Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

Prima pars philosophiae, ut diximus, agit de ente mobili in communi, cuius considerationem cum scientifice tradiderit Aristoteles, eius ordinem qui maxime in scientia attenditur, oportet prae oculis habere.

LIBER I.

Igitur ad considerandum ens mobile in communi primo praemittit quasi praeludia quaedam et principia, unde dignoscere possimus, quid sit ens naturale, et quale sit; id enim maxime constabit ex principiis quasi elementalibus talis entis. Circa quae principia varie antiqui senserunt rerum naturalium diversas origines, et principia ponentes. Vocat autem hic principia non causas, per quas fit ens naturale, sed illa, ex quibus est et in quae resolvitur, sive considerando ens naturale in fieri prout generatur, sive in facto esse prout componitur ex illis. Et sic pro compositione assignat duo principia, scilicet materiam et formam, pro generatione autem addit tertium principium, scilicet privationem, quatenus in generatione proceditur a non esse formae seu privatione illius ut a termino a quo ad esse formae ut ad terminum ad quem in aliquo subiecto seu materia. Et hoc explicat in primo libro.

LIBER II.

Secundo tradit Philosophus ea, quae in hac scientia praesupponi debent circa subiectum et principia seu media, quibus haec scientia demonstrat. Subiectum autem est id, quod natura constat, quod consurgit ex principiis in primo libro explicatis, scilicet ex materia et forma; et sic agit de natura. Principia autem seu media, quibus de hoc ente naturali seu de natura demonstrandum est, sunt quatuor causae, scilicet materialis, formalis, efficiens et finalis; inde enim pendent omnia, quae de hoc subiecto demonstrantur. Et hoc facit in secundo libro.

LIBER III.

Tertio procedit ad explicandam propriam passionem huius entis naturalis, quae est motus, a quo maxime dicitur ens mobile, et in eius consideratione consumuntur reliqui libri Physicorum. Et est duplex eius consideratio: altera secundum se absolute, altera comparative seu respective ad extrinseca, a quibus pendet, scilicet ad moventia et ad mobilia. Circa primam considerationem primo agit de motu in communi et de illius affectionibus, deinde in particulari de eius speciebus et partibus, per quas dividitur vel continuatur.

Et quidem de motu in communi et de his, quae intrinsece illum comitantur et consequuntur, agit in tertio libro, prius explicando definitionem motus, deinde actionem et passionem, quae illum concomitantur et sine quibus non est motus, et tertio rationem finiti et infiniti, quae necessario et intrinsece consequitur motum ratione continuitatis et successionis partium.

LIBER IV.

De extrinsecis autem affectionibus motus agit in quarto libro. Sunt autem duo, quibus motus extrinsece afficitur et mensuratur, scilicet locus et tempus, ut etiam notat D. Thomas in initio quarti Physicorum.¹ Mensuratur enim motus ex parte mobilis loco et ex parte suae durationis tempore. Agendo autem de loco etiam agit de vacuo, quod est privatio eius.

LIBER V. ET VI.

Considerato autem motu et affectionibus eius, tam intrinsecis quam extrinsecis, agit deinceps in libro 5. et 6. de eius divisionibus. Primo quidem de divisione essentiali et intrinseca per species, secundo de divisione penes partes quantitatis continui, in quo exercetur.

Et primam divisionem prosequitur libro 5., ostendens dari tres species motus, scilicet localem, alterationem et augmentationem. Et similiter agit de unitate motus tam specifica quam individuali, et de contrarietate motuum, quia inter diversas species datur contrarietas.

Secundam vero divisionem motus, scilicet penes partes continuas tractat in libro 6. Ubi agitur de divisibilitate motus tam ratione medii, per quod movetur, quam ratione temporis, in quo movetur, et quomodo continuum non componatur ex solis indivisibilibus, et consequenter nec motus. Haec omnia pertinent ad considerationem motus secundum ea, quae sibi absolute conveniunt, tam in se quam in suis affectionibus et divisionibus, a libro tertio usque ad sextum.

LIBER VII. ET VIII.

Restat in reliquis libris explicare ea, quae conveniunt motui comparative ad moventia et ad mobilia. Et liber 7. considerat ordinem mobilium ad moventia deveniendo usque ad primum motum et primum motorem, quia non datur processus in infinitum. Et similiter considerat conditionem requisitam inter movens et mobile, scilicet quod sint simul et approximata, et consequenter comparat motus inter se quoad velocitatem et tarditatem.

Secundo considerat in libro 8. qualitatem primi motus et primi motoris, ubi sistit consideratio entis mobilis, ostendendo, quod primus motor est sempiternus, ubi etiam agitur de aeternitate primi motus et aeternitate universi ab eo producti. Et similiter ostendit primum motum esse motum localem et circularem, ac denique primum motorem esse infinitae virtutis et carere magnitudine, atque adeo esse incorporeum et indivisibilem.

De his omnibus tractandum nobis est in praesenti iuxta hunc ipsum ordinem librorum Aristotelis. Sed ante praemittenda est quaestio de scientia ipsa Philosophiae tamquam prooemialis quaestio, et de ordine, qui servari debet in processu cognitionis et scientiae.