Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico 1° : Eventus sequens praevisus et aliquo modo intentus, addit ad bonitatem et malitiam actus exterioris, sive per se sequatur, sive per accidens¹.

Probatur. Eo melior vel pejor est actus, quo melior vel pejor est voluntas. Atqui melior vel pejor est voluntas ejus qui, praevidens et intendens multa bona vel mala ex opere suo secutura, illud facit, quam si nihil horum praevideret et intenderet. Ergo.

Dixi : « Aliquo modo intentus; » quia, ut effectus sequens addat ad malitiam, non est necesse quod directe intendatur, sed sufficit quod sit indirecte et interpretative intentus. Tune autem est indirecte et interpretative intentus, quando sic praevidetur secuturus, ut potuerit et debuerit impediri. Tunc autem est obligatio impediendi et cessandi ab actu ad quem sequitur, quando non subest jus seu legitima ratio illum actum ponendi.

At quid, quando adest vel abest jus seu legitima ratio non ponendi actum, non obstante malo eventu inde secuto ? Hoc opus, hic labor est, nec potest una regula assignari. Ad id debet attendi, an eventus sequatur ex illo actu per se vel per accidens et interventu alterius causae; an actus in eum malum eventum influat graviter vel leviter, remote vel proxime. Item conferendum est malum eventus cum bonitate actus. Major enim ratio requiritur ut legitime ponatur actus ex quo per se sequitur malum, quam si per accidens et interventu alterius causae sequatur; major, si actus proxime et graviter influat, quam si leviter et remote; major, si utilitas actus non praponderet, aut saltem non aequivaleat malo eventus. Quibus omnibus attentis, judicandum est moraliter, utrum sit vel non sit jus et legitima ratio ponendi actum. Pro quo consule quae dixi de voluntario indirecto seu in causa, art. 1 primae dissertationis hujus Tract.

Dico 2° : Eventus per se sequens ad actum, etiamsi non sit praevisus, nec in se volitus, addit ad bonitatem vel malitiam²; quia quod per se sequitur ad actum, quodammodo ad ejus speciem pertinet, et ideo est virtualiter et implicite volitum in ipso actu. Insuper ille actus est melior ex cujus natura nata sunt sequi plura bona, et ille pejor est ex cujus natura nata sunt sequi plura mala. Eventus autem per se sequi censetur ex actu, quando semper aut ut plurimum accidit. Hinc scandalum ex publica fornicatione secutum auget ejus malitiam, quamvis fornicator de eo non cogitaverit, quia per se sequitur ex tali actu.

Intellige tamen hanc conclusionem cum hac modificatione, quod ex eodem actu non sequatur per se aeque immediate duplex effectus, unus bonus, alter malus, juxta aliud principium S. Doctoris, IIa 2ae, q. 64, a. 7, c., scilicet quod, quando unius actus sunt duo effectus aeque immediati, unus possit esse ex intentione, alter praeter intentionem nec imputabilis, ut patet in defensione sui contra injustum invasorem, ex qua aeque immediate sequitur salus invasi et mors invasoris. De quo dicam amplius de Jure et Justitia.

Dico 3° : Eventus sequens per accidens ex actu, si non sit aliquo modo intentus, ut dictum est in prima conclusione, non addit ad bonitatem vel malitiam³ : 1° quia non datur judicium de re aliqua secundum id quod est per accidens; 2° quia hujusmodi eventus nullo modo, neque in se, neque in causa, est voluntarius. Exemplum habes in muliere quae ex justa causa procedit in publicum, ex quo praevidet secuturum lapsum alicujus.