Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio: Deus ex necessitate vult bonitatem suam esse. Ratio est; quia voluntas divina habet necessariam habitudinem ad proprium obiectum, quod est bonitas divina, ut realiter existit.

Secunda conclusio: Deus alia a se non vult necessario, absolute loquendo. Ratio est: quia nihil aliud a Deo habet necessariam connexionem cum ultimo fine, quod est obiectum divinae voluntatis.

Tertia conclusio: Deus vult alia a se, necessitate ex suppositione. Ratio est: quia divina voluntas mutari non potest; ergo supposito, quod Deus voluit me loqui, necessario vult me habere linguam, et ea quae necessaria sunt ad locutionem.

COMMENTARIUM.

PRIMA conclusio certissima est, et secundum fidem. Etenim necessario Deus est beatus, et fruitur se ipso, et voluntate sua Spiritum Sanctum producit. Et ratio D. Thomae naturali lumine constat. Pro cuius explicatione arguitur contra illam: nostra voluntas habet necessariam habitudinem ad suum obiectum, et ad beatitudinem; non tamen inde colligitur, quod necessario nostra voluntas velit beatitudinem quantum ad exercitium actus; ergo praedicta ratio non efficaciter concludit, divinam voluntatem necessario, quantum ad exercitium actus, velle suum obiectum.

Respondetur ex Caietano, quod ratio Divi Thomae per se loquendo solum concludit divinam voluntatem necessario, quantum ad specificationem, velle suam bonitatem. Ceterum, quia alias supra probatum est, Deum esse purum actum, et divinam voluntatem esse divinam essentiam, bene colligitur, quod non possit esse in potentia respectu obiecti, a quo specificatur ipsa voluntas. Contingit autem in creaturis, voluntatem non semper esse in actu respectu proprii obiecti, propter ipsius imperfectionem.

Circa secundam conclusionem dubitatur, an sit vera. Arguitur primo, pro parte negativa: Deus necessario se amat tamquam finem, ergo necessario vult media ad finem. Probo consequentiam: quia finis et medium correlative dicuntur; ergo si unum est necessarium, et alterum oportet esse necessarium. Secundo. Sicut Deus intelligit suam essentiam perfectissime omnibus modis, quibus est intelligibilis, ita amat suam bonitatem perfectissime omnibus modis quibus est amabilis: sed unus est, quod amet ut ultimus finis ad quem omnia ordinantur: ergo sicut Deus necessario intelligit omnia intelligibilia in sua Essentia, ita necessario vult et amat omnia amabilia propter suam bonitatem.

Tertio. Deus necessario amat suam liberalitatem et misericordiam; sed non potest esse liberalis et misericors, nisi communicet se: ergo necessario vult alia a se.

Quarto. Si Deus non necessario vult alia a se, sequitur, quod aliquid est Deus quod potuit non esse Deus. Patet sequela: quia voluntas creandi hominem est Deus; et potuit non esse voluntas creandi hominem: ergo aliquid modo est Deus, quod potuit non esse Deus.

Ad hoc respondetur, secundam conclusionem auctoris esse certam secundum fidem, ut efficaciter probatur ad Ephes. 1.: Qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae; quod autem operamur ex consilio voluntatis, non ex necessitate volumus. Praeterea, probatur ratione: quia cum Deus vult alia a se, vult illa prout bonitatem Dei participant, et sub ratione suae bonitatis: ergo si ex hoc quod necessario vult suam bonitatem, necessario vellet alia a se, sequeretur, quod vellet esse infinitas creaturas. Patet sequela: quia infinita bonitas Dei, infinitis modis est participabilis. Confirmatur: quia tunc non esset ratio, quare istas creaturas, potius quam alias possibiles, voluerit ex necessitate esse. Et denique, in art. 10. ostendit Divus Thomas liberum arbitrium Deo competere; quod ostendemus certum secundum fidem: ergo Deus non necessario vult alia a se.

Ad argumentum respondetur. Ad primum, quod finis dupliciter potest considerari. Uno modo secundum suam perfectionem et dignitatem, secundum quam possibile et decens est, aliquid fieri propter ipsum. Alio modo secundum quod actu aliquid fit propter ipsum. Si primo modo consideretur, necessario Deus se amat ut finem; non autem secundo modo, necessario se amat, ordinando alia ad se ipsum. Unde non sequitur, quod sit mutua relatio realis inter medium et ultimum finem: tum quia non sunt eiusdem ordinis, tum etiam quia ratio illius finis non est, quod finalizet, sed sufficit ut potens sit finalizare media. Unde sufficit, quod media in potentia sit ordinabilia ad ipsum.

Respondetur secundo, quod divina bonitas potest forte dici finis respectu divinae voluntatis, nostro modo intelligendi: quia intelligimus divinam bonitatem, ut obiectum et terminum voluntatis Dei, et ita est mutua relatio rationis inter finem et id quod est ad finem.

Ad secundum respondetur, quod non est necessaria vel nova perfectio finis, quod alia amentur actu propter ipsum, sed quod sint amabilia actu propter perfectionem. Ceterum perfectioni intelligibili infinitae est, ut actu, in ipso, omnia possibilia distincte intelligantur, unde non est eadem ratio.

Ad tertium, respondetur, negando minorem: quin potius Deus esset misericors et liberalis, quia virtus miserendi est sua bonitas et essentia. Ceterum, cum miseretur actu, manifestat nobis suam misericordiam; non tamen est ipse perfectius misericors, sicut perficitur homo misericors miserendo.

Ad quantum, negatur sequela. Ad probationem, nego consequentiam: sicut non valet ista, Deus potuit non esse creator; et creator est Deus: ergo aliquid est Deus, quod potuit non esse Deus. Variatur enim appellatio, vel arguitur a formali ad identicam negative.

Potest etiam solvi idem argumentum, distinguendo illam minorem: potuit non esse volitio creandi, vel quantum ad essentiam suam, vel quantum ad relationem ad esse creaturae in actu; primo modo, negatur minor; secundo modo conceditur: et tunc, consequentia nulla est propter defectum assignatum.