Summa summae S. Thomae, Tomus II

Secundum non sufficit, quia voluntas a nullo objecto de necessitate movetur, nisi a solo ultimo fine.

3° Potest ergo dumtaxat diabolus esse hominibus causa moralis et indirecta peccati¹, quatenus proponit sensibus sive internis sive externis aliquid appetibile, commovet appetitum sensitivum et phantasiam, et hinc suadet rationi illud esse bonum et eligibile.

Petes 2° quomodo sensibilia externa fiant causae peccatorum.

Resp. Sensibilia externa movendo appetitum sensitivum causae peccatorum fiunt. Cum enim ab aliquo objecto commovetur sensus, illud proponit appetitui, et appetitus allicit rationem ; si ratio deficiat a consideratione regulae, approbat delectabile ut tale et voluntati illud offert; cui si voluntas consentiat, perficit peccatum.

Sequitur de causa peccati ex parte hominis, hoc est de peccato originali. Pro quo sit

D. Thomas, qq. 81, 82, 83.

Per peccatum originale intelligimus illud quod nascendo contrahimus ex Adamo, qui cum esset constitutus a Deo caput, non solum naturale, sed etiam morale omnium hominum ab ipso seminaliter propagandorum, supposebat pro nobis et continebat in sua voluntate

¹

voluntates nostras, ita ut, dum peccavit, simul in eo peccavimus. In quo consistat essentia hujus peccati, dicemus infra; sed interim, quidquid sit, esse verum peccatum quo inficimur et nascimur fili irae, dogma est catholicum, quod hic probandum suscipimus adversus haereticos.

Dari peccatum originale in posteris Adae, primus omnium negavit Pelagius, deinde ejus discipuli Julianus et Caelestius, contendentes Adam sibi soli nocuisse, non posteris, nisi exemplo.

Dico : Secundum fidem catholicam, tenendum est peccatum originale traduci in posteros Adae².

Probatur 1°. Apostolus, ad Rom., V, 12, dicit : Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Ergo, juxta Apostolum, aliquod peccatum in hunc mundum intravit, quod omnes homines constituit peccatores et morti obnoxios. — Subsumo. Atqui istud peccatum non est actuale personale, cum infantes, qui morti sunt obnoxii, non sint illius capaces. Ergo originale.

Confirmatur haec probatio ex eodem Apostolo, II ad Cor., v, 14 et 15 : Si unus, inquit, pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est Christus. « Nega, inquit Aug. Juliano, lib. VI contra ipsum, cap. 9, n. 24, Christum etiam pro parvulis mortuum, ut eximas eos de numero mortuorum, hoc est, de contagio peccatorum. Si et pro ipsis mortuus est, ergo et ipsi mortui sunt. » Est ergo peccatum aliquod quo infantes recens nati dicuntur mortui: et hoc quid est aliud, nisi originale? Item ad Ephes., II, 3 : Eramus natura, id est, a nativitate et origine, filii ira.

Probatur 2° ex conciliis. Concilium Palaestinum, cujus meminit Aug., Epist. 186³; Milevitanum in Africa, anno 416; Innoc. I confirmans conc. Milev.; Zosimus, Epist. ad episcopos totius orbis, cujus meminit Aug., Epist. 190⁴;

^{5 6 7}

conc. Florent., in litteris unionis; tandem Trid., sess. v, decreto de peccato originali 1, can. 2, definierunt sub anathemate dogma catholicum de traductione peccati originalis in posteros Adae⁸.

Probatur rationibus theologicis⁹. Cum haec veritas a sola Dei voluntate pendeat, probari non potest nisi rationibus deductis ex principiis revelatis. Prima ratio, eaque peremptoria, quam praecipue urgebant SS. Patres, petitur ex baptismo infantibus collato, et sic proponitur. Apostolica traditio est, eaque perpetuo et constanti usu Ecclesia firmata, infantes recens natos, praesertim si eorum vita periclitetur, esse baptizandos. Ita docent S. Dionysius, de coelest. Hierarchia, cap. ult.; Origenes, Hom. vi in Levit.; Cyprianus, lib. III, Epist. 8; Hieronymus, lib. III adversus Pelagianos; Aug., lib. IV contra Donat., c. 24. Neque id negarunt Pelagiani, Zwinglius et Erasmus. Haec autem traditio tanta Ecclesiae sollicitudine servata et firmata fundatur in verbis Christi, Joann., III, 5 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Atqui baptisma confertur in remissionem alicujus peccati. Ergo infantes inquinantur peccato a nativitate.

Minorem negant Pelagiani, dicentes baptisma conferri infantibus, non in remissionem peccati, neque ad consequendam vitam aeternam, sed ut haberent jus ad regnum, juxta verba Christi prius laudata. Distinguebant enim aeternam beatitudinem a regno. Itaque

Probatur min. Prima ratio. 1° Est expressa sententia Scripturae, Act., II, 38 : Baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem peccatorum.

