Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

DUBITATUR in hoc articulo, utrum numerus praedestinatorum sit ita certus formaliter et materialiter, quod nullo modo possit augeri vel minui. Etenim, si potest augeri vel minui, bene colligitur quod non sit certus vel determinatus.

Pro parte negativa arguitur. Simpliciter loquendo, praedestinatus potest condemnari, et reprobatus potest salvari: ergo simpliciter loquendo numerus praedestinatorum potest augeri, vel minui. Consequentia probatur: quia si praedestinatus potest damnari, possibile est, quod unus praedestinatus deficiat, ac per consequens minuetur numerus ille. Similiter, si reprobus potest salvari, ergo potest adiici ad numerum salvandorum, ac per consequens praedestinatorum: ergo ille numerus potest augeri.

Secundo. Simpliciter loquendo, potest Deus non conferre gratiam quibus confert, et si non conferat, damnabuntur: ergo, simpliciter loquendo, isti praedestinati possunt condemnari, ac per consequens potest minui numerus praedestinatorum.

Tertio. Quando Petrus iustificatur per contritionem, libere disponitur ad gratiam, et cooperatur Deo operanti: ergo quantumlibet recipiat auxilium Dei efficax potest non consentire, immo et resistere Deo vocanti et excitanti. Ponatur, ergo, inesse, quod semper resistat Deo vocanti, tunc bene sequitur, ergo condemnabitur Petrus; ergo est possibile, quod numerus praedestinatorum sit minor, quam est. Quod si aliquis respondeat, quod haec omnia argumenta procedunt in sensu diviso, non autem in composito, hoc est, non probant haec duo esse compossibilia simul, scilicet, quod aliquis sit praedestinatus et damnetur, et quod aliquis sit reprobus et salvetur, quamvis probent, quod iste homo de quo dicimus quod est praedestinatus, absolute loquendo, nulla facta suppositione, possit damnari; et similiter quod iste, qui est reprobus, simpliciter loquendo, possit agere poenitentiam et salvari. Replica est contra istam solutionem, quam facit Magist. Sent., lib. 1., dist. 40. §. 3. Utrumque istorum simul esse non potest, scilicet quod aliquis sit praedestinatus, et damnetur; sed alterum horum non potest non esse, scilicet quin iste sit praedestinatus, ergo alterum est impossibile, scilicet, quod damnetur. Consequentia patet, minor probatur: quia iste ab aeterno praedestinatus est, ergo iam modo non potest non esse praedestinatus; ergo eadem est ratio de possibilitate vel impossibilitate in sensu composito et diviso, quantum ad praesentem quaestionem. Nos enim quaerimus, an simpliciter loquendo sit modo possibile, quod Antichristus salvetur, vel Ioannes praedestinatus condemnetur. Huius argumenti solutionem dicit Magister se magis desiderare ab alio doceri, quam docere.

Quarto ex doctrina D. Thomae, in hoc artic. Numerus reproborum non est certus nec praedefinitus a Deo: ergo neque praedestinatorum. Consequentia probatur: nam omnis homo aut est reprobus, vel est praedestinatus: ergo si numerus reproborum formaliter et materialiter non est certus, nec definitus a Deo, poterit augeri et minui, ac proinde alter numerus praedestinatorum non poterit esse praedefinitus; nam quicumque non fuerit de numero reproborum, transibit ad numerum praedestinatorum. Antecedens probatur ex differentia, quam D. Thomas assignat in articulo, inter numerum praedestinatorum et numerum reproborum, quod ille est electus et certus a Deo per modum praedefinitionis cuiusdam, non sic autem de numero reproborum. Quemadmodum artifex non per se elegit aliquem numerum lapidum ad construendum aedificium, quod principaliter praedefinivit. Propter hoc argumentum, aliqui ex modernis opinantur, quod, simpliciter loquendo, numerus reproborum non est provisus nec praedefinitus a Deo.

Quinto arguitur argumento Ambrosii Catherini, qui edidit tres libellos De praedestinatione, in quibus nihil est eruditionis, sed plurimum erroris. Deus non vult mortem peccatoris et vult omnes homines salvos fieri, ergo neminem praedefinivit reprobare.

