Summa summae S. Thomae, Tomus II

De aliis actibus ad justificationem adulti requisitis. cap. 6, praeter fidem, quinque alios actus requiri ex parte peccatoris ad sui justificationem, scilicet, actum timoris, spei, dilectionis Dei, contritionis, et propositum suscipiendi sacramenta ad remissionem peccatorum instituta et mandata divina servandi. Hi autem actus sic deducuntur. Fides illustrans mentem peccatoris exhibet ei, hinc divinam justitiam ipsi poenas reservantem, illinc divinam misericordiam illi veniam offerentem. Inde exsurgit in ejus voluntate timor divinae justitiae, deinde spes seu fiducia veniae obtinendae. Spem sequitur inchoata dilectio Dei ut totius justitiae fontis ; ex hoc enim quod Deus misericors peccatori poenam timenti offert veniam, non solum spes excitatur, sed etiam tantae bonitatis amor, saltem inchoatus, de cujus necessitate ad justificationem cum poenitentiae sacramento celebris fuit controversia suo loco dirimenda.

Ex fide, spe et inchoata dilectione Dei nascitur peccati detestatio ; quia hoc ipso quod peccator novit reservari peccatis suis poenas, et ex hoc quod Deum ea sibi condonare paratum diligere incipit, movetur odio in peccatum, ut sibi nocivum et divinae bonitatis offensivum. Hoc autem odium contritio dicitur, perfecta quidem, si peccatum displiceat principaliter ut Dei offensivum ; imperfecta, si principaliter displiceat peccatum ut nocivum peccatori.

Haec autem contritio habet necessario adjunctum propositum novam vitam inchoandi et mandata divina servandi ; non enim est in aliquo sincerus dolor de peccatis, nisi sincere velit ea deinceps vitare.

Petes a quo principio effective procedant actus contritionis et charitatis qui ultimo disponunt ad gratiam habitualem.

Resp. Dissentire in hac parte inter se theologos. Quidam dicunt has ulteriores ad gratiam habitualem dispositiones esse effective ab auxilio actuali transeunter communicato.

Ita ex thomistis Joannes a S. Thoma, Sylvius, Contenson, cum pluribus extraneis. Quidam asserunt eas esse effective ab ipsa gratia habituali. Ita Gonet, Serra et alii. Tertia sententia, quae utramque conciliare nititur, tenet hos actus ultimo disponentes ad justificationem esse effective a virtute charitatis infusae et poenitentiae, non permanenter per modum habitus, sed transeunter per modum actualis auxilii et motionis communicata. Unde gratia per modum auxilii praevenit illos actus, quos sequitur gratia per modum habitus, licet haec omnia fiant in eodem instanti reali. Ita P. Goudin. Qui perpendere vult harum sententiarum momenta, ea requirat apud nostrum Billuart, in sua fusiori Summa. De caetero, non magni referre videtur quanam cuique potior appareat.]