Summa summae S. Thomae, Tomus II

D. Thomas, q. 10.

Dico 1° : Voluntas movetur naturaliter et necessario, necessitate specificationis, ad bonum in communi, quia est ejus objectum¹. Potentia autem naturaliter tendit in suum objectum, ita ut non possit oppositum : item ad ultimum finem, seu beatitudinem, sub communi notione apprehensam; quia sic se habet ultimus finis in appetibilibus, sicut prima principia in speculabilibus. Intellectus autem cognoscit naturaliter prima principia. Ergo voluntas vult naturaliter ultimum finem. Adde quod in opposito boni in communi et beatitudinis in communi nulla possit apprehendi ratio boni.

Dico 2° : Voluntas a nullo bono particulari moveri potest necessario quoad specificationem; quia nullum est quod secundum aliquam considerationem, sive ratione sui, sive ratione adjuncti, non possit apprehendi ut non bonum, seu ab aliquo bono deficiens, cum nullum sit ita perfectum, ut nihil ei deficiat². Neque quoad exercitium; quia aliquis de quocumque bono particulari potest non cogitare, et per consequens non velle illud³.

Dico 3° : Voluntas non movetur de necessitate a Deo, neque quoad exercitium, neque quoad specificationem, nisi in his ad quae naturaliter movetur⁴

Prob.⁵ Ad providentiam divinam non pertinet, ut dicit Dionys., c. 4 de Divin. nomin., naturam rerum corrumpere, sed servare. Unde omnia movet secundum eorum conditionem, ita quod ex causis necessariis per motionem divinam sequuntur effectus ex necessitate, ex causis autem contingentibus sequuntur effectus contingentes. Quia igitur voluntas est activum principium non determinatum ad unum, sed indifferenter se habens ad multa, sic Deus ipsam movet, quod non ex necessitate ad unum determinat, sed remanet motus ejus contingens et non necessarius, nisi in his ad quae naturaliter movetur.

Obj. 1° : Omne agens cui resisti non potest, ex necessitate movet. Atqui Dei ad sui motionem voluntatis quis resistit? Ergo.

Resp.⁶ quod voluntas divina non solum se extendit ut aliquid fiat per rem quam movet, sed ut etiam eo modo fiat quo congruit natura ipsius. Et ideo magis repugnaret divinae motioni, si voluntas ex necessitate moveretur, quod suae natura non competit, quam si moveretur libere, prout competit suae natura.