Sexto arguitur argumento eiusdem. Nam si numerus praedestinatorum et reproborum est praedeterminatus a Deo, sequuntur multa inconvenientia. Primum, quod tolleretur vis praedicationis, exhortationis, correctionis fraternae, quae quidem omnia frustra fieret, si iam praedefinitum est ab aeterno quid sit futurum. Secundum inconveniens est, quod frustra Deus exhortarentur homines bonis inspirationibus et instigationibus. Tertium, quia si numerus praedestinatorum est certus, sequitur, quod praedicatio huius rei causaret desperationem quamdam in fidelibus, et labefactaretur conatus humanus in assecutione vitae aeternae: quod incommodum amplificatur in Epistola Prosperi atque Hilarii ad Augustinum, quae ponitur in libro De Praedestinatione et Gratia.

Propter haec duo argumenta et alia similia, Catherinus loco citato primo asserit, esse contra Sacras Litteras affirmare, quod soli praedestinati salventur, et quod soli reprobi condemnentur. Deinde subiungit opinionem hac in parte assertam ab Augustino et a D. Thoma esse crudelem et truculentam, et homines in desperationem impellere, neque auctoritatem horum doctorum esse habendam in tali pretio, ut illa oppressi clausis oculis amplectamur manifestum mendacium. Postremo distribuit homines in tres classes. In prima collocat Sanctos, qui sunt in gratia confirmati, cuiusmodi extiterunt Apostoli, et hos vocat praedestinatos; et de his existimat intelligenda quae dicuntur in Scriptura de praedestinatione Sanctorum. In secunda ponit homines, qui fuerunt insignes in sceleribus atque peccatis, ut Pharisaeos et Iudam; et istos appellat reprobos, inquiens de illis esse accipienda et interpretanda, quae in Scriptura habentur de reprobatione hominis. In tertia vero classe constituit reliquam multitudinem reliquorum hominum; et hos, audaci quadam animositate, affirmat, neque esse praedestinatos neque reprobos, sed quod illi salvabuntur, vel damnabuntur secundum liberi arbitrii sui facultatem. Quocirca, numerus praedestinatorum aut reproborum non est certus, ut communis asserit opinio Theologorum.

Prima conclusio sit, pro dissolutione huius quaestionis: Certissime asserendum est, secundum fidem, quod numerus praedestinatorum et reproborum est certus Deo ab aeterno, et formaliter et materialiter. Itaque Deus certo scit et praedefinivit ab aeterno, quod istae personae in hoc numero sunt salvandae, et quod tales personae sunt in aeternum damnandae. Probatur conclusio ex sententia omnium Sanctorum et Doctorum scholasticorum. Etenim antequam Catherinus introduceret hanc sententiam commentitiam nulli umquam in mentem venit oppositum nostrae conclusionis. Et probatur conclusio. Si numerus praedestinatorum et reproborum non est certus, sequitur, quod divina praescientia fallitur; consequens est contra fidem, ergo. Probatur sequela. Aliqui salvabuntur, quos Deus non praescivit esse salvandos, et aliqui damnabuntur, quos Deus non praescivit esse damnandos; ergo, vel Deus non habet praescientiam futurorum, vel in ea fallitur.

Secundo, sequitur ex ista sententia, quod voluntas Dei sit mutabilis: consequens est contra fidem, ut patuit supra, q. 19. artic. 7.: ergo. Probatur sequela manifeste: isti qui sunt salvandi vel condemnandi assequuntur salutem aeternam, vel poenam inferni propter voluntatem Dei; sed haec voluntas non fuit in Deo ab aeterno, quandoquidem isti neque sunt praedestinati neque reprobi: ergo est mutatio in voluntate divina. Tertio, sequitur ex opposita sententia, quod duae contradictoriae sint verae, scilicet, iste numerus est certus, iste numerus non est certus. Negativa asseritur ab isto auctore. Probatur affirmativa: Scientia Dei non est fallibilis neque mutabilis; sed iste numerus salvandorum et damnandorum est certus Deo in tempore, cum revera salvantur et condemnantur; ergo etiam fuit certus ab aeterno, alioquin scientia Dei causaretur a rebus, et non esset immutabilis.