2° Qui baptizantur, mundantur et abluuntur. Patet tum ex forma baptismi, baptizo te, id est, abluo te; tum ex Scripturis, Ephes., V, 26 : Mundans eam lavacro aquae in verbo vitae; ad Titum, III, 5 : Per lavacrum regenerationis et renovationis; Act., XXII, 16 : Baptizare et ablue peccata, invocato nomine ipsius. Atqui non mundatur aut lavatur, nisi qui sordes et maculas habet. Ergo.

Secunda ratio petitur ex caeremoniis baptismi, nimirum ex exorcismo et exsufflatione, quibus spiritus immundus abigitur. Ergo ante baptismum ille spiritus tenebat infantem captivum per peccatum. Usus autem istarum caeremoniarum fuit semper usurpatus in Ecclesia, et ex illo Aug. passim arguit contra Pelagianos.

Tertia ratio. Christus, juxta Scripturas, et maxime juxta Apost., est Redemptor omnium, etiam parvulorum. Atqui redemptio supponit captivitatem et damnationem, damnatio peccatum, neque parvuli ullo alio peccato quam originali captivari possunt. Ergo.

Quarta ratio. Mors est poena peccati, juxta illud Rom., VI, 23 : Stipendia peccati mors, et illud Genes., II, 17 : In quacumque die comederis ex eo, morte morieris. Atqui moriuntur omnes, etiam infantes qui propria voluntate non peccaverunt. Ergo.

Confirmatur haec ratio. Homo nascitur obnoxius, non solum necessitati moriendi, sed variis aerumnis et miseriis, curis, doloribus, infirmitatibus, tristitiis, ignorantiis, fami, siti, frigori et concupiscentiis, pejus quam bruta. Atqui natura, ut primum fuit a Deo creata et antequam caderet, non erat obnoxia his omnibus miseriis et aerumnis; Deus enim, ut dicitur Sap., II, 23 et 24 : Gravavit hominem inexterminabilem... Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum. Et Eccles., VII, 30 : Hoc inveni, quod fecerit Deus hominem rectum, et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus. Ergo haec omnes miseriae et aerumnae sunt effectus peccati communis omnibus; communis enim poena ostendit communem praecessisse culpam.

Solvitur duplex objectio difficilis.

Prima objectio. Si peccatum originale sit vere et proprie peccatum, debet esse voluntarium. Atqui peccatum originale non est voluntarium. Ergo.

Ante responsionem, suppono 1° peccatum originale esse vere et proprie peccatum, quo sumus natura filii irae, Ephes., II, 3, et inimici, Rom., v, 10. Atque ita definitum est in conc. Arausicano II, can. 2, et in Trid., sess. v, can. 2 et 5¹⁰.

Suppono 2° peccatum originale non esse de genere peccatorum actualium, sed habitualium, consistens in privatione justitiae originalis, ut dicam infra. Peccatum autem habituale non est voluntarium formaliter, sed terminative seu virtualiter et in causa, quatenus est terminus et effectus peccati actualis.

Quantum ad peccatum actuale Adae, in nos quidem traducitur, juxta illud Apost., Rom., v, 12 : In quo omnes peccaverunt, sed moraliter tantum et denominative extrinsece, quia actus secundus solum denominat intrinsece eum a quo est, et in quo inest; quamvis autem fuerimus in Adam quando peccavit, non tamen in eo eramus actu, sed potestate tantum. Unde, sicut denominatio futuri est tantum extrinseca, ita extrinsece denominamur peccasse in Adam. At peccatum originale est formaliter et intrinsece in nobis, seu, ut dicit Trid., sess. v, can. 3, « inest unicuique proprium. »

Suppono 3° Adamum fuisse a Deo constitutum caput, non solum naturale, sed etiam morale omnium hominum, quantum ad conservationem aut amissionem justitiae originalis; ita ut ipse Adam et omnes ejus posteri censeri debeant tamquam unum corpus, cujus ipse Adam sit caput, atque gerat personam omnium, in eo in quo est caput, et voluntas ipsius in ratione capitis sit voluntas omnium posterorum, sicque quidquid vellet in ratione capitis ipsi etiam vellent, non voluntate propria et personali, sed communi voluntate sui capitis.

