Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

CONCLUSIO est affirmativa. Ratio est: quia ea, quae videntur in Deo, videntur per unam speciem intelligibilem, quae est Divina Essentia.

COMMENTARIUM.

IN hoc articulo est dubium de veritate conclusionis. Et probatur falsa. Primo. Si Beati vident simul in Verbo omnia quae spectant ad eorum statum, sequitur, quod eorum cognitio sit valde imperfecta; consequens non est admittendum: ergo. Probatur sequela ex illo principio communi, pluribus intentus, minor est ad singula sensus: ergo intellectus Beati, si simul multa cognoscit in Verbo, imperfecte et remisse illa contemplatur. Secundo. Si anima Christi Domini simul intuetur in Verbo universa, quae spectant ad eius statum, sequitur, quod visio illius beatifica sit infinite perfectior quacumque visione alterius Beati. Consequens non est admittendum: ergo. Probatur sequela. Anima Christi Domini videt in Verbo omnia, quae Deus cognoscit scientia Visionis, ut dicitur in 3. p., q. 10., art. 2., ad secundum; De Veritate, q. 8, art. 4. sed ista sunt infinita, ut ibidem explicatur: ergo si omnia simul videt, eius Visio in infinitum excedit quamcumque visionem alterius Beati. Patet consequentia: nam omnis alius Beatus finita videt in Verbo. Tertio. Quilibet Beatus cognoscit omnia singularia et individua cuiusque naturae specificae creatae; sed non cognoscit illa simul: ergo. Probatur antecedens. Cognitio naturalis Angeli extendit se ad omnia individua et singularia cuiusque naturae specificae; sed visio beata est perfectior quamcumque naturali cognitione: ergo etiam se extendit ad singularia individua. Et confirmatur. Cognitio singularum pertinet ad perfectionem intellectus: ergo visio beatifica extendit se ad omnia singularia. Consequentia probatur. Quia visio beata confert intellectui omnem perfectionem. Probatur antecedens ex D. Thoma, infra, q. 14., art. 11. Praeterea, probatur ratione. Cognoscere futura contingentia et cogitationes cordium est magna intellectus perfectio, et ita tribuitur solo intellectui divino eorum cognitio; sed ista sunt quaedam singularia: ergo. Praeterea, cognitio prudentialis valde perficit intellectum, sed haec cognitio versatur circa singularia: ergo. Probatur minor, scilicet, quod non possint simul cognosci ista singularia omnia. Singularia non cognoscuntur, nisi quando actu existunt; sed non existunt omnia simul: ergo. Maior asseritur a D. Thoma infra, q. 89. art. 8. ubi dicit, quemlibet Beatum cognoscere in Verbo ea, quae apud nos aguntur, et 3. Contra Gentes, c. 59.|summa-contra-gentiles-liber-tertius:liber.3/capitulum.59 dicit, Beatos cognoscere omnia singularia sub specibus existentia: ergo, secundum D. Thomam, Beati dumtaxat cognoscunt singularia existentia. Quarto. Quilibet Beatus cognoscit in Verbo universa, quae spectant ad eius statum, sed ista non potest cognoscere simul, sed succesive: ergo. Probatur minor: ea quae pertinent ad statum Beatorum, non sunt omnia simul, quando Beatus incipit Deum videre, sed succesive postea contingunt: v. g. ad statum Beati Dominici pertinet cognoscere ea, quae geruntur in Ordine Dominicano, at ista successione temporis contingunt: ergo. Et confirmatur: ad statum cuiuslibet Beati pertinet cognoscere preces et orationes, quae ad ipsum funduntur; at ista non cognoscit simul, sed tunc cognoscit quamlibet orationem, quando ad ipsum emittitur: ergo. Confirmatur secundo: ad statum Angelorum spectat cognoscere omnia illa, quae sunt commissa eorum curae et gubernationi; sed ista Angeli non simul, sed successive cognoscunt: ergo. Probatur minor ex illo quod legitur Daniel. 