Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae
Domingo Báñez (1528–1604)
First published 1584
Dominicus Báñez, O.P.'s Scholastica commentaria in primam partem Summae Theologiae is a Salamanca-school commentary on the opening part of Aquinas's Summa. The first printing appeared at Salamanca in 1584, after Báñez's teaching at the Dominican studium and University of Salamanca; later editions and editorial continuations helped make the work a major witness to late sixteenth-century Thomism. Its close exegesis of Aquinas intersects the debates over divine grace, human freedom, predestination, and physical premotion that defined the de auxiliis controversy. Schola presents the Latin text from a 1934 Urbano edition; the catalogue's 1584 year identifies the original work, not the modern reprint.
✦ This work is being completed — add a section.
Prologus auctoris ad lectorem
In D. Thomae prooemium meditatio
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium praeter Physicas disciplinas aliam doctrinam haberi
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Commentarium
DUBIUM potissimum est circa primam conclusionem: An sacra doctrina sit vere et proprie scientia.
Prima conclusio (textus Latinus sine versione Hispanica)
Dubium 1 (continuatio)
Dubium 2
Dubium 3
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Commentarium
Dubium 1 (pars prior)
Dubium 1 (continuatio)
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Commentarium
Dubium 1: Objectiones
Dubium 1: Commentarium
Dubium 1: Responsiones
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Commentarium
Dubium 1 (textus Latinus sine versione Hispanica)
Dubium 1
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Commentarium
Dubium I
Articulus VII: Utrum Deus sit subiectum huius scientiae
Commentarium
Dubium I
Textus Augustini ante articulum 8
Articulus VIII: Utrum sacra doctrina sit argumentativa
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Dubium 3
Dubium 4
Dubium 5
Dubium 6
Articulus IX: Utrum Sacra Scriptura debeat uti metaphoris
Commentarium
Commentarium; Dubium I
Articulus X: Utrum Sacra Scriptura sub una littera habeat plures sensus
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Dubium 3
Dubium 4
Dubium 5
Dubium 6
Dubium 7
Dubium 8
Dubium 9
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia, vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
QUAESTIO VI. De bonitate Dei.
DEINDE quaeritur de bonitate Dei. Et circa hoc quaeruntur quatuor.
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
SUMMA ARTICULI.
CONCLUSIO est affirmativa. Ratio metaphysica est: quia Deus est prima causa effectiva omnium rerum, ergo est maxime appetibilis et bonus. Consequentia probatur: quia in omnibus effectibus est quaedam similitudo agentis; sed hoc est maxime appetibile, ut effectus participet similitudinem agentis; ergo.
COMMENTARIUM.
CONTRA hanc rationem est argumentum. Nam sequitur ex illa, Deum esse bonum, tantum respectu creaturarum. Patet sequela: quia solum respectu illarum est prima causa effectiva. Respondetur, nego sequelam. Quia sicut colligitur sufficienter, quod Deus sit, ex eo quod est causa totius esse creaturarum, ita colligitur, quod sit bonus absolute in se, ex eo, quod omnis effectus appetit tamquam finem assimilari Deo. Sunt enim istae demonstrationes a posteriori, et ideo non necesse est, ut procedant per causam formalem.
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
SUMMA ARTICULI.
CONCLUSIO est affirmativa. Ratio est, quia bonum est in Deo tamquam in prima causa omnium non univoca, sed extra omne genus rerum; ergo in Deo sunt omnes rationes boni, excellentissimo modo.
Secunda conclusio: Summum bonum addit supra bonum solam relationem rationis in Deo.
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
SUMMA ARTICULI.
CONCLUSIO: Solus Deus est bonus per essentiam. Hanc probat D. Thomas eleganti discursu, qui fundatur in hoc, quod unumquodque dicitur bonum secundum quod est perfectum: perfectio autem cum sit triplex, nulla competit creaturae per essentiam, sicut competit Deo qui est per essentiam ipsum esse.
COMMENTARIUM.
DUBIUM est, an essentia rei creatae sit perfectio et bonitas ipsius rei.
Arguitur primo pro parte affirmativa. Una res est perfectior essentialiter quam alia, v. g. homo essentialiter est perfectior equo, ergo homo perficitur per essentiam suam; ac per consequens essentia hominis est bonitas illius. Confirmatur: quia rationale est actus essentialis ipsius hominis, siquidem est ultima differentia; ergo est perfectio essentialis hominis. Patet consequentia: quia omnis actus est perfectio rei.
Secundo. Essentia rei creatae est participatio quaedam divinae perfectionis; ergo ipsa est perfectio et bonitas creaturae.
Tertio. Quia in q. 5., art. 3., definitum est, quod omne ens inquantum est ens, est bonum; sed res creata est ens per essentiam; ergo est bona per essentiam. Minor probatur: quia omnis substantia essentialiter est ens per se: dividitur enim ens, per modos intrinsecos, in decem praedicamenta. Propter haec argumenta quidam ex Thomistis aiunt, quod quando D. Tho. negat triplicem perfectionem rei convenire creaturae per essentiam, intelligit tres illas perfectiones collective non convenire creaturae, per essentiam. Sed contra istam doctrinam est quod D. Thom. sigillatim in articulo ostendit nullam ex tribus perfectionibus convenire creaturae, per essentiam. Et in solutione ad tertium ait, quod bonitas rei creatae non est ipsa essentia, sed aliquid superadditum.
Respondetur ergo, et sit nobis conclusio, quod simpliciter et absolute loquendo, nulla essentia creaturae, seclusa actualitate essendi, est bonitas absolute. Probatur: quia omnis essentia creaturae prout distinguitur ab esse habet rationem potentiae, et non actus; ergo non est bona, nec bonitas absolute, sed tantum in potentia. Consequentia patet. Antecedens est D. Tho., supra., q. 4., art. 1., ad tertium. Et confirmatur, quia nulla essentia rei est appetibilis nisi propter existentiam; ergo inde habet rationem bonitatis.
Ad primum argumentum dicitur, quod quando una res dicitur essentialiter perfectior quam alia, potest fieri comparatio vel in perfectione in potentia, vel in actu. Priori modo concedo rem esse bonam in potentia per essentiam; sed hoc non est esse bonam simpliciter per essentiam, sed secundum quid, scilicet in potentia, sicut et materia prima est bona in potentia, per essentiam. Si autem comparatio fiat secundo modo, tunc homo dicitur essentialiter perfectior equo, quatenus essentia hominis perfectius contrahit et recipit ipsum esse, quod est primus actus essentiae. Ad confirmationem, dicitur quod, seclusa existentia, rationale importat in potentia actum et perfectionem, non tamen absolute.
Ad secundum respondetur, quod essentiae rerum, seclusa existentia, non sunt participationes divinae profectionis absolute.
Ad tertium respondetur, quod si ens accipiatur ut importat ordinem ad esse, omnis res est ens per essentiam, et similiter bona; hoc tamen est esse bonum in potentia.
Articulus IV: Utrum omnia sit bona bonitate divina
SUMMA ARTICULI.
PRIMA conclusio: Unumquodque dicitur bonum bonitate divina sicut primo principio exemplari, effectivo et finali. Secunda conclusio: Unumquodque dicitur bonum similitudine divinae bonitatis sibi inhaerente, quae est formaliter sua bonitas denominans ipsum.
COMMENTARIUM.
DOCTRINA huius articuli observanda est contra Lutheranos, qui volunt homines esse bonos non bonitate inhaerente, sed solum bonitate et iustitia Christi extrinseca.