Suppono 4° Deum ita potuisse decernere atque disponere absque ulla injustitia : 1° Quia, cum sit supremus omnium Dominus, et, ut dicit Aug., lib. de Corrept. et Gratia, c. 14, n. 45, « magis habeat in sua potestate voluntates nostras, quam nos ipsi, » sicut nos possumus in alium transferre voluntatem nostram, ita Deus jure suo potuit, non requisito consensu nostro, cum tum non essemus actu, transferre voluntates nostras in voluntatem Adae : non quatenus sumus singulares personae, sic enim quisque habet propriam voluntatem et est arbiter sui; sed quatenus sumus partes et membra totius naturae Adam propaganda. Simile quid contingit in humanis, dum princeps includit voluntatem pupilli in voluntatem tutoris, quantum ad actus civiles, aut dum magistratus agit nomine totius communitatis cum rege, ei illi exhibet juramentum fidelitatis. 2° Quia istud decretum erat in rem et bonum nostrum; si enim Deus suis praeceptis nos obligaverat in Adam, nos etiam suis donis gratuitis in illo cumulaverat, ita ut, si Adam perseverasset, simul cum natura ab eo accepissemus justitiam originalem et omnia bona ei annexa. Adamum autem Deus tot gratiis ornaverat, tot auxiliis muniverat, ita contra tentationes vallaverat, ut magis speranda esset perseverantia et commoda secutura, quam timenda praevaricatio et mala secutura. Unde, si talis conditio nobis hodie proponeretur, nemo prudenter eam recusaret.

Nec sequitur ideo, Deum posse nunc sic includere meam voluntatem in voluntate alterius adulti, ut, illo peccante, peccem : quia in hoc casu posset contingere quod peccaretur mortaliter eodem in casu alicujus, ad quem non habebat locum quando voluntas posterorum Adae non existentium includebatur in ejus voluntate. Aliunde Deus vult adultos actu existentes esse arbitros sui. His suppositis, ad objectionem

Resp. peccatum originale esse nobis voluntarium, non formaliter per modum exercitii, quia non est peccatum actuale, sed terminative virtualiter et in causa, quia est de genere peccati habitualis : non physice et voluntate personae, quia tum non eramus actu quando peccavit Adam; sed moraliter voluntate capitis, quae ex Dei institutione supponebat pro voluntatibus nostris.

Secunda objectio. Non potest dici nec concipi quomodo peccatum originale traducatur ab Adamo in posteros; nam peccatum originale est in anima, anima non est ab Adamo nec a parentibus per generationem, sed a Deo creatur, ut decisum est in concilio Lateran. V, sub Leone X¹¹, sess. 8. Deus autem illam non vitiat; non enim est author peccati, et nihil odit eorum quae facit. Caro in qua recipitur anima et semen per quod generatur caro, cum sint corpora, non possunt agere in animam et illam inficere, quia est spiritus. Quomodo ergo ista anima invenitur in sua origine peccato infecta et maculata ?

Haec difficultas tanta visa est Augustino, ut diu dubitaverit, an non anima traduceretur a parentibus in prolem, sicut corpus (quam tamen sententiam postea abjecit Epist. 190°, ad Optatum, n. 2), et in Epist. 167°, ad Hieron., n. 2, dicat sufficere Christiano scire quomodo a peccato originali possit liberari, licet ignoret quomodo illud incurrerit. Circa quod ipsemet semper dubius haesit.

Resp.¹² peccatum originale traduci per generationem, non quia per illam anima traducitur; haec enim creatur a Deo, nec Deus eam inficit, ut bene dicit objectio, neque quia caro aut semen agit efficienter in animam, ut iterum probat objectio; sed quatenus semen movet dispositive ad animam et ad ejus conjunctionem cum corpore, ex qua conjunctione fit hic homo, haec natura humana; non enim generatio terminatur ad productionem solius formae aut materiae, sed totius compositi. Per generationem itaque, virtute seminis, habetur et traducitur natura ab Adam seminaliter propagata. Consequenter, per concomitantiam seu resultantiam traducitur et culpa, quia traducitur natura privata justitia originali, privatione nobis voluntaria in Adamo, in qua privatione consistit essentialiter peccatum originale, ut dicemus infra.

Ex his colliges, causam efficientem moralem peccati originalis esse peccatum Adae, causam autem quasi instrumentalem esse semen quo natura producitur.

Petes 1° quodnam Adae peccatum fuerit causa traductionis peccati originalis.

Resp. probabilius, cum Authore¹, fuisse primum, non quia tale, sed quia primum : quia illud peccatum Adae fuit causa traductionis peccati originalis, per quod amisit justitiam originalem transfundendam in posteros. Atqui quodcumque peccatum fuisset primum, sive operis, sive voluntatis, per illud amisisset justitiam originalem, amittendo scilicet gratiam sanctificantem quae erat radix justitiae originalis, aut saltem in ea includebatur. Ergo.

Petes 2° utrum alia primi parentis vel proximorum parentum peccata traducantur in posteros.

Resp. negative², quia in tantum peccatum primum Adae traducitur in posteros, in quantum erat a Deo constitutus caput morale omnium posterorum, quantum ad conservationem aut amissionem justitiae originalis. Atqui proximi parentes non ita sunt constituti caput morale suae stirpis, et ipse Adam per primum peccatum a dignitate capitis exciderat. Ergo.

Hinc damnata est haec propositio : « Omne scelus est ejus conditionis, ut suum authorem et omnes posteros eo modo inficere possit, quo infecit prima transgressio. » Est 52 inter Baianas a S. Pio V, 1 octobris 1567 damnatas.

