Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

DUBITATUR tertio in ordine commentariorum huius articuli: Quid sit Sacra Scriptura; utrum sit Spiritu Sancto inspirante et verba dictante conscripta? Ecce quomodo iam incipimus exercere, quae dicta sunt de sacra Theologia, quod ad eam pertinet explicare sua principia, quorum unum est, esse Scripturam Sacram infallibilem, quae per Dei revelationem ab hominibus conscripta est. Et nihilominus valde utile erit, definitionem Sacrae Scripturae proponere atque dilucidare. Ut ergo more nostro procedamus, arguitur pro parte negativa argumentis eorum, qui, ut Hieronymus in proemio super epistolam ad Philemonem testatur, opinati sunt non semper sacros scriptores Deo inspirante scripsisse.

Est igitur primum argumentum. Imbecillitas humana non potest ferre ad multum temporis Spiritus Sancti supereminentem illuminationem: sed huiusmodi auctores plurima scripserunt, in quibus multum temporis insumebant: ergo non est verosimile, quod continue ab Spiritu Sancto agerentur. Et confirmatur. Quia plurima continentur in Scripturis Sacris quae propter sui humilitatem indigna videntur ut a Spiritu Sancto dictarentur, ut v. g. quod iuniorem Tobiam canis sequutus sit in sua peregrinatione Tob. 6. Item quod in 2. epist. ad Tim. c. 4. dicit Apostolus: pennulam, quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum. Et ibidem: Lucas est mecum solus. Et alibi. 1. ad Tim. 5.: Modico vino utere propter stomachum tuum et frequentes infirmitates tuas. Et alia multa similia, quae indigna videntur, ut speciali auxilio Dei scripta esse credantur.

Secundo. Praedicti auctores plurima scripserunt temporalia, quorum ipsi testes oculati extiterunt, ergo ad huiusmodi scribenda non erat necessaria divina inspiratio. Antecedens patet. Nam D. Ioan. inquit. c. 19. Continuo exivit sanguis et aqua, et qui vidit testimonium perhibuit. Et plurima alia scripsit, quae ipse propriis auribus audivit a Christo, et propriis oculis vidit; ergo ad huiusmodi superflua erat Spiritus Sancti illuminatio. Et Moyses plurima scripsit de exitu Israel de Aegypto, quorum ipse oculatus testis fuit. Et confirmatur ex eo, quod inquit Lucas. c. 1. Visum est mihi assecuto omnia a principio diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theophile, ergo Evangelium Lucae non Spiritu Sancto inspirante atque dictante, sed ut ipse inquit (sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis) humana traditione scriptum, est. Et Marcus etiam (testante Hieronymo in cathalogo scriptorum Ecclesiasticorum) scripsit Evangelium, sicut Petrum narrantem audierat. Ergo non Deo inspirante et verba dictante scriptum est.

Tertio. Si Sacra Scriptura tota Spiritu Sancto inspirante et verba dictante esset conscripta, unus et similis esset stylus locutionis iuxta subiectam materiam. Quemadmodum ciceronianus stylus ubique agnoscitur: at vero videmus in Sacris Litteris dictionis maximam differentiam iusta uniusquiusque scribentis ingenii atque linguae proprietatem. Id quod D. Hierony. super Isaiam observavit advertens Isaiam, eo quod de semine regio esset, elegantius ceteris Prophetis fuisse locutum. Est ergo signum, quod ipsi sacri scriptores proprio marte saltem verba componebant.

Quarto. Auctores Novi Testamenti dum Veteris testimonia proferunt non eisdem verbis referunt quibus scripta sunt, sed servata sententiae veritate, aliis utuntur verbis, ergo signum est, quod in verborum compositione unusquisque proprio marte utitur. Antecedens probatur ex D. Hiero. in Isaiae. c. 7. ubi ait, quod in multis testimoniis quae Apostoli et Evangelistae de libris veteribus assumpserunt non sunt sequuti verborum ordinem, sed sensum. In cuius rei testimonium adducit illud Isaiae. c. 7. Ecce virgo concipiet, et pariet filium; quod citans Matthaeus dixit. c. 1.: Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium; et ubi dicebatur, vocabitur, posuit Matthaeus vocabunt nomen eius. Hoc ipsum docet Euthimius super Matth. c. 3., et adducit exemplum ex capit. 9. Isaiae, quod Matthaeus citat. c. 4.: Terra Zabulon et terra Neptali via maris trans Iordanem Galilea gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam, etc. Et tamen apud Isaiam non eisdem verbis scriptum fuerat. Item idem docet Hiero. in Amos. c. 5., et super epistolam ad Ephesi. c. 5., ubi Apostolus citans illud ex Genesi: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, non utitur eisdem verbis. Quae omnia confirmantur. Quoniam ipsimet Evangelistae eandem narrantes historiam non eisdem verbis et circumstantiis utuntur.

