Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

Arguitur primo pro parte negativa argumento primo Divi Thomae: Omnis scientia proprie dicta debet procedere ex per se notis principiis: sed Theologia non procedit ex principiis per se notis, ergo non est scientia. Quod si respondeas cum Divo Thoma, sufficere ad proprietatem scientiae, quod eius principia sint nota lumine superioris scientiae; replicatur contra. Quia si quis modo acciperet principia Perspectivae, quae alias sunt conclusiones Geometriae et assentiret eis dumtaxat propter auctoritatem magistri Geometriae illa tradentis, iste non haberet scientiam proprie Perspectivae; ergo nec nos habemus proprie scientiam Theologiae. Probatur antecedens. Quia totus discursus discipuli fundatur in humana fide magistri. Et confirmatur. Si principia Theologiae nostrae non sunt nobis evidentia, sequitur nostram Theologiam esse tantum scientiam consequentiarum, non conclusionum, ac proinde a logica non differre. Probatur sequela. Quia in hac consequentia: Omnis homo est risibilis, Christus est homo, ergo Christus est risibilis, maior evidens est physico, minor immediate pertinet ad fidem; ergo Theologi officium solum erit iudicare bonam esse consequentiam.

Arguitur secundo: Haereticus, qui errat in uno articulo fidei, potest ex aliis articulis syllogizare. et tamen huiusmodi syllogismus in haeretico non generat scientiam, ergo neque in catholico. Minor ab omnibus admittitur. Probatur consequentia. Quia illa principia, ex quibus haereticus procedit, etiam sunt per se nota in lumine scientiae beatorum, ergo si hoc sufficit, ut nostra Theologia sit scientia, etiam illa erit scientia, aut neutra. Et confirmatur, et suppono, quod Theologus catholicus incidat in unum errorem tantum. v. g. quod non est purgatorium, vel quod animae sanctorum non vident Deum usque in diem iudicii. Tunc iste Theologus non amittit statim habitum Theologiae acquisitum; ergo si in illo non est scientia habitus ille, neque antea erat scientia in eodem catholico.

Arguitur tertio: Si conclusio quae dicitur Theologica ex principiis fidei deducenda est, aut hoc fieri debet per evidentem consequentiam, vel per probabilem. Si per evidentem, tunc conclusio est etiam de fide, ut v. g. Christus est risibilis. Si autem per inevidentem; tunc conclusio erit probabilis opinio ut plurimum, ergo Theologia non est proprie scientia.

Arguitur quarto: Scientia proprie debet esse de necessariis conclusionibus, et ex necessariis principiis: sed nostrae Theologiae plurima principia sunt contingentia, ut v. g. quod Verbum caro factum est, quod passum est in carne, quod Antichristus nascetur et alia similia: quibus tamen immediate per fidem assentimus; ergo conclusiones, quae ex talibus principiis colliguntur, non sunt necessariae, ac per consequens de illis non est proprie scientia.

PRO solutione huius difficultatis nota, quod quamvis Caietanus articulo praecedenti dixerit, quod nomine sacrae doctrinae non intellexerit D. Thomas fidem determinate, vel determinate Theologiam, sed indifferenter acceperit pro doctrina revelata immediate, qualis est fides; vel mediate, qualis est Theologia; nihilominus iam in hoc articulo sacra doctrina verificatur non de fide, sed de doctrina, quae inclinat ad assensum conclusionum, quae ex principiis fidei deducuntur. Habet enim se fides respectu huius doctrinae, sicut habitus primorum principiorum ad scientias naturales

Nota secundo, Aristotelem in 1. Poster. summo rigore scientiam definisse, ita ut vix ad illius exemplaris formam possit aliqua demonstratio in medium proferri, nisi in mathematicis Quemadmodum et Cicero descripsit oratorem summum, qualem numquam invenies. Sed ille bonus erit orator, qui magna ex parte ad prototypum accesserit. Quamobrem et ipse Aristoteles lib. 1. Ethic. cap. 3. docuit, stultum esse in omni scientia et materia demonstrationes aequales certitudine et claritate postulare. Hoc enim est ingenii indisciplinati. Sed oportet in unaquaque scientia iuxta subiectam materiam demonstrationes magis minusve exactas requirere. Maior enim est certitudo et claritas in mathematicis, quam in physicis, eo quod physica, quae est de ente mobili, ab effectu ostendit sua principia. Mathematicae vero quoniam versantur circa quantitatem, quae etiam sensibus palam est, quamvis abstrahat a materia sensibili et motibus subiecta, tamen in ratione totius et partis intellectui manifestissima est, ac propterea principia mathematica, Omne totum est maius sua parte, Quaecumque sunt aequalia uni tertio sunt aequalia inter se, et similia, intellectui manifestissima sunt: quoniam termini horum principiorum noti sunt omnibus. At in Metaphysica propter nimiam abstractionem obiecti a materia intelligibili non sunt principia omnia per se nota nobis. Unde plurimae demonstrationes metaphysicae difficile a nobis comprehenduntur. Iam vero in moralibus vix poterit iuxta aristotelica praecepta fieri demonstratio, nisi quis adiecerit, iuxta subiectam materiam demonstrationem esse. Et nihilominus huiusmodi disciplinae scientiae dicuntur et sunt.