Petes 3° utrum si, Adamo non peccante, Eva peccasset, posteri contraxissent peccatum originale.

Resp. negative³.

Prob. 1°. Apost., Rom., v, 12, dicit : Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit. Atqui, si foemina peccatum originale in prolem transmitteret, magis dicendum fuisset, per duos homines, cum ambo peccaverint, vel potius per mulierem, quae primo peccavit⁴. Ergo.

Confirmatur. Ibidem, 18 et 19, dicit Apostolus : Per unius delictum, per unius inobedientiam, peccatum in mundum intrasse, et semper illic comparat unum uni, scilicet Adamum Christo. Ergo idem quod ante.

2° Solus Adam, et non Eva, constitutus fuit caput morale posterorum, quantum ad conservationem vel amissionem justitiae originalis. Consequenter peccatum Adae fuit capitale, peccatum autem Evae personale. Ergo.

Petes 4° utrum si, non peccante Adamo, aliquis ex ejus posteris, puta Cain, peccasset, posteri Caini contraxissent peccatum originale.

Respondetur communiter negative, propter eamdem rationem, quia scilicet solus Adam, et non Cain, aut alter ex Adae posteris, erat constitutus caput morale omnium hominum, quantum ad conservationem aut amissionem justitiae originalis.

Petes 5° utrum, si Adam solum post natum filium peccasset, iste filius et ejus posteri contraxissent peccatum originale.

Resp. probabilius negative : quia nec iste filius, nec ejus posteri fuissent in lumbis Adae quando peccabat, nec consequenter propagarentur seminaliter ab Adam peccatore. Illi autem soli contrahunt peccatum originale, qui erant in lumbis Adam, dum peccabat, et ab eo peccatore seminaliter propagantur. Adde quod iste filius jam esset justus, justitia autem semel habita non perditur nisi propria voluntate.

Petes 6° utrum omnes homines contrahant peccatum originale.

Resp. 1. De fide est omnes omnino homines ab Adam seminaliter propagatos, secluso speciali privilegio, contrahere peccatum originale.

Probatur 1° ex illo Rom., V, 12 : In quo omnes peccaverunt. 2° Quia alioquin non omnes indigerent redemptione quae est per Christum; quod est erroneum. 3° Quia traducitur in omnes natura privata justitia originali, in qua privatione, ut voluntaria in capite, consistit peccatum originale, ut dicemus modo. 4° Patet ex perpetua praxi Ecclesiae, quae solet et maxime sollicita est ut infantes quorumcumque et fidelium et justorum baptizentur, ne in aeternum damnentur. Tandem id probant quaecumque protulimus in probationem existentiae peccati originalis.

Dixi 1° : « In omnes ex Adam seminaliter propagatos, » ut exciperetur Christus, qui non ex virili semine, sed mystico spiramine fuit conceptus, sicque cum non contineretur in lumbis Adae peccantis, in ipso non peccavit.

Dixi 2° : « Secluso speciali privilegio, » quia multi pie sentiunt B. V. Mariam fuisse immunem, non quidem a debito contrahendi, sed ab actuali contractione peccati originalis. Verum hac in re nihil definivit Mater Ecclesia⁵, sed cuique liberum relinquit amplecti quam voluerit sententiam, vetans sub excommunicatione ne alterutra pars alteram errore vel haeresi notare praesumat.

Et quamvis Paulus V, decreto universalis Inquisitionis 1617, ad evitanda scandala, jurgia et dissensiones, prohibuerit ne pars affirmans B. Virginem fuisse conceptam in peccato originali in publicis concionibus, lectionibus et actibus publicis defenderetur, atque id Gregorius XV, decreto pariter universalis Inquisitionis 1622, extenderit ad privata colloquia et scripta, ab hoc tamen silentio idem Greg. XV, constitutione Eximii data 28 Julii 1622, excipit Fratres Praedicatores, conceditque illis ut libere et licite possint inter se de hac materia tractare et propriam sententiam explicare, his verbis : « Motu proprio et ex certa scientia ac matura deliberatione nostra, omnibus et singulis dicti ORDINIS PREDICATORUM FRATRIBUS, ut de caetero in quibuscumque privatis eorum colloquiis seu conferentiis, inter se dumtaxat, et non inter alios aut cum aliis, de materia ejusdem Conceptionis B. Maria Virginis disserere et tractare, absque ullo poenarum in dictis decretis contentarum incursu, libere et licite possint et valeant, apostolica authoritate, tenore praesentium, licentiam concedimus et impartimur : decernentes Fratres praefatos a quoquam quavis authoritate desuper molestari, perturbari vel inquietari nullatenus posse aut debere. » Haec constitutio habetur in Bullario Ordinis Fratrum Praedicatorum, tom. vi, pag. 13.

Petes 7° utrum, si aliquis ex humana carne miraculose formaretur, contraheret peccatum originale.