10. quod angeli quibus erat commissa gubernatio populi Israelitici et regni Persarum, ignorabant quid esset agendum circa Israelitici populi exitum de regno Persarum. In hoc dubio, Scotus in 3., d. 14., q. 2. loquens de anima Christi specialiter dicit, quod anima Christi videt in Verbo omnia, quae Deus cognoscit scientia visionis non tamen actu, sed habitu; id est, quod actualis visio Verbi est habitualis cognitio creaturarum, ita quod succesive anima Christi Domini potest modo cognoscere in Verbo aliquam unam creaturam, et postea aliam, et sic successive de omnibus. Hanc sententiam reputat probabilem Maior in 4., d. 49., q. 5. et uterque insinuat, idem esse dicendum de ceteris Beatis. Sed his non obstantibus, sententia D. Thomae quae habetur in conclusione articuli, quae excludit omnem successionem a Visione Beatifica cuiuscumque Beati, habenda est tamquam certissima. Et oppositum, licet non sit error in fide, est tamen improbabile. Probatur primo ex D. Augustino, 15. De Trinit., c. 16. qui est locus citatus a D. Thoma in argumento Sed contra, et lib. 83. Quaestionum q. 25. ubi inquit, quod anima cuiuscumque Beati, et eius sapientia, mensurantur aeternitate participata, et nomine sapientiae intelligit Augustinus Visionem Divinae Essentiae; sed ea quae mensurantur aeternitate participata sunt tota simul, neque admittunt aliquam successionem: ergo Visio beata est tota simul secundum Augustinum. Secundo probatur ratione. Omnia principia Visionis beatificae manent invariata in tota aeternitate: ergo in Visione beatifica nulla erit mutatio nec variatio, atque adeo est tota simul. Consequentia apparet bona; probatur antecedens. Lumen gloriae neque crescet, neque decrescet in tota aeternitate; Essentia Divina semper eodem modo erit unita intellectui beato in ratione speciei intelligibilis, et ista sunt omnia principia Visionis beatificae: ergo. Et confirmatur. Beatus cognoscit creaturas in Divina Essentia, secundum quod in ipsa repraesentantur; sed eodem modo repraesentantur creaturae in Divina Essentia per totam aeternitatem: ergo semper cognoscuntur in Divina Essentia eodem modo. Ista ratio, cum sua confirmatione, procedit a priori, et est efficacissima. Vide alias rationes in hoc articulo, et 3. Contra Gentes, cap. 60.|summa-contra-gentiles-liber-tertius:liber.3/capitulum.60

AD argumenta in oppositum respondetur. Ad primum, negatur sequela. Et ad probationem dico, quod illud axioma, Pluribus intentus, etc. tantum habet verum, quando cognoscuntur plura per modum plurium; at in Visione beata plures creaturae non per modum plurium, sed per modum unius cognoscuntur; nam cognoscuntur per unicam speciem, et quatenus conveniunt sub uno formali et primario obiecto, quod est Divina Essentia. Ad secundum, respondetur breviter, quod Visio beata animae Christi est perfectior quacumque alia Visione beata, infinite quidem, sed non infinite simpliciter, sed secundum quid: quia anima Christi videt creaturas infinitas, non simpliciter infinitas, sed in certo genere. Sed de cognitione animae Christi disputatur copiose, 3. par., quaest. 10. Ad tertium, respondetur primo: concessa maiori, nego minorem. Ad probationem respondeatur, quod illa testimonia D. Thomae in hoc sensu sunt accipienda, quod quilibet Beatus videbit ab instanti primo suae Beatitudinis universa singularia quae habebunt esse in aliqua temporis differentia, exceptis tamen cogitationibus et volitionibus. Nam haec singularia sola anima Christi intuetur in Verbo: quia eorum cognitio pertinet ad eius statum. Ferrar. 3. Cont. Gent. cap. 59.|summa-contra-gentiles-liber-tertius:liber.3/capitulum.59 existimat probabiliter posse dici, quod Beatus, in primo instanti suae Beatitudinis, tantum cognoscit in Verbo illa singularia: quae tunc actu existunt, aut extiterunt in tempore praeterito. Singularia vero futura cognoscit postea in Verbo, successive pro tempore quo fiunt et existunt. Sicut solet dici de cognitione angelorum, quod species angelica absque sui mutatione repraesentat angelo successive singularia, pro tempore quo actu existunt in rerum natura. Ceterum ista sententia, licet aliqualiter possit defendi, est tamen falsa, et contra doctrinam Divi Thomae in hoc art. et 3 Cont. Gent. c. 59.