Secunda conclusio: Non est ita certus numerus reproborum, sicut praedestinatorum. Ista conclusio explicatur a D. Thoma hic, quoniam, etsi numerus reproborum sit certus, etiam materialiter, infallibiliter secundum divinam cognitionem, non est praedefinitus per se primo secundum principalem praedefinitionem. Vult dicere D. Thomas quod Deus per se primo vult esse praedestinatos in tanto numero: verumtamen ordinat tot esse reprobos quot sunt necessarii ad bonum praedestinatorum et gloriam ipsorum, iuxta illud Rom., 9.: Sustinuit in multa patientia vasa irae aptata in interitum, ut ostendat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Ecce quemadmodum Apostolus reprobos, ait, ordinari in praedestinatos; ac proinde numerus ipsorum reproborum non est per se primo intentus, sed per aliud, ac proinde non est praedefinitus principali praedefinitione.

Tertia conclusio: Certissimum est secundum fidem, quod quicumque assequuntur vitam aeternam, sunt simpliciter praedestinati. Itaque est manifesta haeresis, quod solum sunt praedestinati homines eximiae sanctitatis, et in gratia confirmati. Probatur primo haec conclusio ex illo Matth., 25.: Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum paratum vobis, ab origine mundi. Etenim illa praeparatio nihil est aliud quam praedestinatio, iuxta illud Rom., 9.: in Vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam, id est, praedestinavit. Et ita solent dicere Doctores, quod praedestinatio est praeparatio beneficiorum Dei: igitur quicumque assequuntur vitam aeternam, cum accipiant regnum sibi paratum, simpliciter sunt praedestinati. Secundo sic argumentor ex illo Rom., 8.: «Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui»; sed quicumque salvantur fiunt conformes Christo in gratia iustificante, et in assecutione vitae aeternae: ergo praedestinati sunt. Tertio probatur efficacissime, ex illo Rom., 9.: Ut ostenderet divitias gloriae suae in Vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam, quos vocavit non solum ex Iudaeis, sed etiam ex Gentibus: ergo quicumque ex universa multitudine hominum, sive Iudaei sint, sive Gentiles, vocati sunt ad gratiam et tandem consequuntur gloriam, praedestinati sunt simpliciter; ac proinde est commentum manifeste haereticum dicere, quod ea quae dicuntur in Scriptura de praedestinatione Sanctorum sunt intelligenda praecise de hominibus eximiae sanctitatis et in gratia confirmatis. Quarto, D. Paulus Ephes., 1. cum in principio Epistolae dixisset Deum esse benedictum, id est, laudandum, quod benedixerit homines omni benedictione spirituali in Christo, nomine autem benedictionis intelliguntur beneficia spiritualia gratiae et gloriae, postea vero eosdem quos Paulus vocat in praesentia benedictos, affirmat esse praedestinatos in Christo, et praedestinatos esse sorte quadam felici et maxima: ergo quicumque salvantur simpliciter sunt praedestinati. Quinto, D. Paulus in hoc cap. 1. Epist. ad Ephes. dicit infra, quod Deus circa istos benedictos operatur omnia secundum consilium voluntatis suae: sed consilium voluntatis divinae nihil est aliud quam divina praedestinatio: ergo illi, in quibus Deus operatur gratiam et gloriam, praedestinati sunt.

Sed dicit Catherinus, quod ista testimonia sunt intelligenda de praedestinatione Sanctorum, qui sunt eximiae sanctitatis. Contra hoc est argumentum irrefragabile, quod testimonia citata, si inspiciantur secundum planum contextum litterae, et non torqueantur per violentiam, debent intelligi de quibuscumque Sanctis qui salvantur. Et confirmatur, quoniam his locis haec intelligentia adhibetur ab universis Sanctis et Doctoribus, uno excepto Catherino, quae communis consensio in eiusmodi explicatione est testimonium traditionis et fidei. Atque in eiusmodi mysteriis supernaturalibus testimoniis revelatis agendum est, iuxta illud Augustini, 1. tomo, libro De moribus Ecclesiae, 7. cap., Audiamus oracula, nostrasque ratiunculas divinis submittamus eloquiis. Et Hilar., lib. 1. De Trinitate, cum de rebus divinis sermo fuerit, concedamus Deo pro cognitione sui, dictisque eius pia veneratione famulemur: idoneus enim sibi testis est, qui per seipsum sibi cognitus est.