Resp. negative : quia illi soli contrahunt peccatum originale, qui originaliter descendunt ab Adam secundum seminalem rationem, seu virtute seminis originaliter ab Adam deducti, et non tantum secundum corpulentam substantiam. Atqui iste homo non descenderet ab Adam secundum seminalem rationem, sed tantum secundum corpulentam substantiam; non enim esset factus per virtutem activam seminis, sed per divinam virtutem. Ergo.

Prob. maj. Peccatum Adae traducitur in posteros in quantum sunt ejus filii, seu in quantum ab eo moventur per generationem, hoc est, in quantum eos movet ut generentur. Atqui movere per generationem, est proprium virtutis activae quae est in semine. Ergo. Unde concilium Trid., sess. vi, cap. 3, dicit : « Nisi homines ex semine Adae propagati nascerentur, non nascerentur injusti. »

Deberet tamen iste homo baptizari, non ut mundaretur a peccato originali, sed ut consequeretur gratiam sanctificantem, fieret membrum Christi, et haberet jus ad regnum coelorum, juxta illud Joann., III, 5 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei.

[Quamvis, Scoto duce, universitas Parisiensis doctrinam Immaculatae Conceptionis amplexa fuisset, cum Doctor Subtilis anno 1308 e vita migrasset, Joannes de Montesono, doctor theologus ex ordine Praedicatorum, illam sententiam palam et acriter oppugnavit anno 1387. sancta Synodus nolebat tempus consumere in iis quae temporum adjuncta non omnino exigebant, et aliunde plures Patres, etsi numero multo minores, privilegium Mariae non admittebant, ne eos positive condemnaret, edidit, in sess. v, declarationem infra referendam, qua testata est « beatam et immaculatam Virginem non comprehendi in decreto de peccato originali. » Non fuit sopita haec declaratione concertatio, Dominicanis plerisque sententiam Joannis de Montesono propugnantibus et scriptoribus Jansenistis, inter quos eminet Joannes Launoi, postea illis plaudentibus, quamvis Ecclesia Romana, ad opinionem, Immaculatae Conceptionis propensior, ei aperte faveret. Hi distinguentes inter primum instans conceptionis beatae Virginis et ejus animationem, contendebant Mariam peccatum originale in ipsa conceptione contraxisse, sed concedebant eam ab hac labe post animationem fuisse purificatam, ut legitur in officio Sanctificationis B. M. V. in Breviario Dominicano anno 1547 Venetiis edito; quod est contra veram doctrinam de infusione animae in corpus humanum, quam statuimus in dissertatione De homine.

Ex altera parte, inter theologos qui gloriam Immaculata defendebant, aliqui, boni caeterum nominis, censebant Deum decrevisse eam tanto privilegio donare etiam ante praevisionem tum peccati originalis, tum incarnationis Verbi, et ideo independenter a sublimissima dignitate ad quam evehenda erat titulo maternitatis divinae. Hi non ad sobrietatem sapientes, non satis considerabant omnes ex Adam seminaliter propagatos in eo peccavisse, ut docet Apostolus, Rom., v, 12, et consequenter omnes redemptione quae est per Christum indiguisse : unde concludere debuissent beatam Mariam Virginem non fuisse a debito peccatum originale contrahendi immunem, et ab ista labe non potuisse praeservari, nisi, ut dicitur in bulla definitionis mox citanda, « singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis. » Alioquin Christus non esset universalis Redemptor totius generis humani, et pro omnibus hominibus non esset mortuus; quod salva fide sustineri non potest.

Igitur contra praedictos respective

Dico : Beatissima Virgo Maria in primo instanti suae Conceptionis fuit, singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, ab omni originalis culpae labe praeservata immunis.

1° Est de fide. Antequam his novissimis temporibus dogmatice definiretur haec veritas, semper in Ecclesia Dei persuasum fuit Deiparam singulari privilegio fuisse omnino a quovis peccato, sive actuali sive originali, immunem. Legitur enim in bulla Ineffabilis Deus :

« Quam originalem augustissimae Virginis innocentiam cum admirabili ejusdem sanctitate praecelsaque Dei Matris dignitate omnino cohaerentem catholica Ecclesia, quae a sancto semper edocta Spiritu columna est ac firmamentum veritatis, tamquam doctrinam possidens divinitus acceptam, et coelestis revelationis deposito comprehensam, multiplici continenter ratione splendidisque factis magis in dies explicare, proponere ac fovere nunquam destitit. »

Etenim multae declarationes S. Sedis et alii actus dogmatici maximi momenti, quae fuerunt praeambula ad definitionem formalem, clare ostendunt quae fuerit semper doctrina Ecclesiae de Immaculata Conceptione B. M. V. Genitricis Dei.

