Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

Resolutio est affirmativa, quam plures thomistae sequuntur, ut Mag. Soto 1. Phys. q. 1. concl. 4. et Banez in prologo librorum de Generatione ad quartum principale, licet Caietanus oppositum sentiat 2. 2. q. 162. in introductione quaestionis.¹

Sumitur autem haec conclusio ex D. Thoma, qui in prooemio Physicorum² et librorum de Coelo³ et de Generatione⁴ distinguit omnes istos tractatus tamquam partes unius scientiae naturalis, in quarum una agitur de toto obiecto in communi, quod in aliis applicatur ad obiecta particularia sub tali communi. Hoc autem non variat speciem scientiarum; alias partes Theologiae diversas species Theologiae constituerent. Imo non esset dabilis una scientia in specie atoma, si diversi tractatus et partes variant eius speciem. Nulla enim scientia quantumcumque speciei infimae datur, quae non procedat ordine quodam a communioribus ad minus communia, et inter ipsa minus communia prius traduntur ea, quae simpliciora vel universaliora sunt. Sola ergo diversitas partium et tractatuum in aliqua scientia non variat eius speciem. In scientia autem naturali solum est diversitas penes ordinem partium seu tractatuum de diversis obiectis, ut D. Thomas locis citatis significat. Quodsi hoc sufficeret speciem scientiae diversificare, etiam in ipsis octo libris Physicorum deberemus distinguere diversas species, quia agit de rebus valde diversis, ut de infinito, de continuo, de loco et tempore et variis speciebus motus. Quae omnia licet connexionem habeant cum ente mobili ut sic, tamen hoc ipsum invenitur respectu aliorum librorum, qui agunt de istis mobilibus et motibus in particulari et ita connexionem habent cum ente mobili ut sic. Nam scientia, quae agit de aliquo genere, etiam agit de speciebus contentis sub illo, sicut Metaphysica, quae agit de ente, etiam agit de praedicamentis et causis contentis sub ente, et tamen est unius speciei atomae.

FUNDAMENTUM autem a priori est, quia diversa species scientiarum non sumitur ex sola diversitate rerum in se, sed ex diversa abstractione seu modo cognoscendi et illuminandi obiecta. Nam si sola diversitas rerum materialiter et entitative consideratur, specie differret in Metaphysica pars, quae tractat de Deo, ab ea, quae tractat de substantia creata vel accidente; et similiter in Physica pars, quae tractat de materia et forma, ab ea, quae tractat de primo motore; et pars, quae tractat de infinito, ab ea, quae tractat de loco et vacuo. Et similia multa possent multiplicari.

Tunc autem diversa abstractio fundat diversam speciem et modum illuminandi, quando oritur ex diversis principiis; ex principiis enim sumitur illuminatio conclusionum, ut late tractavimus in libris Poster. q. 27.⁵ Cum autem principia, quibus passiones probantur de subiecto, sint definitiones, ideo ad diversum modum definiendi reducitur diversa species sciendi et manifestandi res scitas; non enim sufficit alias et alias res definire et tractare, sed aliter atque aliter. Nam plures res definire et de pluribus quidditatibus agere etiam in una scientia contingit, quatenus omnis illa sub uno modo definiuntur, ut cit. loco Logicae ex D. Thoma 6. Metaph. lect. 1. et pluribus aliis locis ostendimus.⁶ Omnes autem definitiones, quae traduntur tam in octo libris Physicorum quam in libris de Generatione et aliis, sub eadem abstractione et formalitate procedunt. Definiuntur enim secundum rationem vel habitudinem ad motum, et solum differunt, quod in libris Physicorum definiuntur ea, quae pertinent ad motum in communi, in aliis autem libris ea, quae pertinent ad particulares rationes et species motus, cuius signum est, quia principia, quae traduntur in Physicis, serviunt pro libris de Coelo et de Generatione. Nec tamen isti libri important aliquam scientiam subalternatam ad scientiam Physicorum, nec enim addunt differentiam accidentalem et extraneam ad motum in communi, sed intrinsecam et essentialem. Ergo si utuntur principiis Physicae in communi, pertinent ad eandem scientiam. Eadem enim scientia, quae agit de aliquo genere in communi, agit de speciebus essentialibus eius; alias semper essent diversae scientiae, quae agunt de aliquo in communi et de speciebus eius essentialibus, cuius oppositum videmus in Metaphysica et Theologia aliisque scientiis, quae non solum agunt de una specie, sed de pluribus, ut conveniunt in aliqua ratione communi, secundum quam induunt eundem modum definiendi et consequenter illuminandi conclusiones.