Quarta conclusio. Etiam est certum secundum fidem, quod quicumque damnationem aeternam incurrunt, sunt simpliciter reprobi.

Probatur ex illo Matth., 25.: Ite maledicti in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis eius. Haec praeparatio nihil est aliud quam divina praeordinatio, quae est reprobatio. Secundo probatur ex illo Romanorum, 9.: Sustinuit in multa patientia vasa irae aptata in interitum, ut ostenderet divitias, etc. Sed illa aptatio in interitum sive praeparatio nihil est aliud quam praeordinatio ad interitum, quae est reprobatio ad condemnationem: ergo. Ultimo probatur conclusio ex illo Apocaly., 20.: Mors et infernus missi sunt in stagnum ignis, qui est mors secunda, et qui non est scriptus in libro vitae missus est in stagnum ignis. Etenim qui non sunt scripti in libro vitae reprobi sunt: ergo qui revera condemnantur, simpliciter pertinent ad eam reprobationem de qua agitur in Scripturis.

AD argumenta. Ad primum respondetur, quod non valet illa consequentia, praedestinatus potest damnari, et reprobus potest salvari, ergo numerus praedestinatorum potest augeri vel minui, quoniam in antecedenti est modalis divisa, et in consequenti implicatur sensus compositus. Etenim in hoc quod dico praedestinatum posse damnari, explico, quod ista persona praedestinari potest et damnari potest. Ceterum in illa assertione non coniungo neque connecto damnationem de facto cum praedestinatione existente, sed cum infero, ergo numerus praedestinatorum minuitur, subindico, quod numero iam praeexistenti, certo et determinato, supervenit diminutio. Itaque ibi involvitur compositus sensus, quod ista simul cohaerent numerum certum praeextitisse, et eumdem fuisse diminutum: quod fieri non potest, nisi ponamus in divina providentia mutationem. Similis fallacia est in hoc argumento: album possibiliter est nigrum, ergo corpori existenti sub albedine potest simul cum albedine nigredo supervenire, quod est falsum.

Ad secundum respondetur, quod quamvis absolute et simpliciter, Deus possit non dare gratiam homini: haec tamen duo non possunt stare, neque fieri, quod Deus de facto non det gratiam praedestinato suo tempore, et quod numerus praedestinatorum minuatur, quoniam quod praedestinatus iustificetur atque salvetur, habet necessitatem quamdam consequentiae.

Ad tertium dicitur, quod quantumlibet Petrus libere operetur dum disponitur ad gratiam, implicat tamen contradictionem quod, simul stante eodem auxilio Dei efficaci, non consentiat Deo vocanti et praeparanti. Et nihilominus libere consentit: et simpliciter loquendo, in sensu diviso, Deo vocanti et instiganti potest non consentire. Ceterum, impossibile est quod Deus proponat istum hominem praeparare ad gratiam hic et nunc: et quod ipse hic et nunc non praeparetur. Alioquin propositum Dei esset incertum et impotens et inefficax et pendens a voluntate hominis. Dicere autem quod homo praeparatur quidem adiutus divino auxilio, sed non ex proposito Dei volentis et praeparantis ipsum hominem, sic esset error manifestus contra fidem, ut patet ex dictis, articulo 3. Quod si ita est, quod divinum propositum efficit illam praeparationem, necesse est ut haec propositio copulativa sit impossibilis, scilicet, Deus proposuit istum hominem praeparare ad gratiam, et iste homo non praeparatur. Quod si dicas, quomodo non destruitur usus liberi arbitrii in praeparatione illa ad gratiam, siquidem necessitate consequentiae sequitur ex illo divino proposito, quod homo ille praeparetur? Respondetur, quod tantum abest quod destruatur usus liberi arbitrii ex divino proposito, quod potius ille homo libere disponitur et operatur, scilicet, quia Deus libere voluit et proposuit facere quod homo libere disponeretur, ille homo libere disponitur. Ad replicam contra solutionem illam, quae procedit per sensum compositum et divisum dicitur, quod illud argumentum facile poterat dissolvi, distinguendo minorem, scilicet, alterum horum est necessarium, ergo non potest non esse, videlicet, quin iste homo sit praedestinatus. Haec minor in sensu composito vera est, et in diviso, falsa. Et ad probationem cum dicitur, iste homo ab aeterno praedestinatus est, ergo iam modo non potest non esse praedestinatus, concedo totum, si consequens accipiatur in sensu composito et stante simul suppositione facta quod sit praedestinatus: ceterum, absolute loquendo, modo et semper est in Deo potentia ad non praedestinandum quemlibet hominem. De qua re vide quae diximus supra, q. 19. art. 10., dubio 2.