Quinto. Quoniam Apostolus. 1. ad Cor. 12. ait: Ceteris ego dico, non Dominus: si autem omnia Spiritus Sancti revelatione scriberet, non dixisset: Ego dico, non Dominus, sed potius ut prophetae dicebant: Haec dicit Dominus. Et confirmatur ex D. Basilio lib. 5. contra Eunomium. c. penult., ubi inter alia docet, quod Spiritus non aliquando sua, aliquando quae Dei sunt loquitur; sed omnia Spiritus verba, Dei verba sunt. Moyses autem et Paulus et alii Prophetae quandoque ea quae Dei sunt loquuntur, quandoque sua. Origenes etiam in homil. 16. super Numeros ait, sermonem Ionae ad Ninivitas, a Iona potius quam a Deo prolatum fuisse. Nam per Moysem multa quidem locutus est Deus; aliqua tamen et Moyses propria auctoritate mandavit. Et Ambrosius, lib. 8. in Lucam. c. 16. in illud: Ad duritiam cordis vestri, inquit: Quae propter fragilitatem humanam scripta sunt non a Deo scripta, et affert exemplum ex Apost. 1. ad Cor. 12. Ubi inquit: Praecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere. Et paulo post inquit: Ceteris ego dico non Dominus. Hic ait Ambrosius, negavit Apostolus, legis esse divinae, ut coniugium qualecumque solvatur. Et hoc ipsum confirmatur ex 2. ad Cor. 11., ubi ait Apostolus: In quo quis audet, in insipientia dico, audeo et ego. Ministri Christi sunt, ut minus sapiens dico, plus ego. At vero verba Spiritus Sancti in insipientia dici non possunt, ergo Apostolus humano spiritu ibi est locutus.

Ultimo. Si omnia quae Apostolus scripsit existunt ex divina revelatione, sequitur, quod summus Pontifex non possit dispensare in eo, quod bigamus fiat Episcopus. Quoniam Paulus dicit, ut sit unius uxoris vir.

Propter haec et similia argumenta non defuerunt olim, qui partem negativam sequuti fuerint. Inter quos notatur Erasmus in annotationibus super Matth. c. 2. et super. c. 1. Marci.

PRO decisione veritatis advertendum est, quod cum aliqua scriptura dicitur Deo inspirante conscripta, tripliciter potest intelligi. Primo modo, quia res ipsae, de quibus scribendum est, occultae erant scriptori, et Deo revelante illi innotescunt. Iuxta illud Psal. 50: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. Altero modo quoniam res, quae scribitur, nota quidem erat scriptori; tamen quod animum ad scribendum appulerit, Deo specialiter movente atque inspirante factum est. Ac proinde speciali quadam assistentia Spiritus Sancti detinetur scriptor, ne malitia aut oblivione in aliquo decipiatur. Tertio modo ita dicitur scriptura revelata sive ex revelatione, quoniam ipse Deus, non solum res occultas scribenti revelavit, vel ad res sibi notas scribendas excitavit, et ne erraret manu tenuit, sed etiam verba ipsa singula, quibus scriberet, suggessit et quasi dictavit.