|summa-contra-gentiles-liber-tertius:liber.3/capitulum.59 et q. 8. De Veritate, art. 4.: quibus in locis apertissime excludit omnem successionem a Visione beata. Praeterea, species quae est principium Visionis beatificae repraesentat omnia actu, semota omni potentialitate et successione, quod non reperitur in speciebus angelorum: ergo. Secundo respondetur, probabilius mihi esse, quemlibet Beatum ea tantum singularia in Verbo cognoscere, quae ad eius statum pertinent. Et de his singularibus est intelligendus D. Thomas cum asserit, quemlibet Beatum videre ea quae apud nos geruntur, et videre singularia sub speciebus existentia. Unde ad argumentum, negatur maior; nam certe si quilibet Beatus universa singularia intuetur in Verbo, frustra quaeritur a Theologis, an quilibet Beatus videat in Verbo ea omnia, quae spectant ad eius statum. Ad probationem, maiori et minori concessis, negatur consequentia. Et ratio est: quoniam species angelorum repraesentant quidem omnia singularia, sed tamen successive, prout fiunt in rerum natura. Haec autem successio repraesentationis non decet Visionem beatificam. Ad confirmationem respondetur, quod possumus de intellectu dupliciter loqui, et prout est speculativus, et prout est practicus. Si loquamur de intellectu prout est speculativus, singularium cognitio non est eius perfectio, proprie loquendo, ut docet Divus Thomas art. 8. huius quaestionis, ad quartum: est tamen signum perfectionis, ita quod cognitio perfectior et universalior ad plura singularia se extendit, et in hoc sensu intelligendus est D. Thomas, infra quaest. 14., art. 11.; et in eodem sensu verificatur, quod cognitio futurorum contingentium est magna perfectio intellectus. Si vero sermo fiat de intellectu prout practicus est, fateor, quod cognitio singularium pertinet ad eius perfectionem, non quidem omnium singularium, sed illorum, quorum cognitio per se requiritur ad iudicia prudentiae circa materias virtutum moralium. Et haec omnia singularia quilibet Beatus cognoscit in Verbo. Ad quartum Caiet. in 3. par., q. 10., art. 2., docet, quemlibet Beatum cognoscere in Verbo illa omnia, quae pertinent ad eius statum pro primo instanti suae Beatitudinis; reliqua vero, quae in processu Beatitudinis pertinent ad eius statum, cognoscit quidem in Verbo, non tamen formaliter, sed causaliter, id est, ex visione Verbi oritur ut fiant ei peculiares revelationes de eiusmodi rebus. Ab ista sententia non longe recedit Durandus in 4., d. 49., q. 3., in solutionibus argumentorum secundi et tertii, quae citra dubium est sententia probabilis et ex illa solvuntur multae difficultates quae opponi solent in hoc loco. Sed nihilominus probabilius mihi videtur cum Ferrar., ubi supra, quod quilibet Beatus videt in Verbo formaliter omnia quae spectant ad eius statum in toto processu Beatitudinis, videntque omnia ista a primo suae Beatitudinis momento absque aliqua successione. Sed est advertendum, quod cum status beatificus sit invariabilis, omnia quae spectant ad statum cuiusque Beati pro toto Beatitudinis progressu, pertinent ad ipsum pro primo instanti Beatitudinis, saltem radicaliter, v. g. ad statum Beati Dominici pertinent omnia, quae sunt alicuius momenti in familia Dominicana, haec autem in primo instanti suae Beatitudinis pertinebat omnia ad eius statum radicaliter, eo quod tota ipsa religio Dominicana iam tunc ad ipsum pertinebat. Sed arguet quispiam: si quilibet Beatus intuetur in Verbo, formaliter universa, quae spectant ad eius statum, sequitur quod minus Beatus possit videre in Verbo plures creaturas, quam si qui beatior est, consequens est falsum: ergo. Sequela probatur. Nam plura possunt pertinere ad statum unius Beati, quam ad statum alterius Beatioris, verbi gratia, supponamus D. Laurentium esse beatiorem Beato Dominico, certa res est, quod ad statum B. Dominici plura pertinent, quam ad statum B. Laurentii: quia ad B. Dominicum spectant omnia quae in eius religione geruntur. Huic argumento quidam Theologi dicunt, nullum esse inconveniens admittere minus Beatum videre in Verbo plura singularia, quia cognitio singularium non causat maiorem Beatitudinem essentialem. Verumtamen haec solutio est improbabilis: quoniam qui plura singularia cognoscit in Divina Essentia, perfectius videt ipsam Divinam Essentiam, et ex consequenti eius beatitudo essentialiter est perfectior. Ad argumentum, ergo, respondetur, quod ille excessus singularium, in quo excedit minus Beatus, compensatur in magis Beato per cognitionem aliarum creaturarum sive existentium, sive possibilium, quae videntur a magis Beato in Divina Essentia, et non a minus Beato. Ad primam confirmationem: Caietanus, 2. 