Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

DUBITATUR secundo circa secundam conclusionem: An nostra Theologia sit proprie subalternata scientiae Dei et Beatorum.

Arguitur primo pro parte negativa argumento Scoti., q. 3. prologi libri primi Sententiarum. Theologia est scientia de Deo: sed scientia de Deo non potest esse nisi una, ergo non est una Theologia subalternans, et altera subalternata. Probatur minor. Quia Deitas non est nisi unica ratio formalis.

Arguitur secundo: Ubi desinit subalternans, incipit subalternata, hoc est, conclusiones subalternantis principia sunt subalternatae scientiae; sed de eisdem conclusionibus, de quibus est nostra Theologia, est etiam Theologia Beatorum, ergo.

Arguitur tertio: Subiectum subalternatae addit aliquam differentiam accidentaliter contrahentem subiectum subalternantis, iuxta doctrinam Posterioristicam (ut v. g. numerus sonorus est subiectum Musicae, et addit differentiam accidentalem, videlicet, sonorum supra numerum, qui Arithmeticae subiectum est) at vero Theologiae nostrae obiectum non ita se habet respectu obiecti Theologiae Beatorum, ergo. Neque valet respondere, nostram Theologiam versari circa Deum obscure cognitum, Theologiam vero Beatorum versari circa Deum secundum se cognitum: quoniam haec obscuritas non est ratio, quam theologus consideret in suis conclusionibus. Immo vero neque conditio necessaria est: quoniam alias nostra Theologia non posset manere in Patria, neque simul esse cum subalternante.

Ad hanc difficultatem Caietanus hoc in loco, quamvis ille non existimet, nostram Theologiam esse scientiam simpliciter, prout in nobis est; tamen absolute concedit esse subordinatam scientiae Dei et Beatorum. Ad argumenta vero facta respondet, eam solam conditionem esse necessariam, ut aliqua scientia dicatur subalternata alteri, quod eius principia sint evidentia in altera scientia. At vero haec sententia falsa videtur. Primo quidem, quia si satis est, ut scientia sit subalternata, quod eius principia sint evidentia in alia scientia, nec sit necessaria diversa ratio obiecti; sequitur, quod si quis credat aliquas propositiones Geometriae propter auctoritatem magistri asserentis, deinceps vero ex illis suppositis deducat plures conclusiones per evidentes consequentias, sequitur inquam, quod iste discipulus acquirat habitum subalternatum illi scientiae, per quam demonstrantur priores conclusiones, consequens falsum est. Quia si discipulus ille didicerit postea demonstrationes priorum conclusionum, non erit in illo duplex scientia, sed unica Geometria; ergo necessaria est distincta ratio obiecti scientiae subalternatae. Deinde Caietanus non videtur sufficienter explicare rationem obiecti nostrae Theologiae et eius quae est in Beatis. Ait enim, quod Deus clare visus est obiectum Beatis, sed nostrae Theologiae obiectum est Deus revelatus abstrahendo a claritate et obscuritate. Contra hoc est. Quia tunc obiectum subalternantis esset minus universale et magis determinatum; et obiectum subalternatae esset communius. Patet enim, quod Deus clare vel obscure visus non est obiectum tam determinatum, sicut Deus clare visus. Deinde cum Theologus viator pervenerit ad Deum clare visum, iam tunc eius Theologia revera est de Deo clare viso; ergo nihil erit illic, per quod distinguatur a subalternante.

PRO decisione huius difficultatis supponendum est primo, in Beatis duplicem esse cognitionem. Alteram qua cognoscunt Deum aperte et in Illo quasdam creaturas, quasi unico intuitu videntes principium et conclusiones. Et haec est visio beatifica immutabilis et aeternitate participata mensurabilis. Et haec eminentiori modo scientia est, quam omnis alia ab Aristotele definita. Est enim aperta cognitio veritatum in suo primo principio, sine aliquo discursu. Altera cognitio est in Beatis, qua cognoscunt res per proprias species, quae appellatur ab Augustino vespertina cognitio: illa vero prior dicitur matutina.

Supponendum est secundo, vesperti- nam cognitionem duplicem posse considerari in ipsis Beatis. Alteram, qua naturali lumine cognoscunt principia quaedam, et in illis conclusiones. Et haec est naturalis scientia, quae mansit etiam in daemonibus. Alteram vero, qua vident quidem principia quaedam supernaturalia in ipso Deo lumine gloriae. Unde potentes fiunt, quasdam conclusiones ex illis deducere, quas per proprias species considerant. Et haec est proprie theologica scientia.