Sit ergo prima conclusio. Sacra Scriptura, de qua loquimur, ex divina revelatione habetur interdum primo, interdum secundo. modo. Haec conclusio certa debet esse apud omnes catholicos. Et probatur. Quia partim plurima continet supra omnem naturalem rationem elevata, quale est mysterium Trinitatis, et Incarnationis, et alia plurima; partim vero quae vel experientia, vel humana ratione constare poterunt. Sed in his omnibus scriptor ipse quantumlibet diligens et attentus, nihilominus aliquando falli poterat, aut oblivisci; ergo in omnibus illis rebus partim revelatione, partim instigatione et asistentia Sanctus affuit Spiritus, ne aliqua via scriptor a veritate deviaret. Patet consequentia. Nam ut inquit Augustinus in epistola. 8. et 10. ad Hieronymum: Si in sacro quovis libro una quaelibet falsitas reperitur, totius libri certitudo perit. Quo argumento ipsemet lib. 2. De Consensu Evangelistarum capit. 12. ostendit, Prophetarum et Apostolorum scripta nullam omnino habere falsitatem. Et confirmatur. Nam si semel admittamus scriptorem sacrum in aliquo uno etiam levissimo defecisse, iam arbitrandum erit, quaenam sit res levis et quaenam gravis. Si autem hoc humano arbitrio relinquatur iudicandum, cuidam videbitur leve quod grave est, ac proinde Scripturarum certitudo deficit. Deinde probatur ex illo Petri in. 2. canonica, cap. 1.: Omnis prophetia propria interpretatione non fit; sed Spiritu Sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines, hoc est ministri Dei. Item Apostolus 2. Cor. 13.: An experimentum quaeritis eius, qui in me loquitur Christus? Tunc est argumentum. Blasphemum esset dicere, quod Deus in aliquo uno levissimo mentitur, ergo si Spiritus Sanctus locutus est per Prophetarum scripta, sequitur quod ipse Spiritus Sanctus in aliquo fallit, aut fallitur, aut certe quod Propheta in nullo. Praeterea Matth. 5. inquit Dominus: Donec transeat caelum et terra iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege, donet omnia fiant. Ergo si Vetus Testamentum, aut lex Moisis neque in uno iota aut apice errat, multo minus Evangelium Christi errare poterit. Praeterea. Si quod mendacium in Sacris Litteris leve dici potest iuxta contrarie opinantium sermonem, maxime esset si sacri scriptores aliquid ex proprio marte confingerent ad laudem Dei et populi aedificationem; sed hoc ipsum Apostolus. 1. ad Cor. 15. gravissimum esse iudicat, dum inquit: Si Christus non resurrexit invenimur falsi testes Dei, quoniam testimonium diximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit; ergo nulla falsitas potest esse levis in sacris scriptoribus, qui vice Dei loquuntur. Et denique in vanum videmur laborare, dum testimonia Scripturarum in confirmationem conclusionis adducimus; quoniam adversarii haec eadem testimonia levem materiam continere fortassis respondebunt. Habeamus igitur conclusionem praemissam certam secundum fidem catholicam. quam a sanctis Patribus accepimus, et Ecclesia catholicam, magistra et duce omnium fidelium, animis indita est.

Secunda conclusio. Spiritus Sanctus non solum res in Scriptura contentas inspiravit, sed etiam singula verba quibus scriberentur, dictavit atque suggessit. Haec conclusio videtur consequens ad praecedentem. Nam si relinqueretur in arbitrio scriptoris sacri, quibus verbis intellecta proferret aut scriberet, posset errare in legitima explicatione eorum quae sibi revelata sunt; ergo in Sacris Litteris posset reperiri aliqua falsitas. Consequentia patet, et probatur antecedens. Quoniam humanum est, etiam si homo errorem in mente non habeat, saepe in verbis errare, atque unum pro altero proferre. Praeterea haec veritas confirmatur ex doctrina D. Ambrosii in prooemio D. Lucae in illa verba: Quoniam multi conati quidem sunt ordinare narrationes rerum: Ubi inquit: Conati utique illi sunt, qui implere nequiverunt. Qui enim conatus est ordinare, suo labore conatus est. Sine conatu sunt enim donationes et gratia Dei, quae ubi se infuderit rigare consuevit, ut non egeat, sed redundet scriptoris ingenium. Non conatus est Mathaeus, non conatus est Marcus, non conatus est Ioannes, non conatus est Lucas: sed Divino Spiritu ubertatem dictorum rerumque omnium ministrante, sine ullo molimine coepta compleverunt. Ecce ubi inquit, quod Spiritus Sanctus ministravit illis ubertatem dictorum, hoc est verborum et rerum. Et confirmatur ex ipso textu. Quoniam (inquit) Ordinare narrationem rerum. Quod quidem non solum est intelligere res ipsas, sed etiam orationem componere verbo, aut scripto, qua explicentur quae intellecta sunt. Item D. Gregor. in prooemio moralium. cap. 1. inquit: Ipse igitur Deus haec scripsit, qui haec scribenda dictavit. Dictare autem verba ipsa determinare significat. Et confirmatur ex Psal. 44: Lingua mea calamus scribae velociter scribentis. Quae comparatio in hoc videtur consistere, quod sicut calamus ab ipso scribente determinatur ut hos characteres exprimat, ita et Prophetae imaginatio determinata verba recipit, ut verbo aut scripto proferat. Et tandem quorsum Sacrarum Litterarum interpretes tam attente singula verba Scripturae Sacrae expenderent, nisi eadem ab Spiritu Dei dictata fuisse intelligerent? Probatur praeterea. Quoniam Spiritus Sanctus dicitur locutus per Prophetas, loqui autem per Prophetas non solum est revelare illis veritatem, sed eorum linguam et calamum movere, ut sic loquantur, quatenus convenienter revelata proferant, iuxta illud Psalm. 44: Lingua mea calamus scribae velociter scribentis. Confirmatur ex illo quod Christus dixit Matth. 20: Non enim estis vos qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis. Praecesserat autem: Nolite cogitare, quomodo aut quid loquamini. Ergo sacris scriptoribus datum est quomodo et quid scriberent. Item Ierem. 36. Est elegans huius rei testimonium, ubi cum Baruch ad populum legisset librum, quem ipse scripsit dictante Ieremia, et interrogantibus principibus quomodo scripserit omnes sermones istos ex ore Ieremiae, respondit Baruch: Ex ore suo loquebatur quasi legens ad me omnes sermones istos, et scribebam in volumine attramento. Ecce argumentum. Qui loquitur legens in libro, non componit verba, quae loquitur, sed ea, quae iam determinata invenit. Cum ergo Propheta loqueretur quasi legens in libro, iam ab Spiritu Sancto in eius phantasia scripta erant verba quae loquebatur.