Verum quia praedicta replica Magistro Sententiarum difficultatem magnam intulit ubi supra, ideo ipse refert quorumdam solutionem, quae ipsa etiam habet magnam difficultatem, scilicet, quod sicut Deus ab aeterno potuit hunc hominem non praedestinare, ita conceditur ab aliquibus, inquit Magister, quod et modo potest Deus hunc hominem non praedestinasse, ac per consequens potest iste homo non fuisse praedestinatus. Et similiter loquuntur de praescientia et de praescitis, scilicet, quod potest Deus modo non praescire, quae ab aeterno praescivit: hoc tamen in operationibus vel actionibus Dei et hominum nullatenus concedunt. Ex quo enim aliquid factum est vel dictum, iam modo non potest non fuisse: immo impossibile est non esse vel non fuisse quod factum est vel dictum est. Et ratio huius differentiae est, quoniam in actionibus quae pure sunt ipsius Dei, ut praescientia et praedestinatio, etc. possibilitas vel impossibilitas ad potentiam Dei refertur, quae semper est eadem, et fuit eadem, et ideo nihil potuit quod non possit modo in huiusmodi actionibus. At vero in actionibus, ad quas concurrit Deus, vel simul cum creatura operante, vel terminante actionem Dei, quae actio ponit aliquid reale in ipsa creatura, possibilitas vel impossibilitas refertur ad naturam rei existentis. Quod quidem explicat Divus Thomas in expositione textus Magistri: quia, inquit, ex parte creaturae huiusmodi actiones tempore mensurantur, et ideo transeunt in praeteritum, et necessitatem acquirunt, atque adeo modo non potest non fuisse quod factum vel dictum est.

Sed contra istam solutionem, argumentor sic. Quia quod attinet ad praesentem disputationem nulla videtur esse differentia inter actiones solius Dei, et inter actiones Dei quae fiunt mediante creatura, aut quae fiunt in creatura: nam si loquamur in sensu composito vel ex suppositione non est minus impossibile, quod possit non praedestinare quem praedestinavit, quam quod possit non creasse mundum quem creavit: utrumque enim implicat contradictionem. Si autem de utrisque actionibus loquamur in sensu diviso, nulla facta suppositione utrumque verum est, scilicet et quod Deus potest non praedestinasse hunc hominem, et quod potest non creasse mundum. Respondetur quod differentia posita est in hoc, quod propositiones quae important actionem Dei et creaturae in creatura per verbum de praeterito, ut Deus creavit mundum, Adam fuit, in sua significatione important aliquid, quod mensuratur tempore praeterito, vel instanti praeterito, et sic illae propositiones faciunt sensum compositum, at vero propositiones quae important puram Dei actionem, etiam si per modum praeteriti significent illam, tamen revera illa actio non mensuratur aliquo praeterito, sed semper illa actio praesens est et aeterna, aeternitateque mensurata. Et propterea, sicut Deus libere praedestinat hominem, ita potest libere non praedestinare. Et sic eiusmodi propositio, Deus praedestinavit Petrum, non facit sensum compositum, magis quam illa Deus praedestinat Petrum. Nihilominus, si aliquis velit hanc propositionem, Deus praedestinat Petrum, quae aequivalet illi, Deus praedestinavit Petrum, componere cum ista, Deus non praedestinat Petrum, fiet coniunctio incompossibilis; ac per consequens adhuc habebit locum distinctio in hac propositione, Deus potest non praedestinare Petrum, quem praedestinavit: nam in sensu composito falsa est, in diviso autem vera. Ex quo sequitur, quod tutius et clarius huiusmodi propositiones distinguantur, quam simpliciter negentur aut concedantur. Et ita D. Thomas, in artic. 6., in solutione ad tertium, dixit non oportet dicere, quod Deus possit non praedestinare, quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo.

