Summa summae S. Thomae, Tomus II

Metus definitur in Jure : « Futuri et instantis periculi causa mentis trepidatio, » id est, inquietudo et perturbatio. Alius est gravis, alius levis. Gravis, alius absolute gravis, quo nempe timetur malum grave et imminens, ut mors, exilium, durus carcer, etc., dicitur cadens in virum constantem, id est quo viri aliunde constantes passim moventur, licet quandoque moveri non deberent; nemo enim quovis metu deberet moveri, v. g., ad pejerandum. Alius respective gravis, quo licet non moveretur vir constans, moveretur tamen meticulosus, ut puer, femina, senex.

Levis est quando timetur leve malum, aut grave quidem, sed non imminens; ut si, sereno coelo, vel stringente gelu, timeas fulmen. Ad metum absolute gravem revocatur metus reverentialis, quo quis sibi timet superiores graviter infensos et minantes. Quod si absint minae et gravis indignatio, potest dici levis, nisi forte respective ad filias-familias, quibus est genium meticulosum.

Dico 1° : Quae fiunt ex metu, sunt mixta ex voluntario et involuntario¹.

Prob. conclusio. Ea quae fiunt ex metu, secundum se considerata, non sunt voluntaria, imo sic sunt involuntaria; fiunt autem voluntaria et volita ex metu, ad vitandum scilicet malum quod timetur. Hoc totum patet in vulgari exemplo. Mercator, considerando merces secundum se, secluso periculo naufragii, nollet eas projicere; orta autem tempestate et instante periculo mortis, vult eas projicere. Ergo.

Dico 2° : Quae fiunt ex metu, sunt voluntaria simpliciter, et involuntaria secundum quid².

Probatur. Illud quod est voluntarium hic et nunc, ponderatis omnibus circumstantiis, et involuntarium tantum secundum se consideratum et praecisum ab hic et nunc, seu a circumstantiis individuantibus, est voluntarium simpliciter et involuntarium secundum quid. Atqui quod fit ex metu, est voluntarium hic et nunc, attentis omnibus circumstantiis, et involuntarium tantum secundum se consideratum et praecisum a circumstantiis. Ergo. — Min. patet in projectione mercium in mare, metu naufragii.

Confirmatur. Quod fit ex metu, est volitum absolute et efficaciter, et nolitum inefficaciter et conditionate tantum : sic mercator, ingruente tempestate, vult absolute et efficaciter projicere merces, quas nollet projicere, si abesset tempestas. Atqui quod est volitum absolute et efficaciter, nolitum inefficaciter et conditionate tantum, est voluntarium simpliciter, et involuntarium secundum quid. Ergo.

Ex dictis colliges, 1° contractus initos ex gravi metu esse jure naturae validos. Quidam tamen irritantur jure positivo : de quo dum de contractibus.

Colliges 2° metum gravem in iis quae sunt intrinsece et invariabiliter mala, seu, ut dicitur, prohibita quia mala, non excusare a toto peccato, quia remanent simpliciter voluntaria. Hinc qui metu mortis fidem negat, perjurat, fornicatur, etc., peccat mortaliter. Excusat tamen a tanto, et eo magis quo gravior est metus, quia minuit voluntarium.

In his vero quae non sunt intrinsece mala, sed mala quia prohibita, metus gravis regulariter excusat a toto, non quod non sint simpliciter voluntaria, sed quia leges positivae, sive divinae, sive humanae, ex intentione suorum legislatorum non obligant regulariter cum tanto dispendio. Unde hujusmodi opera quae non sunt mala nisi ratione legis, cessante obligatione legis, cessant esse mala. Hinc qui metu mortis vel gravis infamiae, aut alterius gravis mali, non jejunaret in Quadragesima, non audiret sacrum die festo, etc., non peccaret.

Dixi, « regulariter, » quia quandoque leges positivae, sive divina sive humanae, obligant etiam cum dispendio vitae : 1° quando id quod lex praecipit est tanti momenti, ut judicio prudentum praeponderet vitae unius particularis. Patet in milite cui praeceptum est non deserere stationem, seu irrumpere in hostem cum evidenti mortis periculo. 2° Quando transgressio legis cederet in contemptum religionis aut potestatis ecclesiastica, ut accidit Machabaeis, quibus tyranni comminabantur mortem, nisi manducarent carnem porcinam in contemptum legis; quia praestat non contemni legem, fidem, aut religionem, quam conservari vitam unius privati. Sed de his specialiter dum de Legibus.