Tertia conclusio. Si quis tamen asserat, quod verborum compositio relinquitur saepe scientiae et diligentiae scriptoris sacri, ita tamen, quod Spiritus Sancti assistentiam necessariam affirmet, ut scriptor ipse non erret in verbis aut verborum compositione, nihil dicit fidei contrarium, ut gravem censuram mereatur ista assertio, quamvis mihi non videatur vera, aut omnino tuta propter argumenta facta in confirmationem praecedentis conclusionis.

Probatur ista conclusio. Quia dum scriptor Sacer scribit res, quas ipse vidit, sufficit ut illa scriptura dicatur Sacra, quod instinctu Spiritus Sancti ad scribendum res illas animum appulerit, et quod eiusdem Spiritus assistentia manuteneatur, ne memoria excidant quae narrare iubetur: ergo idem concursus Spiritus Sancti sufficiet ad verborum compositionem, quam ipse Sacer scriptor propriis viribus adinvenire, et facere potest. Consequentia patet. Quia non minus refert rerum memoria gestarum, quam ordo et compositio verborum. Item probatur. Quia secundum praedictum modum dicendi non potest colligi quod in Scriptura sit aliqua falsitas etiam in re minima aut levi. Sufficit enim manutenentia Spiritus Sancti ne homo erret in iis, quae propriis viribus assequi poterat, quamvis defectibiliter, si a Spiritu Dei non manuteneretur. Ceterum etiam potest satisfieri testimoniis Scripturae Sacrae in quibus dicitur, Deum loqui per Prophetas, et verba Dei esse, quae loquuntur, et alia similia, si dicatur quod verba et sermones Dei esse dicuntur quando Spiritus Sancti impulsu et manutenentia loquitur aut scribit Propheta, etiam si verba idiomate sibi noto componat atque ordinet. Dixerim autem in ista conclusione saepe, quoniam interdum cum Sacer scriptor loquitur de rebus sublimibus atque supernaturalibus, etiam necessarium videtur ut ipsa verba, quibus explicentur, inspirentur a Deo. Sit exemplum, cum Ioannes dixit. c. 1. sui Evang.: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum: et reliqua, non videtur possibile, ut arte humana eam orationem componeret, nisi Spiritu Sancto dictante, verba didicisset. Nihilominus tutius dicitur et absque calumnia, quod quemadmodum Spiritus Sanctus animum scriptoris ad scribendum applicat, etiam verba et eorum compositionem tradat: et probatur. Quoniam nisi ita dicimus, vix poterimus differentiam assignare inter Sacram Scripturam, et definitiones conciliorum, quae a summo etiam Pontifice confirmata sunt, et inter Sacram Scripturam. Nam utrobique assistit Spiritus Sanctus, ne sit error, At vero si utrobique verba et ipsorum compositio relinquitur humanae industriae, sequitur nullam esse differentiam. Quoniam etiam conciliorum definitiones scriptae ex manutenentia ipsius Spiritus Sancti infallibilem veritatem continent. Quamvis etiam et ad hoc responderi posset, magnam esse differentiam. Quoniam conciliorum definitiones, dum scribuntur ab aliquo notario, dictante Theologo, non adest illic Spiritus Sancti impulsus ut scribat ille et iste dictet. Etenim in huiusmodi orationis compositione ab illis errari poterit, et eorum error postea corrigitur a Concilio. At vero Sacra Scriptura assistente Dei Spiritu conscribit, neque in terra superiorem habet, qui corrigat.

