Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

TRIPLEX EST SENTENTIA in hac parte: Duae extremae et una media. Prima extrema putat etiam naturaliter posse duo corpora penetrari. Ratio est, tum quia non est de essentia quantitatis, ut alterum corpus semper expellat, tum quia plures experientiae id videntur comprobare; videmus enim vas plenum cinere tantum aquae recipere, quantum sine cinere. Ferrum candens ignem recipit intra se, et panis madefactus recipit aquam, et vas aqua plenum recipit nummos nec effunditur, quae omnia sine aliqua penetratione corporum non possunt contingere.

Secunda sententia extrema est Durandi in 4. dist. 44. q. 6. n. 7. et 8., qui dicit esse probabile, quod neque per divinam potentiam duo corpora possunt penetrari. Fundamentum similiter est tum ex ratione, tum ab exemplis.

Ratione quidem, quia effectus formalis non potest impediri stante forma; est autem effectus formalis quantitatis occupare locum, et stante occupatione loci sequitur tamquam effectus privativus expulsio alterius corporis; ergo hic secundus effectus non potest impediri stante primo. Constat autem, quod in praesenti loquimur de penetratione corporum occupantium locum; nam remota occupatione loci, ut in corpore Christi sacramentato, non est dubium, quod possit simul esse cum altera quantitate.

Sententia media, quae est D. Thomae et thomistarum, tenet naturaliter duo corpora non posse penetrari, posse tamen per divinam virtutem, quia effectus formalis primarius quantitatis est extensio partium in ordine ad totum, non expulsio alterius corporis, quae est effectus secundarius et impedibilis.

Ad fundamentum primae sententiae respondetur experientias allatas non concludere penetrationem, sed poros et exclusionem aeris.

Ad primum fundamentum Durandi respondetur effectum formalem primarium quantitatis, scilicet extensionem partium in ordine ad totum, non impediri, si impediatur contactus unius corporis respectu alterius, sed in ipsa ratione informationis substantialis in materia, quae est informatio primae actualitatis, et sic non potest supponere aliam priorem, unde forma secundo adveniens et informans repugnat, quod sit substantialis, id est, quod det primum esse, ut supra diximus q. 11.¹

Ad secundum fundamentum ab exemplis respondetur: Ad primum: Est maxima disparitas, eo quod ipsa ratio successionis essentialiter petit unam partem esse post aliam; unde quomodocumque ponantur partes esse simul seu penetrari, tollitur successio. At vero ratio quantitatis permanentis non consistit in contactu ad alia corpora et potest stante quantitate contactum amittere absolute ut corpus Christi in Sacramento, vel stante contactu ad unum impediri ad habendum contactum erga alterum, et sic esse simul cum eo in eodem loco, non tangendo illud secundum superficiem, sed etiam secundum partes divisibiles, per quod non tollitur extensio in ordine ad totum, quod est effectus primarius quantitatis, neque in ordine ad locum, quia potest manere contactus ad locum et impediri respectu alterius corporis, ut dictum est.

Ad secundum exemplum dicitur, quodsi Deus reduceret totam quantitatem unius brachii ad locum digiti, illa quantitas extrinsece et in ordine ad locum esset aequalis suae parti, sed radicaliter et intrinsece in ordine ad totum esset maior, quia plures habet partes et de se petit maiorem extensionem in loco quam sua pars, licet de facto non occupet illum.