Quam sententiam sequutus fuit Proculus Platonicus, et ut multi aiunt, ipse Plato in Epynomide, quamvis D. Thomas in artic. 3. non arbitretur, ita Platonem sensisse, sed potius opinatum fuisse providentia daemonum, et non Dei, haec infima gubernari. Id quod Plato videtur insinuare lib. 10. De Legibus. Et tandem haec sententia est omnium Sanctorum Doctorum contra Philosophos, circa divinam providentiam variis modis errantes. Vide D. Ambrosium, ubi supra, et D. Augustinum, lib. 5. De Civit., a cap. 9. et lib. 7., cap. 29. et 30. et lib. 3. De Liber. Arb. c. 2. et Origenem hom. 3. super Genesim, et D. Hieronymum super cap. 32. Ieremiae super illa verba, Deus universae carnis. Ex quo sequitur D. Hieronymum, super Abacuch cap. 1., ubi videtur negare Dei providentiam circa haec inferiora, non ex propria sententia fuisse locutum, sed iuxta aliorum opinionem, quorum sententias referre solet in suis Commentariis, non definiens verae an falsae sint. Ita respondet ipsemet Hieronymus Ruffino, lib. 1. Contra Ruffinum, et hoc advertatur maxime ad excusandum D. Hieronymum, in cuius scriptis multa saepe dicta non satis tuta reperiuntur.

DUBITATUR autem principaliter in hoc articulo, an peccata subiiciantur divinae providentiae? Arguitur primo, pro parte affirmativa. Deus habet praescientiam peccatorum: ergo habet providentiam. Probatur consequentia: quia, alias, Deus cognosceret aliquid sibi casuale et fortuitum. Secundo. Deus ab aeterno providit et ordinavit exercere iustitiam vindicativam puniendo peccata: sed hoc non potest exerceri, nisi sint peccata: ergo Deus providit futura peccata, ut ostenderet iustitiam suam. Confirmatur: quia sicut Deus providit merita iustorum, ut coronarentur, ita videtur providisse aliorum demerita, ut iuste punirentur. Confirmatur secundo ex illo, quod dicit Apostolus ad Roman., 9.: Dicit enim Scriptura Pharaoni, quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuncetur nomen meum in universa terra. Ergo cuius vult miseretur, et quem vult indurat. Igitur Deus habet providentiam indurationis, quod est maximum peccatum.

Sed in oppositum est, quod providentia est circa res, quae cadunt sub electione voluntatis, aut sunt volitae ex intentione voluntatis: sed voluntas divina non est peccatorum, ergo neque providentia. Secundo haec eadem pars negativa colligitur ex ratione D. Thomae: nam, si ex causalitate divina respectu omnium colligitur Dei providentia respectu omnium rerum, sequitur, quod Deus non provideat peccata, siquidem non causat peccata. Tertio. Providentia est ratio in mente divina existens, per quam res ordinantur in ultimum finem: sed peccata, secundum se, sunt recessus ab ordine ultimi finis: ergo secundum se non cadunt sub divina providentia.

Pro decisione huius difficultatis sit prima conclusio: Si peccatum consideretur secundum se implicat contradictionem ut cadat sub divina providentia, ut bene demonstrant argumenta facta pro parte negativa.

Secunda conclusio: Si peccatum consideretur inquantum est quoddam ens et actus quidam realis, cadit sub divina providentia, sicut sub divina causalitate. Est enim Deus causa actus, qui est peccatum, quamvis non sit causa peccati.

Tertia conclusio: Si peccatum consideretur quatenus permissum a Deo propter maius bonum, cadit sub divina providentia, sicut sub divina voluntate, quae vult permittere peccatum ordinans directe permissionem ad maius bonum, ut optime explicat D. Thomas in solutione ad secundum. Circa quam solutionem, vide Caietanum, in hoc loco optime explicantem quanta bona defuissent in universo, nisi Deus permisisset peccatum. Quorum maximum videtur esse Hostia illa Divini Suppositi in Cruce peracta, per quam Deus maxime honorificatus est. Sed de hac conclusione amplius dicemus in quaest. 23. art. 3. Notanda est valde doctrina D. Thomae in solutione ad quartum. Ubi providentia hominis ponitur sub providentia Dei, sicut causa particularis ponitur sub universali. Unde non solum non derogatur humanae providentiae, sed etiam ipsa inde participat rationem providentiae. De qua re videndus est D. Augustinus, lib. 3. De Liber. Arbit., cap. 2. Circa solutionem ad quintum, vide eumdem super Psal., 145. tomo 8.