Ad quartum argumentum respondetur, quod occasione doctrinae Divi Thomae, in hoc artic. 7. aliqui non plene considerantes verba D. Thomae dicunt non esse praedefinitum a Deo numerum reproborum, quamvis ille sit praescitus et praevisus. Et utuntur exemplo D. Thomae, hic, ad hoc probandum. Omne enim agens intendit facere aliquid finitum in suo effectu, et ita excogitat aliquem numerum finitum in partibus essentialibus ipsius effectus, quae partes per se requiruntur ad perfectionem totius. Non enim elegit per se aliquem numerum in his, quae non principaliter requiruntur, sed solum propter aliud. Sed profecto, D. Thomas non negat praedefinitum esse a Deo numerum reproborum, sicut non negat praedefinitum esse a Deo numerum guttarum pluviae et arenae maris. Et probatur, quia scientia Dei est practica respectu rerum omnium, secundum quod habet voluntatem coniunctam, ut ipse docet supra, quaest. 14. artic. 8.: ergo ab aeterno praedefinivit et proposuit Deus tot creaturas facere, quot in tempore facit. Et confirmatur inductive. Nam hanc formicam Deus fecit, ergo ab aeterno proposuit eam facere: omnia enim operatur secundum consilium voluntatis suae, et sic de singulis: ergo omnes formicas proposuit Deus ab aeterno facere in hoc numero, quo sunt, et erunt. Hanc doctrinam confirmat Evangelica doctrina. Docuit enim nos Christus Dominus, quod et capilli capitis nostri numerati sunt, et quod unus passerculus non cadit in terram sine Patre nostro, id est, sine providentia Dei Patris. Sed doctrina D. Thomae hic manifesta est considerantibus, scilicet, quod electio praedestinatorum est per modum cuiusdam definitionis principalis, ut ipse dicit expresse: constat autem, quod haec principalitas praedefinitionis non est in ipso divino actu secundum se. Unica enim praedefinitione omnia praedefinivit quae facturus erat. Sed principaliter haec consideratur in effectibus totius Universi, secundum quod quidam per se pertinent ad perfectionem Universi, quidam vero non per se, sed propter aliud quod per se pertinet ad perfectionem universi, praedefiniti sunt. Et ita D. Thomas posuit exemplum in individuis specierum corruptibilium, quae individua ordinantur ad conservationem specierum, quae per se pertinent ad conservationem Universi; et nihilominus statim dixit, quod huiusmodi individua, tot ex divina Providentia producta sunt, quot sufficiunt ad specierum conservationem: ergo haec individua corruptibilia, quamvis non per se primo, tamen per se secundo eliguntur ut media ad finem, et praedefiniuntur a Deo.

Igitur secundum sententiam D. Thomae, ita intelligendus est praedefinitus numerus praedestinatorum per modum principalitatis, quatenus isti ordinati sunt ad potissimum finem supernaturalem. Ceterum reproborum numerus etiam est praedefinitus secundario, propter illum ultimum finem, ad maiorem, scilicet, ostensionem misericordiae Dei in praedestinatis.

Ad quintum argumentum Catherini satis patet ex dictis quaest. 19. artic. 6. quomodo sit intelligendum, quod Deus vult omnes homines salvos fieri, et quod non vult mortem peccatoris. Haec enim Verificantur de voluntate antecedente: non enim Deus ante praescitum peccatum vult punire peccatorem. Et similiter iuxta sententiam D. Thomae, quod Deus velit quosdam reprobare, includit voluntatem permittendi peccatum: sed haec voluntas non repugnat cum voluntate antecedenti, qua Deus vult omnes homines salvos fieri. Et ratio est, quia voluntas permittendi peccatum, consideratur ante praescientiam peccati, sicut et ipsa voluntas antecedens, qua Deus vult omnes homines salvos fieri.