Sed contra hoc obicies duo: Primum ex auctoritate S. Thomae, 1. Poster. lect. 41.⁷, ubi inquit, quod «aliud genus scibilium est corpus naturale et mathematicum, et utrumque horum generum distinguitur in diversas species scibilium secundum diversos modos et rationes cognoscibilitatis». Sed corpus naturale est obiectum Philosophiae; ergo secundum D. Thomam sub isto obiecto generico continentur plures species et modi cognoscibilitatis, atque adeo diversae species scientiarum.

Secundum est: Nam intra corpus mathematicum dantur diversae species scientiarum, v. g. Geometria et Arithmetica, propter diversam abstractionem specificam a materia sensibili. Ergo etiam diversa abstractio intra corpus naturale constituit diversas scientias. Constat autem, quod aliter abstrahit in genere physico coelum, quod movetur solum motu locali, et res generabiles et corruptibiles. Motus enim generationis magis concernit de materia et de conditionibus materialibus quam motus localis. Et similiter anima habet maiorem separationem a conditionibus materiae, in tantum quod attingit animam rationalem, quae in sua entitate spiritualis est et a materia independens in essendo.

RESPONDETUR ad primum D. Thomam signanter non dixisse, quod ens mobile, quod est obiectum Philosophiae, est genus scibilium et dividitur in diversas species, sed dicit, quod corpus naturale. Licet autem aequivaleant in supponendo corpus naturale et ens mobile, quia omne ens mobile est corpus, tamen formalis ratio entis mobilis adunat omnia, quae tractat sub unica ratione mobilitatis, quia eodem modo concernit vel abstrahit a materia. Corpus autem naturale materialiter se habet et est capax diversarum rationum formalium ad diversas scientias spectantium, sicut est Medicina et Philosophia. Nam Medicina licet formaliter non agat de corpore naturali, quatenus ens mobile est in communi vel in speciali, agit tamen de corpore naturali ut sanabili, quae sanitas licet per aliquem motum acquiratur, non tamen formaliter ratio motus, sed ordo ad sanitatem attenditur, ut praec. art.⁸ explicatum est.

Ad secundum respondetur esse disparem rationem inter Mathematicam et Philosophiam, eo quod Mathematica non agit de quantitate quantum ad quidditatem suam, in qua convenire poterant quantitas continua et discreta secundum aliquod principium et modum scibilem, prout de facto tractantur in Metaphysica considerante quidditatem quantitatis et specierum eius, sed Mathematica considerat proportiones et mensuras, quae in quantitate discreta et continua ita variantur, quod ad diversa principia reducuntur et ad diversam abstractionem et modum definiendi, quia mensuratio per magnitudinem nullo modo convenit cum modo mensurandi penes numerationem. Haec enim abstractiori modo procedit, quia magnitudo mensurat per modum continentis, ut locus, numerus per intellectum numerando. At vero in Philosophia omnia reducuntur et tractantur prout conveniunt in ratione motus et mobilis, et solum potest esse differentia penes rationem communem mobilis ut sic et specialem sub eo contentam. Illa autem diversa abstractio motus localis et generationis non constituit diversam scientiam, quia motus localis corporeus, de quo solo agit Physica, aeque sensibilis est et ad eadem principia mobilitatis reducitur atque motus generationis vel viventium; omnia enim ista tractantur sub ratione quidditatis mobilis. Medicina autem licet solum procedat sub abstractione a materia singulari, non tamen sub eodem modo abstractionis, imo nec sub ratione mobilis formaliter, sed sanabilis, quod magis concretive procedit magisque ad singularia et praxim accedit, quia sanitatem respicit ut curandam per motum. Licet in re curatio sit per motum⁹, sed non sub formalitate motus respicitur, sed proportionis et commensurationis humorum.