AD argumenta in principio dubii posita iam respondendum est.

Ad primum respondetur, quod Spiritus Sanctus fortiter et suaviter movet humanam mentem supernaturali instinctu et illuminatione. Atque ita quamdiu voluerit continet, ut sibi ministret intelligendo et scribendo quae beneplacita sunt Illi. Neque tamen opus est, ut quae a sacris scriptoribus scripta sunt, uno motu continuo scriberentur, sed quibusdam intervallis factis cessante Spiritus Sancti impulsu cessabant, et iterum impellente scribebant.

Ad confirmationem respondetur, quod omnia quae continentur in Sacra Scriptura, etiam si minima videantur, tamen utilia sunt. Probatur primo. Quia Deus Scripturarum specialis auctor nihil sine causa dicit. Omnia enim refert ad hominum utilitatem et gloriam suam, iuxta illud Isai. 48. Ego Dominus docens te utilia, et ad Roma. 15. cap. Quaecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, et 2. ad Timoth. 3.: Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum etc. Ceterum in particulari advertere quid utilitatis habeat unaquaeque res, quae in aliqua historia narratur, non est praesentis instituti. Sed in communi dicimus, quod plurima ad veritatem historiae et ornatum interponuntur. Quemadmodum et in parabolis Evangelicis non omnia, que interponuntur aliquid parabolice significant, sed propterea, quae significant annectuntur. Sicut dicit Chrysost. super Matthae. cap. 20 explicans parabolam de patre familias, qui exit primo mane conducere operarios. Et D. August. lib. 16. de civit. cap. 2. inquit: Non omnia, quae gesta narrantur, aliquid etiam significare putanda sunt, sed propter illa, quae aliquid significant attexuntur. Et affert exemplum. Sicut solo vomere terra prosciditur, sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria. Item soli nervi in citara sonum efficiunt, et tamen non soli nervi sunt in cithara, aut lyra. Vide Pagninum in prologo Isagogi. Hinc advertant Verbi Dei concionatores, quod quamvis pium sit in Sacrarum Littera-rum singulis circumstantiis mysticos sensus inquirere, id quod egregie, et cum magno fructu efficit. D. Greg. in suis moralibus, historiam Iob tropologice interpretatus: tamen oportet, ut congrue et concinne modesteque et graviter huiusmodi tropologicos sensus ex Sacris Litteris hauriant, atque proferant. Quod autem in argumento quaedam narrantur ut humilia et indigna Deo, qui ita dicunt, non intelligunt Scripturas, neque virtutem Dei. Nam canis peregrinantem Tobiam sequutus praedicatores significat, qui Christi vestigia sequuntur. Vide illic glossam ordinariam et interlinearem. Deinde, non modicum solatii nobis est, dum Apostolum, qui caritate cum Seraphinis contendere poterat, videmus in terra pennula indigentem, et sibi afferri mandantem. Praeterea quod Apostolus D. Lucae caritatem, quam erga se habuit, narraverit, non est abs re. Quod autem erga Timothei salutem sollicitus esset, quis non videat, nobis exemplum dedisse, ut erga proximos, praesertim ministros Dei, simus misericordes. In quem locum habes singularem homiliam integram D. Chrys. quae prima est earum, quae ad populum Antiochenum titulum habent, quae habentur in principio tomi. 5. Ubi etiam docet Chrysost. quanta eruditione etiam in minimis Scriptura Sacra sit plena.

Ad secundum argumentum iam diximus in prima conclusione, quomodo necessaria fuerit Spiritus Sancti assistentia etiam ad ea infallibiliter enarranda, quae ipsi Sacri scriptores viderunt et audierunt.