Conc. Trid., post celebre decretum de peccato originali, sess. v editum, addit : « Declarat tamen haec sancta Synodus, non esse suae intentionis comprehendere in hoc decreto, ubi de peccato originali agitur, beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei Genitricem, sed observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papa IV, sub poenis in eis constitutionibus contentis, quas innovat. » Et concilium veram sententiam suam aperte professus est, jubendo ut in festo Conceptionis celebraretur, Patribus adstantibus, missa a Sixto IV approbata, cum oratione : Deus, qui per Immaculatam Virginis Conceptionem, etc., quae in nuperrimis Officio et Missa recitatur.

Haec missa cum officio correspondente fuit in usu ab anno 1476 ad annum 1568, et tum in novo Breviario hoc officium locum cessit officio Nativitatis, mutato nomine.

Sixtus IV, in constit. Grave nimis, pridie nonas septembris 1483, declaraverat quidem libere disputari posse an B. V. Maria immaculata fuerit in ipsa sua conceptione, sed sub gravissimis poenis prohibuerat ne quis haeresis et etiam erroris insimularet « eos qui tenerent animam B. M. V. in primo instanti creationis atque infusionis in corpore, intuitu meritorum Filii Dei Redemptoris nostri, a macula peccati originalis praeservatam et immunem fuisse, atque in hoc sensu ejus festivitatem solemni ritu colerent et celebrarent. » Quae constitutio ab Alexandro VII, 8 decembris 1661, fuit innovata.

Unde S. Pius V, constit. Ex omnibus afflictionibus, data 1 octobris 1567, damnavit sequentem propositionem, quae est 73ª inter Baianas : « Nemo, praeter Christum, est absque peccato originali. Hinc B. Virgo mortua est propter peccatum ex Adam contractum, omnesque ejus afflictiones in hac vita, sicut et aliorum justorum, fuerunt ultiones peccati actualis vel originalis. »

Ad fovendam et augendam devotionem fidelium erga privilegium singulare Matris Dei, plures Pontifices erectionem multorum monasteriorum, ecclesiarum et confraternitatum sub titulo Immaculatae Conceptionis B. M. V. approbarunt, et indulgentias concesserunt iis qui certas preces recitarent in honorem Virginis Immaculatae. Inter quos Gregorius XV, 13 aprilis 1621, indulgentia partiali ditavit recitationem invocationis : Benedicta sit purissima et immaculata Conceptio B. M. V. Quae concessio fuit renovata ab Urbano VIII, 18 novembris 1623.

Quia, ex effato saepe laudato S. Coelestini papae, « legem credendi statuit lex supplicandi, » qua in sacra liturgia expresse enuntiantur, habenda sunt ut ad genuinam Ecclesiae doctrinam pertinentia. Etenim Ecclesia Dei non magis potest errorem profiteri, quam errorem pro veritate juridice definire. Porro in liturgia sua Ecclesia Romana a pluribus saeculis professa est B. M. V. in sua Conceptione immaculatam fuisse. Ergo hanc doctrinam suam esse, id est in deposito sacrae revelationis contineri, testata est.

Antequam in liturgia Romana et liturgiis particularibus ecclesiarum occidentalium clare appareat professio hujus veritatis, invenitur in antiquissimis et primitivis liturgiis orientalibus. In liturgia nomine sancti Joannis Chrysostomi insignita, laudatur beatissima Virgo ut sanctissima, impolluta, intemerata, super omnes benedicta. Iisdem praeconiis celebratur in liturgia sancto Basilio Magno adscripta, quae, ut refert Petrus Diaconus, qui VI saeculo scribebat, in omnibus prope ecclesiis Orientis erat in usu. Liturgia sancto Marco tributa eamdem laudem Deiparae decernit. Liturgia sancti Jacobi, primi Hierosolymorum episcopi, commemorationem facit de Virgine Maria, Matre Dei, ut sanctissima, intemerata, Immaculata, super omnes benedicta, semper beata, omnibus modis irreprehensa, honorabilior quam cherubim et gloriosior quam seraphim. Non dissimiliter loquuntur aliae eorundem temporum liturgiae.

Si objiciatur praedictas liturgias quae dicuntur apostolices esse apostolis posteriores, quia ante V saeculum nulla invenitur de eis mentio, respondendum est : 1° Etiamsi certo non essent V saeculo antiquiores, nihilominus ex eis dignoscitur quas veritates professae fuerint diversae ecclesiae; nam nova dogmata, nemine reclamante, in eas introduci non potuissent. 2° Constat nullam liturgiam, excepta forsan ea quae in Constitutionibus apostolicis reperitur, scripto mandatam fuisse ante V saeculum, propter disciplinam secreti, quae sacra mysteria nisi initiatis revelare non sinebat. Tempore S. Augustini nondum scribebatur Symbolum Apostolorum, ut ipse testatur cap. 1 de Symbolo ad catechumenos, n. 1¹. Num ideo authenticitas hujus regulae fidei negari potest? Idem dicendum est de liturgiis.

