Summa summae S. Thomae, Tomus II

Suppono 1° ignorantiam invincibilem juris aut facti, quae excusat ab omni peccato, excusare a poena, quia poena justa non decernitur nisi propter culpam, alioquin foret

Dixi : « Quae excusat ab omni peccato; » quia, si ignorantia excuset tantum a peccato contra aliquam legem, puta humanam quae ignoratur, et non excuset a peccato contra alteram legem, puta divinam aut naturalem quae non ignoratur, probabilius existimo peccantem non eximi a poena per legem humanam statuta, si non sit censura ecclesiastica; quia legislator humanus non solum intendit urgere per poenas observantiam suae legis, sed et legis naturalis aut divinae, cujus debet esse custos et protector. Unde fur qui, conscius legis naturalis, ignorat furtum esse prohibitum lege humana, incurrit nihilominus poenam suspendii.

Suppono 2° ignorantiam vincibilem juris aut facti quae excusat a mortali, etiam excusare a poena saltem tanta, quia leges positivae non censentur decernere graves poenas pro peccatis venialibus. Censetur autem ignorantia vincibilis excusans a mortali, quae non est crassa et supina; sic enim censetur levis.

Suppono 3° ignorantiam vincibilem, etiam crassam et supinam, legis latae sub his aut similibus formulis: « Qui scienter, temerarie, ausu temerario contra fecerit, vel contra facere ausus fuerit, aut praesumpserit, » excusare a poena; quia, ut ait Cajetanus, 2ª 2ae, q. 53, a. 3, « verba juris non frustra apposita nec improprie sumenda sunt; » frustra autem essent apposita, nec cum proprietate restrictiva sumerentur, si poenam incurrerent delinquentes ex ignorantia etiam crassa. Secus probabilius videtur dicendum, si ignorantia sit affectata; quia, secundum jura, ignorantia affectata aequiparatur scientiae, et non est verisimile legislatores velle eximere a suis legibus et poenis eos qui affectant illas ignorare, ut eas liberius transgrediantur.

Quaestio igitur superest, an ignorantia poenae excuset ab illa eum qui peccat graviter contra legem quam novit, aut ignorat ignorantia crassa et supina. Pro cujus resolutione

Dico 1°: Ignorantia etiam invincibilis poenae non eximit ab illa eum qui peccat graviter contra legem quam vel novit, vel ignorat ignorantia crassa et supina, nisi sit censura ecclesiastica.

Probatur. Leges statuunt poenas condignas culpis. Ergo qui committit culpam, reus est poenae, etiamsi eam invincibiliter ignoret; non enim est de ratione poenae quod sit cognita aut volita, cum ex se habeat quod sit violenta et contra voluntatem.

Dixi : « Nisi sit censura ecclesiastica. » Pro quo Dico 2°: Ignorantia invincibilis censurae ecclesiasticae eximit ab illa peccantem scienter contra legem per quam est decreta. Est communis.

Probatur. Id est speciale et proprium censurae ecclesiasticae, quod non incurratur nisi propter contumaciam contra Ecclesiam, non qualitercumque, sed contra Ecclesiam praecipientem aut prohibentem sub censura, cujus signum est quod nullus incurrat censuram, nisi praecedat monitio juris aut judicis, non qualiscumque, sed sub comminatione censurae. Atqui qui invincibiliter ignorat censuram, non est hoc modo contumax in Ecclesiam. Ergo.

Confirmatur. Censura ecclesiastica non tam est poena vindicativa in ultionem criminis, quam poena medicinalis deterrens a crimine. Atqui poena incognita non terret. Ergo.

Dico 3°: Probabilius videtur, ignorantiam etiam vincibilem, modo non sit crassa et supina, censurae ecclesiasticae eximere ab illa peccantem scienter contra legem per quam est statuta. Ita Sylvester, verbo Excommunicatio I, q. 3, Navarrus, Covarruvias, et alii multi.

Colligitur ex Cap. Ut animarum, de Constitutionibus in Sexto, lib. I, tit. 2, c. 2, ubi habetur sic: « Ut animarum periculis obvietur, sententiis per statuta quorumcumque Ordinariorum prolatis ligari nolumus ignorantes, dum tamen eorum ignorantia non fuerit crassa et supina. »

Ratio suffragatur. Qui ignorat censuram, etiamsi vincibiliter, sed ignorantia leviter culpabili non crassa et supina, non dicitur proprie inobediens et contumax contra Ecclesiam sub censura praecipientem aut prohibentem. Atqui hujusmodi contumacia requiritur ad incurrendam censuram, ut dictum est. Ergo. Secus existimamus dicendum de irregularitate, etiam ex delicto, quam non reputamus censuram, ut alibi dicemus.

Petes utrum, quoties voluntas peccat, praecedat aliquis error practicus in voluntate.

Resp. affirmative¹. Quia in tantum voluntas peccat, in quantum praefert bonum utile aut delectabile, tamquam

²

sibi conveniens, bono honesto. Atqui voluntas, cum sit potentia caeca, nata sequi ductum intellectus, non potest praeferre bonum delectabile, tamquam sibi conveniens, bono honesto, nisi intellectus judicet hic et nunc bonum delectabile esse sibi conveniens et praeferendum bono honesto: in quo practice errat. Ergo. Et hoc sensu verificatur illud Prov., XIV, 22 : Errant qui operantur malum. Et istud vulgatum desumptum ex Philosopho, I Ethic., c. 3 : « Omnis peccans est ignorans, » practice scilicet et in particulari, non speculative et in communi; alioquin omnis peccans foret haereticus.