Ad confirmationem respondetur, quod Spiritus Sanctus interdum assumpsit ministros Evangelii eos, qui cum Christo conversati sunt, ut omnibus modis testes essent mysteriorum Christi, ut Evangelium eius etiam humano more credibile iudicaretur ab hominibus. Unde et Petrus, ut refertur capit. 1. Actorum, inquit: Oportet ergo ex his viris, qui nobiscum sunt congregati in omni tempore quo intravit et exivit inter nos Dominus Iesus incipiens a baptismate Ioannis, usque in diem, qua assumptus est a nobis, testem resurrectionis eius fieri unum ex illis. Oportet, inquit, non quia praecipuum testimonium reddendum esset propterea quod Apostoli cum Christo fuerint conversati, sed ut eorum testimonium etiam apud homines humano modo valeret et firmum esset. Verumtamen aliud testimonium certius et firmius erat illis in corde, cuius virtute, et praedicabant et scribebant, et cui testimonio nobis magis attendendum est. Sic enim docet Petrus in 2. canonica cap. 1. dum inquit: Hanc vocem nos audivimus de caelo allatam, cum essemus cum Ipso in monte sancto, et habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes. Et post pauca: Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines. Ad praedictum ergo finem potuit Lucas dicere: Sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis. Verumtamen quaedam Lucas scripsit, quae Apostoli non viderunt, ut annuntiatio angelica, et virgineus partus in loco tam humili, et angeli cantantes, gloria in excelsis, et multa alia, quae ad infantiam Christi pertinent, quae nisi a Spiritu Sancto et forte ab ipsa Dei genitrice narrante, discere non potuit. Sed sive Lucas, sive Marcus ab aliis narrata scripserint, tamen ut narrata scriberent, Spiritus Sanctus impulit, et ut in illorum narratione non obliviscerentur, idem Spiritus astitit: immo ut probabilius et tutius videtur, superiore lumine eadem narrata docuit, et ei singula verba, quibus scriberentur, dictavit.

Ad tertium argumentum respondetur, quod cum Deus omnia suaviter disponat, ita uniuscuiusque scriptoris sacri mentem illuminabat, eidemque verba dictabat quae maxime illorum statum et conditionem decebant. Quemadmodum et musicus spiritu oris sui aliter tibia, aliter tuba, et aliis instrumentis personat. Sic etiam multifarie multisque modis locutus est olim Deus in Prophetis. Et Isaiae. 11. dicitur: Deus in manibus Prophetarum assimilatus. Quia unusquisque Propheta talibus utebatur similitudinibus, quales sibi in promptu erant, et quasi in manu iuxta conditionem propriam.

Ad quartum negatur consequentia. Quoniam cum eodem spiritu loquerentur Evangelistae et Prophetae, ad gravitatem loquentis Dei pertinebat, ut non eisdem omnino verbis rem eandem semper repeterent. Immo ex hoc ipso colligitur, quod Sacri Scriptores non spiritu proprio loquebantur. Quoniam non ausi fuissent verbum ullum permutare.

Secundo respondetur, quod illa testimonia, quae ex Veteri Testamento Evangelistae citant, ita habentur in editione Septuaginta interpretum, qua editione fere semper non sine mysterio Apostoli et Evangelistae utebantur. Sed quod mihi magis satisfacit illud est, quod ipse Auctor Scripturarum, cui sensus Scripturarum notissimus est, differentibus verbis eadem proferebat. Id quod per quatuor Evangelistas passim fieri invenimus tanta differentia verborum, ut interdum sanctorum Patrum opera ad illorum consonantiam intelligendam necessaria fuerit.

Ad quintum respondetur, quod Paulus, Domini sive praeceptum sive consilium in eo loco vocavit, quod Christus Dominus ore proprio, vel praecepit in Evangelio, vel consuluit. Ceterum consilium suum Paulum Spiritus Sancti consilium existimabat, cum aiebat: Puto autem quod

ego spiritum Dei habeam. Ad confirmationem respondet magister Cano lib. 2. de locis. cap. 8. ad secundum argumentum, distinguens, ea quae Sacri Auctores scripserunt, esse in duplici differentia. Quaedam quae supernaturali solum revelatione cognoscebant, et ea Basilius dicit, a Spiritu Sancto esse: alia vero naturali cognitione tenebant, quae scilicet, aut oculis viderant, aut manibus (ut ita dicam) attrectaverant, et haec, ut scriberentur, non egebant supernaturali lumine et expressa revelatione; sed solum Spiritus Sancti praesentia, ut sine ullo errore scriberentur, et haec sunt, quae dicit Basilius, Paulum et Prophetas de suo loqui. Ceterum Origenes in ea sententia non perstitit. Ambrosius vero super primam epistolam ad Corin. cap. 7. consentit cum nostra explicatione in capite. 35. suorum commentariorum.