In Occidente, festum Conceptionis B. M. V. jam ab XI saeculo in diversis ecclesiis celebratur. Reperitur institutum in dioecesi Cremonensi anno 1047 ; in Bajocensi, 1070. Celebris est epistola qua, versus annum 1140, S. Bernardus acriter reprehendit canonicos Lugdunenses qui festum Conceptionis Maria instituere decreverant, dicens hoc festum esse novum (quamvis alibi jam celebraretur), nullo niti legitimo fundamento, et instituendum non fuisse inconsulta Sede apostolica. Declaravit tamen se suam sententiam « reservare Romanae praesertim Ecclesiae authoritati atque examini. »

Hanc festivitatem instituerat S. Anselmus in sua Cantuariensi ecclesia anno 1109. Non obstante vehementi contradictione S. Bernardi, a pluribus Galliarum ecclesiis admittitur anno 1198. Inde in vicinas regiones transit, et celebratur in dioecesi Paderbonensi anno 1343 ; in Monasteriensi, 1350 ; in Argentoratensi, 1364 ; in Hispalensi, 1369 ; in Tarraconensi, 1378.

Ecclesia Romana desiderium et consilium ecclesiarum particularium nullo modo improbavit : quod certe non omisisset, si pietas earum in hoc erravisset. Imo summi Pontifices ipsi hanc devotionem expresse probaverunt, et cultu publico eam propagandam esse censuerunt.

Etenim Sixtus IV, 3 calendas maii 1476, decernit hoc festum celebrandum esse Romae cum officio et missa quorum oratio erat : Deus, qui per Immaculatam Virginis Conceptionem, etc. Quae missa, ut diximus, coram Patribus Tridentinis fuit postea celebrata.

Paulus III, 3 julii 1536(?), approbat Breviarium a cardinali Guignonio elaboratum, cum officio Conceptionis, in quo Invitatorium Matutini erat : Immaculatam Conceptionem Virginis Maria celebremus, etc. Idem, 16 septembris 1549, approbavit Missale Romanum continens missam hujus mysterii cum oratione supradicta.

Paulus V, 5 idus martii 1606, concedit ordini Minorum Observantium, singulis sabbatis non impeditis, recitationem officii Immaculatae Conceptionis incipientis Sicut cedrus, quod a Pio IX fuit denuo approbatum et ad totam Ecclesiam concessum.

Plures Pontifices postea concedunt diversis ordinibus idem officium et eamdem missam : inter quos Clemens IX, 27 septembris 1667, Societati Jesu, cum octava ; 31 octobris ejusdem anni, universo ordini Eremitarum S. Augustini. Ab eodem conceditur 21 octobris ejusdem anni omnibus in territorio romano degentibus, et 8 februarii dioecesi Mutinensi.

Innocentius XI, 18 decembris 1678, approbat et indulgentia ditat parvum officium Conceptionis Immaculatae in diversis congregationibus B. M. V. recitandum, « quod, ait Pontifex, ab antiquissimo tempore S. Sedis permissu in Ecclesia recitatur. »

Innocentius XII, 15 maii 1693, ad universam Ecclesiam extendit festum Conceptionis cum octava. Si objiciatur Conceptionem Deiparae non dici expresse immaculatam in hoc officio, respondendum est : 1° Statutum fuit in Missali S. Pii V quod hoc festum celebraretur cum officio et missa Nativitatis ejusdem, mutato tantum nomine. 2° S. Thomas de Nativitate B. M. V. dicit, 3ª p., q. 27, a. 1, in arg. Sed contra : « Ecclesia celebrat Nativitatem beatae Virginis. Non autem celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo sancto. Ergo beata Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta. » Hoc argumentum merito usurpatur in gratiam Conceptionis ejusdem Virginis. Et quidem eo ipso quod praecipitur Conceptionem et Nativitatem Mariae eodem officio et eadem missa celebrandas esse, utrumque mysterium pari jure declaratur dignissimum et sanctum. Porro Conceptio non fuit sancta, et ideo dignissima, nisi fuerit immaculata, et non alio titulo potuit pietati fidelium offerri ut objectum cultus publici.

Clemens XI, 6 decembris 1708, festum hoc de praecepto servandum esse decernit, et concedit postea, 25 maii 1712, ut titulus Immaculatae non tantum Virgini ipsi, sed ejus Conceptioni addatur.

His et aliis multis, quae brevitatis causa hic omittimus, « summorum Pontificum responsis, constitutionibus, [decretis,] » veneratam et celebratam ut immaculatam. Quibus motus Benedictus XIV, praeparari jusserat schema constitutionis dogmaticae de immaculata Deiparae Conceptione, ad hanc veritatem ut de fide definiendam. Quo sapientissimo Dei consilio doctissimus Pontifex definitionem hanc non promulgaverit, nobis non est inquirendum.

Undique episcopi, fidelium vota ad Sedem apostolicam deferentes, instantius flagitabant ut dogmatice definiretur immaculatae Matris Dei mirum et unicum privilegium, et interim postulabant et obtinebant ut in litaniis Lauretanis liceret addere novam hanc invocationem : Regina sine labe originali concepta, o. p. n., et in praefatione missae de B. V. Conceptione vocem Immaculatam.

