Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico 1° : Dantur actus indifferentes ex sua specie¹. Est communis.

Probatur. Actus humani desumunt suam speciem ab objecto moraliter considerato : ita ut qui habent objectum bonum, sint boni; qui malum, mali; qui indifferens, indifferentes. Atqui sunt actus humani qui habent objectum indifferens, hoc est, neque praeceptum, neque prohibitum a lege, ut levare festucam, ire ad campum, et similia. Ergo.

Major est difficultas de actibus indifferentibus in individuo. Non est quaestio de actibus indeliberatis qui ex imaginatione vel natura impulsu procedunt, ut plerumque fricare barbam, manum aut pedem movere; hi enim cum non sint actus humani et morales, defectu libertatis, satis constat non esse neque bonos neque malos moraliter.

Item non est quaestio de indifferentia ad bonitatem et malitiam moralem in ordine supernaturali, sed in ordine naturali tantum. Constat enim dari actus indifferentes, neque bonos, neque malos, neque meritorios, neque demeritorios in ordine supernaturali : sic eleemosyna facta ab infideli aut peccatore ex motivo misericordiae, quamvis sit bona moraliter in ordine naturali, quia tamen non procedit a gratia, quae est principium bonitatis et meriti in ordine supernaturali, non est bona neque mala in isto ordine, nec meritoria praemii aut supplicii in isto ordine, quia nullo modo ad illum pertinet.

Est ergo quaestio tantum de actibus deliberatis et eorum indifferentia ad bonitatem et malitiam in ordine naturali.

Quo sensu

Dico : Nullus est nec esse potest actus indifferens in individuo². Est communior cum Authore, contra Scotum, Scotistas et Vasquem.

Probatur ratione fundamentali. Homo, quotiescumque deliberate agit, etiam circa objectum secundum se indifferens, tenetur agere propter finem honestum : quod si faciat, bene agit; si non faciat, male agit. Ergo non datur actus indifferens in individuo. — Probatur ant. 1° Homo, quoties deliberate agit, tenetur agere ut homo, seu secundum dignitatem et exigentiam naturae rationalis, et prout distinguitur a brutis. Atqui hoc est agere propter bonum honestum, quod est finis creaturae rationalis. Ergo. 2° Sicut entia naturalia per naturalem inclinationem diriguntur ab authore naturae in fines proprios, ita agens liberum et morale, ut est homo, dirigitur per praecepta ad finem sibi proprium, qui est bonum honestum et rationi conforme. Ergo. 3° Apost., I Cor., x, 31, praecipit omnia fieri propter gloriam Dei, id est, propter finem honestum in quo virtualiter implicite includitur gloria Dei. Ergo. 4° Opus quod non dirigitur in finem honestum, est opus otiosum, ideoque malum; quia opus dicitur otiosum, non quod sit ob finem malum, sed quod caret bono et honesto fine, seu, ut dicunt SS. Patres, quod caret utilitate aut necessitate. Ergo. 5° Homo deliberate agens, non potest agere propter bonum delectabile sensibile tamquam propter finem. Ergo tenetur agere propter bonum honestum. — Patet ant. Quia bonum delectabile sensibile est finis brutorum et partis sensitivae, non creaturae rationalis.

Quod autem dicunt adversarii, licitum esse agere propter commoditatem et recreationem naturae, concedimus, si id fiat juxta dictamen rationis. Agere autem propter commoditatem et recreationem naturae juxta dictamen rectae rationis, non est quaerere delectationem ut finem, sed eam referre ad fines honestos, et consequenter bene agere.

Obj. illud tritum S. Hieron., Epist. 89, ad Aug. :

« Bonum est, inquit, continentia, malum est luxuria : inter utrumque indifferens ambulare, digerere alvi stercora, sputis rheumata jacere. Hoc nec bonum est nec malum. » Ergo.

Resp. S. Hieronymum loqui de actibus indifferentibus spectatis ex parte objecti, et secundum speciem.

[Dices : Nulla species est qua sub se non contineat, vel continere possit aliquod individuum. Atqui aliquis actus humanus est indifferens secundum suam speciem, ut supra probatum est. Ergo aliquis actus humanus individualis potest esse indifferens.

Resp. Dist. maj. Nulla species est quae sub se non contineat, vel continere possit aliquod individuum, sed tamen sine abstractione quam habet species, conc.; et cum eadem abstractione quam habet species, nego. Dist. etiam min. Aliquis actus humanus est indifferens secundum suam speciem, hoc sensu quod non habet ex sua specie quod sit bonus vel malus moraliter, conc.; hoc sensu quod ex sua specie ita ipsi debeatur quod sit indifferens, ut non possit ordinari ad bonum vel malum morale, nego. Et ideo nego conseq —

Etenim, ut dicit S. Thomas³, « aliquem actum esse indifferentem secundum suam speciem, potest esse multipliciter : Uno modo sic, quod ex sua specie debeatur ei quod sit indifferens; et sic procedit ratio [id est, objectio in minori]. Sed tamen isto modo nullus actus ex sua specie est indifferens; non enim est aliquod objectum humani actus quod non possit ordinari vel ad malum vel ad bonum per finem vel circumstantiam. Alio modo potest dici indifferens ex sua specie, quia non habet ex sua specie quod sit bonus vel malus : unde per aliquid aliud potest fieri bonus vel malus. Sicut homo non habet ex sua specie quod sit albus vel niger, nec tamen habet ex sua specie quod non sit albus aut niger; potest enim albedo vel nigredo supervenire homini aliunde quam a principiis speciei. »

Require alias objectiones et responsiones ibidem.]