Respondetur secundo, mihi probabilius esse, ut etiam ea ipsa quae Sacri Scriptores viderant et contrectaverant, superiori lumine iterum a Spiritu sancto illuminati intellexerint, et ab ipso verba quibus scriberent, acciperint. Idcirco Divum Basilium aliter intelligo. Intendebat enim ex Sacris Litteris confirmare Spiritum Sanctum esse Deum, et hoc probat. Quia ubi introducitur in Sacris litteris Spiritus Sanctus, ut in propria persona loquens, numquam eius sermo contraponitur secundum formam verborum sermoni Dei, tamquam si ipse non esset Deus. Ceterum quando Prophetae, et Sacri Scriptores de seipsis, et quasi in persona propria loquuntur tametsi hoc ipsum quod loquuntur, spiritu Dei iuvante loquuntur, tamen quae dicunt, non possunt verificari, quasi Deus ea ipsa per se loquatur. Et horsum attulit dictum Ieremiae capite. 12: Iustus quidem tu es, Domine, verumtamen iusta loquar ad te. Quare via impiorum prosperatur etc. Quae verba quamvis Propheta, Deo expresse iubente, et illuminante loquatur, tamen in persona Dei aut Spiritus Sancti dici non possunt. Aliquando vero ita loquuntur quasi Deus ipse in propria persona loquens introducatur. Quod si attente legeris Basilium in praedicto loco, fortassis non displicebit haec nostra solutio. Sed neque mihi prior displicet.

Ad ultimum argumentum quidam respondent, tantam esse Ecclesiae auctoritatem, ut quaedam etiam de Scripturis Sacris immutaverit. Ut exempli gratia afferunt illud. Act. 15. ubi Apostoli constituerunt, ut gentes conversae ad Evangelium abstinerent a suffocato et sanguine, et similiter quod baptisma conferretur in nomine Christi, et quod Christus Eucharistiam post coenam contulerit, Ecclesia vero non nisi ieiunis, Christus etiam sub ambabus speciebus Eucharistiam contulit; Ecclesia vero laicis sub una tantum. Verumtamen huiusmodi responsio lubrica est, et erroris ansam praebet.

Respondetur ergo melius et tutius, quod praecepta quae habentur in Scriptura, quaedam sunt temporalia, quae secundum loci et temporis circumstantias convenienter praecipiuntur, et tale fuit statutum Apostolorum de abstinentia, et suffocato. Quoniam huiusmodi commestio horrori erat Iudaeis, cum quibus gentes conversari oportebat. Verum cessante huiusmodi causa, Ecclesia sciens et prudens huiusmodi observantiam vel dissimulare, vel abolere potuit. Alia vero sunt praecepta, vel naturalia vel etiam supernaturalia, quae non respiciunt temporis aut loci circumstantias, ut obligatoria sint et valida, sed secum afferunt materiae necessitatem et finem, quale est illud Matt. 28. Baptizate omnes gentes, docentes servare omnia, quaecumque mandavi vobis, et illud Ioan. 3: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu Sancto, etc. Et haec nullatenus Ecclesiae auctoritate immutari possunt. Aut aliter dicamus, quod quaedam praecepta Apostoli ut Ecclesiae praelati ordinarii prudenter pro temporum circumstantia statuebant. Alia vero a Christo iam instituta divulgarunt. Prioris generis praecepta eadem ordinaria et Apostolica auctoritate, quae in Ecclesia manet, permutari possunt. Secundi vero generis praecepta Ecclesia neque mutat, neque mutare potest. Ac proinde dicimus, quod bigamum, episcopum fieri non deceat, prioris generis praeceptum est. Ceterum dispensabile est per legitimam causam. Hactenus de hac dubitatione dicta suficiant. Ad aliam quae non minus difficilis est, adiuvante Domino accedamus.