Summa summae S. Thomae, Tomus II

D. Thomas, q. 94.

[Petes 1° utrum detur in nobis lex naturalis.

Resp. affirmative.

Prob. 1° ex Apost., Rom., II, 14 et 15 : Gentes quae legem non habent, scilicet Mosaicam aut Evangelicam, naturaliter ea quae legis sunt faciunt. Ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Ex S. Ambrosio, lib. IX, epist. 71 : « Ea lex non scribitur, sed innascitur, nec aliqua percipitur lec tione, sed profluo quodam naturae fonte in singulis exprimitur; » ex S. Augustino, lib. II Confess., c. 4, n. 9 : « Lex tua, Domine, lex scripta in cordibus hominum, quam ne ipsa quidem delet iniquitas, » et lib. II de Sermone Domini in monte, c. 9, n. 32 : « Quis scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus ? »

Prob. 2° ratione¹. « Lex, inquit S. Thomas, cum sit regula et mensura, dupliciter potest esse in aliquo : uno modo, sicut in regulante et mensurante; alio modo, sicut in regulato et mensurato, quia in quantum participat aliquid de regula vel mensura, sic regulatur vel mensuratur. Unde, cum omnia quae divinae providentiae subduntur, a lege aeterna regulentur et mensurentur, manifestum est quod omnia participant aliqualiter legem aeternam, in quantum scilicet ex impressione ejus habent inclinationes in proprios actus et fines. — Inter caetera autem rationalis creatura excellentiori quodam modo divinae providentiae subjacet, in quantum et ipsa fit providentiae particeps, sibi ipsi et aliis providens. Unde et in ipsa participatur ratio aeterna, per quam habet naturalem inclinationem ad debitum actum et finem. Et talis participatio legis aeternae in rationali creatura lex naturalis dicitur. »

Confirmatur ab intimo cujusque sensu et testimonio. Nemo est enim qui in se non experiatur aliquod dictamen intimans et praecipiens bonum esse faciendum, malum esse fugiendum, Deum esse colendum, parentes esse honorandos, non esse mentiendum, non furandum, etc., in his omnibus, ut ait Apostolus, Rom., II, 15, testimonium reddente illis conscientia ipsorum. Hoc autem dictamen dicitur lex naturalis.]

Petes 2° quid sit lex naturalis.

Resp. Inter varias opiniones, verius videtur legem naturalem nihil aliud esse quam lumen naturale ut impressum et participatum a ratione seu lege aeterna²; quia sic habentur omnia quae solent tribui legi naturali. 1° Nobis innascitur, reperiturque in pueris et amentibus. 2° Est non solum ostensiva, sed etiam praeceptiva boni, quia est impressio et participatio legis aeternae, consequenter imperium superioris ad inferiorem. 3° Obligat jure divino, quia est immediate a Deo.

Petes 3° utrum lex naturalis contineat plura praecepta, vel unum tantum.

Resp. continere plura praecepta, quae tamen fundantur in hoc uno : « Bonum est faciendum, malum est fugiendum »³.

[Triplicis generis sunt praecepta naturalia, secundum quod est in homine triplex inclinationis gradus : 1° Secundum naturam communem omnibus entibus, inest ipsi inclinatio ad conservationem sui esse, juxta quam lex naturae praecipit esse dormiendum, comedendum, destructivis resistendum. 2° Secundum naturam communem omnibus animalibus, inest ipsi inclinatio ad conservationem speciei, juxta quam pertinent ad legem naturae praecepta temperantiae circa actus tendentes ad hunc finem et educationem prolium. 3° Secundum naturam rationis, quae est homini propria, inest illi inclinatio ad veritatem de Deo cognoscendam, ad immortalitatem, ad communicationem cum aliis entibus intellectualibus : et huic respondent praecepta Deum colendi, parentes honorandi, et similia religionis et justitiae.]

Distinguuntur iterum praecepta legis naturae in ea quae sunt per se omnibus nota, qualia sunt prima et universalia : « Bonum est faciendum, malum fugiendum ; quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris, etc.; » et in ea quae sunt magis determinata et immediate deducuntur ex primis, ut sunt praecepta Decalogi; tandem in remotiora, quae mediate tantum deducuntur ex primis, ut sunt plura quae spectant contractus⁴.

[Possunt insuper distingui praecepta legis naturae per ordinem ad personas circa quas versantur; quaedam enim sunt circa Deum, quaedam circa proximum, quaedam circa nos.

Itaque lex naturae potest dici multiplex et una : multiplex, quia continet plura et diversa praecepta; una, quia omnia praecepta fundantur in uno, ut dictum est, et ad unum ultimum finem ordinantur.]

Petes 4° utrum lex natura obliget omnes homines, etiam pueros et amentes.

Resp. affirmative. Pueros tamen et amentes obligat imperfecte tantum et in actu primo, non perfecte et in actu secundo.

Ratio prima partis, quia lex naturalis est omnibus, etiam pueris et amentibus, cum natura indita, ut dictum est, ita ut quae pueri et amentes agunt contra legem naturae sit turpe et indecens, ut si blasphement, se polluant, aut quid simile agant, nec cuiquam licet eos ad haec inducere; quod est signum apertum eos sub lege naturali comprehendi et ea obligari saltem in actu primo.

Ratio secundae partis est, quia pueri et amentes non sic obligantur lege naturali, ut si eam transgrediantur, peccent et incurrant reatum poenae, sed a peccato et poena excusantur, quatenus ista lex non est illis promulgata; promulgatur enim per dictamen actuale seu discursus, cujus non sunt capaces : consequenter eos non obligat perfecte et in actu secundo.

Petes 5° utrum omnis obligatio sit effectus legis naturalis.

Resp. non omnem obligationem esse effectum proximum legis naturalis, esse tamen effectum remotum.

Ratio primae partis est, quia leges positivae, tam divinae quam humanae, per se immediate obligant, neque ullus dicet obligationem jejunandi in Quadragesima, confitendi annue, communicandi in Paschate, credendi, sperandi, etc., oriri proxime et per se ex lege naturae.

Ratio secundae partis est : Ideo lex positiva obligat, quia lex naturalis dictat et praescribit esse obtemperandum legitime praecipienti, et ideo docent theologi neminem averti a Deo ut authore supernaturali, quin avertatur ab eo ut authore naturali; quod verificari non potest, nisi quia, transgrediendo legem supernaturalem, simul transgreditur legem naturalem.

Utrum et quomodo jus naturale distinguatur a jure gentium, habes in tract. de Jure, dissert. I, art. 3.

Iterum, utrum possit dari ignorantia invincibilis juris naturae ? Affirmative resolutum et late probatum require in tract. praeced. dissert. V, art. 4.

Superest unica quaestio etiam celebris, licet forte plus in ea agatur de nomine quam de re, utrum scilicet lex naturalis admittat dispensationem. Unde