2., quaest. 83., art. 4., circa solutionem ad secundum existimat, quemlibet Beatum intueri in Verbo a primo instanti suae Beatitudinis omnes orationes, quae ad ipsum fundendae sunt in toto suae Beatitudinis progressu. Et haec sententia aliquale habet fundamentum in D. Thoma, in illa solutione ad secundum. Ceterum, verior apparet sententia, et magis recepta a Theologis, quemlibet Beatum cognoscere omnes orationes, quae ad ipsum funduntur, per speciales revelationes. Itaque cognoscit illas in Verbo non formaliter, sed causaliter. Et hoc aperte docet D. Thomas in illa solutione ad secundum, si vere expendantur verba. Hoc ergo supposito, ad confirmationem dico, quod cognoscere orationes fidelium non pertinet intrinsece ad statum cuiuslibet Beati, nisi dumtaxat Christi Domini. Nam Christus Dominus eo quod est mediator Dei et hominum, etiam est advocatus noster apud Patrem. Et ita ad eius statum pertinet cognoscere orationes omnium hominum, quae ad ipsum fundendae sunt in tota aeternitate. Verum est tamen, quod ut docet D. Thomas ubi supra, in 2. 2., ad excellentiam omnium Beatorum spectat cognoscere petitiones, quae ad ipsos funduntur a viatoribus. Haec tamen excellentia non est intrinseca statui beatifico alicuius Beati, Christo excepto, sed est per se consequens ad illum statum. Nam cum Beati omnes sint amici Dei et familiares, immo et commensales, ex naturali consequio oritur, ut facultatem habeant liberam praesentandi Deo petitiones nostras, et intercedendi pro nobis. Ex hoc sequitur, non esse necesse, ut Beati cognoscant formaliter in Verbo petitiones nostras et orationes; id tamen necessarium est, ut eas cognoscant in Verbo causaliter. Ad secundam confirmationem similiter respondetur, quod non pertinet per se ad statum beatificum Angelorum, quod deputentur ad custodiam et gubernationem alicuius provinciae, aut regni, aut quod mittantur ad aliquod ministerium exequendum in Ecclesia militante, sed hoc convenit illis, non prout Beati sunt, sed prout sunt Ministri Dei, missi in ministerium propter eos, qui haereditatem capiunt salutis; Ad Hebr. 1. Verum est, quod huiusmodi ministerium cedit in ipsorum excellentiam, quia servire Deo est regnare. Circa rationem vero D. Thomae in hoc art. notandum est primo, quod illa sententia D. Thomae quod intellectus non potest informari simul pluribus speciebus, est intelligenda de informatione actuali. Itaque nihil inconvenit, intellectum simul informari plurimis speciebus per modum habitus: at non potest simul uti pluribus speciebus per modum plurium. Haec intelligentia habetur expresse in D. Thoma 1, 2, q. 54, art. 1, ad ultimum. Secundo notandum est, quod istamet sententia est intelligenda de speciebus eiusdem ordinis. Quoniam non inconvenit, intellectum simul perfecte actuari pluribus speciebus diversi ordinis, v. g. anima Christi Domini simul cognoscit per speciem divinam, id est per Essentiam Divinam et per speciem creatam infusam per se, ac denique per speciem per se acquisitam. Et ratio huius est: quoniam species ordinis superioris continet eminenter speciem ordinis inferioris. Itaque Divina Essentia in ratione speciei eminentissime continet speciem infusam, et acquisitam. Item species per se infusa eminenter continet speciem per se acquisitam. Quo circa cum intellectus simul actuatur his tribus speciebus non censetur actuari pluribus speciebus simpliciter loquendo, sed unica specie perfecte explicata secundum omnem virtutem suam. Vide Caiet. in hoc articulo, circa rationem articuli.