His suppositis sit prima conclusio. Cognitio beatifica eminenter est scientia subalternans non solum respectu nostrae Theologiae, sed etiam respectu omnis scientiae naturalis Probatur. Quia omnia principia scientiarum quantumlibet nota lumine naturali illic habent rationem superiorem et manifestiorem suae veritatis; ergo respectu illius cognitionis omnis alia scientia est quoddam modo subalternata: multo autem magis nostra Theologia, cuius principia nobis obscura illic videntur.

Secunda conclusio. Si nostra Theologia comparetur ad Theologiam, quae est in Beatis, per quam ex principiis cognitis in Verbo deducunt conclusiones et per proprias species illas considerant; sic nostra Theologia non est proprie subalternata, sed solum se habet ut imperfectum et perfectum intra eandem speciem. Probatur ista conclusio primo, argumento tertio facto pro parte negativa. Deinde, quia utraque Theologia procedit ex principiis revelatis immediate per divinam revelationem: sed quod haec revelatio sit obscura, per accidens est ad propriam rationem scientiae Theologiae, sicut accidit aquae esse calidam, ergo etc Probo minorem Quia alias, nostra Theologia non posset remanere in patria, sicut non potest manere fides, cuius obiecti necessaria conditio est obscuritas et ratio formalis obscura revelatio: de quo tamen, artic. 3. plura dicemus. Interim tamen ad argumenta in principio posita respondeamus.

AD primum argumentum Scoti respondetur, nego minorem. Et ad probationem respondetur, quod quamvis Deitas sit unica in se ipsa simplicissima: tamen ut subest differentibus rationibus formalibus, sub quibus cognoscibilis est, habet sufficiens fundamentum ad distinctionem scientiarum et habituum. V. g. Deus pertinet ad obiectum Metaphysicae, ut cognoscibilis lumine naturali: et est obiectum fidei nostrae, ut subest lumini obscurae revelationis: et est obiectum nostrae Theologiae, ut subest lumini, quod ex principiis alias revelatis a Deo, ostendit aliqua de ipso Deo: est etiam et obiectum visionis beatificae, ut subest lumini gloriae, respectu cuius visionis nostra Theologia dicitur eminenter subalternata.

Ad secundum argumentum respondetur, quod probat nostram secundam conclusionem.

Ad tertium argumentum respondetur, quod Divus Thomas numquam asseruit, nostram Theologiam esse simpliciter subalternatam, sed habere se sicut scientiam subalternatam. Et revera potissima conditio subalternatae scientiae est, quod eius principia ostendantur in subalternante. Supponitur tamen distinctio obiecti formalis, quae debet esse magis limitata et minus simplex in subalternata, quam in subalternante. Et insuper obiectum subalternatae accidentaliter contractum debet esse quatenus subest subalternatae scientiae. Quae omnia quamvis non conveniant nostrae Theologiae, respectu Theologiae Beatorum, quam habent per proprias species rerum: tamen bene conveniunt nostrae Theologiae et Theologiae Beatorum respectu visionis beatificae, cuius obiectum, ut subest lumini gloriae purius et simplicius est, et ostendit hoc lumen rationes aliarum rerum per proprias species cognitarum multo perfectius, quam omne aliud lumen inferius. Ceterum conditio illa, quod obiectum subalternatae accidentaliter contrahatur, etiam suo modo verificatur in praesenti. Nam ipse Deus, prout relucet in suis creaturis, quasi accidentaliter contrahitur: atque ita cognoscitur per species creaturarum. Quatenus vero cognoscitur lumine gloriae, consideratur eius puritas et substantia secundum quod in se est.

Et si quis obiiciat, quod lumen gloriae etiam concurrit ad assensum conclusionum, quas Beati ex visione Dei deducunt, ut eas in propriis speciebus considerent, ergo eadem est ratio formalis obiecti. Respondetur, quod lumen gloriae non concurrit immediate ad assensum illarum conclusionum, sed mediante lumine naturali, quo videtur consequentia conclusionis, vel mediante etiam lumine acquisito virtute luminis infusi, aut certe mediante aliquo lumine, quod naturali consequentia gignitur in Beatis ex reverberatione (ut ita dicam) luminis gloriae, quod splendorem quendam efficit in cognitione vespertina. Neque hoc mirum est. Quoniam etiam concedunt theologi, quod in exercitio virtutum infusarum acquirimus etiam in eisdem potentiis virtutes quasdam, quas dicimus acquisitas, ita ut interdum, amissis virtutibus infusis per mortale peccatum, maneant in nobis quidam habitus virtutum similes virtutibus antiquis. Atque ita fieri potest, ut ex exercitio luminis gloriae circa Deum clare visum resultet in potentia naturali intellectus splendor quidam divinus quo intellectus perficiatur et fiat potens ad cognoscendum res alias per proprias species excellentiori modo, quam solo naturali lumine cognoscerentur. Ex dictis facile procedemus ad solutionem sequentis dubii.