Ad sextum respondetur, quod est maxima ignorantia inferre illa inconvenientia ex eo quod numerus praedestinatorum et salvandorum est praedefinitus a Deo. Ideo ad primum inconveniens respondet Augustinus, libro De Bono perseverantiae a capite 14 usque ad 20. Et poterat convinci Catherinus exemplo, quod affert Augustinus, quia Christus Dominus Apostolos exhortabatur, ut bona facerent, et ut se praepararent ad tentationem, et invicem diligerent: et tamen sciebat Christus illos esse praedestinatos, immo iam dixerat eis, Lucae, 10: Gaudete autem quia nomina vestra scripta sunt in caelis. Ecce argumentum ad hominem: isti discipuli erant in prima classe, scilicet praedestinatorum, et tamen Christus praedicabat eis: ergo certitudo praedestinationis non destruit vim praedicationis. Dicendum igitur est ad primum inconveniens, quod haec media exhortationis et praedicationis et orationis et cuiuslibet virtutis opera, ita apponuntur ab hominibus ut nihilominus sint effectus divinae praedefinitionis: providet enim Deus ut haec ipsa fiant ad finem praedestinationis quorumdam, et etiam respectu aliorum interdum fiunt ad maiorem ostensionem divinae iustitiae, eo quod illi propter suam malitiam haec ipsa convertunt in iram, permittente Deo; et hoc est quod dicit Apostolus, 2. Corinth., 2.: Christi bonus odor sumus Deo, aliis quidem odor mortis in mortem, aliis Vero odor vitae in Vitam. Et similiter Actorum, 15., praedicante Apostolo, dicitur: Crediderunt autem quotquot erant praeordinati in vitam aeternam. Ecce ista praedicatio fuit medium et effectus praedestinationis illorum, et medium ad salutem.

Ad secundum inconveniens dicitur, quod mirum est, quanta sit in hac parte ignorantia huius auctoris, ut non videat, quod idem inconveniens sequeretur si ponatur sola divina praescientia futurorum, quam nemo, nisi aperte haereticus, negare audebit. Et probatur quod dicimus: nam simile argumentum prorsus faciemus de praescientia, quod ille facit de praedestinatione, scilicet si Deus certissime praescivit quibus profuturae sint ipsius inspirationes et quibus non, frustra videretur exhortari eos quos praescivit repugnaturos vocanti Deo. Unde ad huiusmodi argumenta dicendum est, quod nihilominus Deus in his hominibus operatur sapienter, iuste et misericorditer. In quibusdam enim divina misericordia, propter illorum duritiam, vertitur in iram permittente Deo, ut postea ostendatur iustitia illius; in aliis vero ex abundantiori misericordia provenit ut bene velint uti divinis inspirationibus.

Ad tertium inconveniens respondetur ex D. Augustino, ubi supra, cap. 20. et deinceps ubi dicit duo: primum est, quod haec Veritas de praedestinatione et certitudine illius non est praedicanda nudis verbis rudi populo, ne forte populus incapax tantae doctrinae desperet. Nihilominus aliquando opus erit urgente necesitate, ut v. g. ad conscindendam aliquam haeresim, qua iam vulgo tenetur, necesse erit apertis verbis huius doctrinae veritatem populum docere. Quod si populus, hac doctrina audita, difficultatem senserit in credendo, quomodo maneat liber usus arbitrii, si iam praedestinatum est quid facturi sumus, dicendum est illi quod credat, sicut credit quod Deus est Trinus et Unus, quia haec est doctrina Ecclesiae. Secundo dicit, quod populo potius est praedicandum, quod omnia bona sunt a Deo, quod sine eius gratia nihil possumus ad vitam aeternam facere, quod bonum sit, et quod oportet semper orare et non deficere, et postulare a Deo abundantiam in gratia, et perseverantiam in bono; et quod haec facientes confidentiam possunt habere quod sunt de numero praedestinatorum, et nihilominus bonis operibus semper insistere. Dicendum ergo, ad illud tertium inconveniens Catherini, quod viros cordatos et humiles Veritas praedestinationis non inducit in desperationem, sed potius in maiorem humilitatem. Neque est causa vel occasio socordiae sed potius sollicitudinis, iuxta illud 2. Petri, 1.: Satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis, hoc est, testimonio bonae conscientiae, quod ex bonis operibus consurgit, confidentiam habeatis, quod sitis electi. Advertendum tamen, quod nemo, quamdiu in hac mortalitate vivit, potest habere absolute istam certitudinem, nisi speciali revelatione fiat certus, ut definitum est in Concilio Trident. Sess., 6, cap. 12.