Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico 1° : Creatura est finis ultimus peccantis mortaliter¹, juxta illud Apost., Philip., I, 19, de gulosis : Quorum Deus venter est.

Probatur 1° ex Aug., qui pluribus in locis totam perversitatem vitae humanae collocat in eo quod fruatur utendis et utatur fruendis² ; frui autem, secundum eundem Aug., lib. XI de Civit., c. 25, et alibi, est alicui tamquam fini ultimo adhaerere. Atqui qui peccat mortaliter, fruitur utendis ; non enim utitur illis propter Deum, cum propter illa Deum deserat. Ergo.

Probatur 2º ratione. Quod homo perverse amat peccando mortaliter, non amat illud ut medium, aut ut finem intermedium Deo subordinatum, alioquin non peccaret ; et insuper patet quia, juxta Scripturam, Isa., I, 2, peccando mortaliter spernit³ Deum, et I Reg., XII, 10, derelinquit⁴ Deum. Ergo amat illud ut finem ultimum, vel ut medium aut finem intermedium alteri creaturae subordinatum, et illa altera creatura erit illi finis ultimus.

Sed restat quaestio : quae creatura sit ultimus finis peccantis mortaliter. Pro quo

Dico 2º : Finis ultimus peccantis mortaliter est ejus bonum proprium et privatum, non secundum se, sed inordinate amatum usque ad contemptum Dei et exclusionem gratiae et charitatis.

Probatur prima pars. Illud est finis ultimus peccantis mortaliter, quod propter se amat et sub ratione cujus caetera amat. Atqui peccans mortaliter, amat proprium et privatum bonum propter se, et caetera bona particularia quae prosequitur amat ratione proprii et privati boni. Ergo. — Major est definitio finis ultimi. — Prob. min. In omni peccato mortali peccans amat bonum commutabile, quia in eo reperit, vel apprehendit, vel imaginatur aliquam sibi convenientiam et commodum. Vel enim apprehendit istud bonum sibi deservire, et sic apprehendit ut sibi bonum; vel apprehendit se debere servire illi bono, sicut idololatrae colebant idola pro diis, et sic apprehendit illud servire ut sibi conveniens et commodum, sicut amicus apprehendit servire amico ut sibi conveniens et bonum. Ergo quaecumque bona particularia prosequitur peccans mortaliter, illa amat sub ratione boni proprii et privati.

Probatur secunda pars. Finis ultimus peccantis mortaliter est oppositus Deo et irreferibilis in ipsum. Atqui bonum proprium et privatum secundum se non est oppositum Deo et irreferibile in ipsum, sed tantum ab hoc praescindit; ut autem inordinate amatum usque ad contemptum Dei et exclusionem gratiae, est oppositum Deo et irreferibile in ipsum. Ergo.

Ex quo inferes, non omne quod facit peccator esse peccatum mortale, quin imo quandoque esse bonum moraliter, ut colere parentes, solvere debita⁵, etc. Licet enim haec in peccatore actu explicite non referantur in Deum, non sunt tamen ex se irreferibilia, quin etiam virtualiter implicite referuntur, ut dicam alibi. Hinc etiam habes solutionem objectionum quae fieri possunt.

Dico 3º : Finis ultimus peccantis venialiter, sive peccatoris sive justi, est beatitudo ut sic, seu esse bene et beate. Sic enim habetur finis ultimus positive, et facile concipitur quomodo non excludat charitatem; quia iste communissimus finis, cum sit necessario amatus et de se indifferens ut applicetur objecto bono vel malo, nullam ex se tribuit actui honestatem vel malitiam, sed ab utraque abstrahit. Consule dissert. I de Ultimo fine, a. 4 et 5.

Hinc intelliges quo sensu S. Thomas multis in locis dicit peccatum veniale referri habitualiter in Deum. Nihil enim aliud vult S. Doctor, quam quod peccatum veniale in justo compatiatur charitatem, eamque non excludat; quia relatio habitualis, ut dixi dissert. I de Ultimo fine, a. 5, dicit puram concomitantiam alicujus habitus cum actu, absque ullo influxu sive actuali sive virtuali. Unde, sicut si justus dormiens recitaret preces, diceretur illas referre habitualiter in Deum, propter concomitantiam habitus charitatis; ita, dum peccat venialiter, dicitur peccatum suum referre habitualiter in Deum, propter concomitantem charitatem quam non expellit.