Quibus precibus satisfacere cupiens, Pius IX, Romae a Caietanis « turbulentissima malorum procella » exul depulsus, 2 februarii 1849 ad episcopos totius catholici orbis epistolam encyclicam Ubi primum direxit, in qua legitur : « Optamus vehementer ut majore qua fieri potest celeritate nobis significare velitis qua devotione vester clerus populusque fidelis erga Immaculatam Virginis Conceptionem sit animatus, et quo desiderio flagret ut ejusmodi res ab apostolica Sede decernatur, atque imprimis noscere vel maxime cupimus quod vos ipsi, venerabiles Fratres, pro eximia vestra sapientia de re ipsa sentiatis, quidque ex eo jam clerus Romanus utitur, quin ejusmodi veniam a sancta Sede implorare debeant.

Sexcenti et sexaginta quinque episcopi sua testimonia et vota in responsionibus suis summo Pontifici significarunt. « Iidem, ut ait Pius IX in constitutione sua decrectoria, incredibili quadam jucunditate, laetitia ac studio nobis rescribentes, non solum singularem suam et proprii cujusque cleri populique fidelis erga Immaculatam beatissimae Virginis Conceptum pietatem mentemque denuo confirmarunt, verum etiam communi veluti voto a nobis expostularunt ut Immaculata ipsius Virginis Conceptio supremo nostro judicio et authoritate definiretur. » Aliqui tantum episcopi, et ii numero paucissimi, ut caeteri devotionem antiquissimam suarum ecclesiarum erga Immaculatam Virginem attestantes, et profitentes seipsos colere augustissimam Virginem ut Immaculatam et ab originali labe prorsus immunem, censebant, propter rerum praesentium adjuncta, hanc veritatem nondum opportune tamquam de fide esse definiendam.

Tandem, collatis iterum consiliis cum centum nonaginta duobus cardinalibus, patriarchis, archiepiscopis et episcopis ex omnibus orbis catholici partibus convocatis et Romae adstantibus, Pius IX, hoc amplissimo et praeclaro senatu circumdatus, in ipso festo Immaculatae Conceptionis Deiparae, anno 1854, promulgavit in basilica Vaticana constitutionem dogmaticam quae incipit Ineffabilis Deus, quam, post uberrimam expositionem ipsius doctrinae et enumerationem praecipuorum factorum quae constantem devotionem populi christiani erga hoc mysterium demonstrant, sic concludébat :

« Ad honorem sanctae et individuae Trinitatis, ad decus et ornamentum Virginis Deiparae, ad exaltationem fidei catholicae et christianae Religionis augmentum, authoritate Domini nostri Jesu Christi, beatorum Apostolorum Petri et Pauli, ac nostra, declaramus, pronuntiamus et definimus, doctrinam quae tenet beatissimam Virginem Mariam in primo instanti suae Conceptionis fuisse, singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, ab omni originalis culpae labe preservatam immunem, esse a Deo revelatam, atque ideirco ab omnibus fidelibus firmiter constanterque credendam. Quapropter, si qui secus ac a nobis definitum est, quod Deus avertat, praesumpserint corde sentire, ii noverint ac porro sciant, se proprio judicio condemnatos, naufragium circa fidem passos esse et ab unitate Ecclesiae defecisse, ac propterea facto ipso suo semet poenis a jure statutis subjicere, si quod corde sentiunt, verbo aut scripto, vel alio quovis externo modo significare ausi fuerint. »

Hoc decretum ubique incredibili laetitia fuit salutatum a fidelibus populis, qui cum episcopis suis definitionem publicantibus certatim clamabant : Petrus per os Pii IX locutus est. Roma locuta est, causa finita est.

2° Probatur Scriptura sacra. Gen., III, 14 et 15. Post lapsum Adami, homini promittens reparatorem et redemptorem ex nova Eva, id est ex Maria, nasciturum, ait Dominus ad serpentem.... Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Ipsa conteret caput tuum. SS. Patres unanimiter docuerunt hanc mulierem quae contrivit caput serpentis, seu diaboli, non aliam esse quam futuram matrem Redemptoris. Atqui, nisi B. Maria, mater Christi, in conceptione sua omnino a labe originalis peccati fuerit immunis, non vere contrivit ipsa caput serpentis, cujus e contra dominio primum subjecta est, ejus mancipium per aliquod tempus effecta. Ergo in sua conceptione fuit immaculata.

Post promissionem veniunt figurae. Omnia quae ad mysterium redemptionis generis humani pertinent debuerunt praefigurari, et congruebat ut inter symbola prophetica aliqua futuram matrem salvatoris nuntiarent et depingerent. Ergo sanctitas ejus conceptionis debuit symbolice exprimi. Et ita factum fuisse constat ex constitutione dogmatica Ineffabilis Deus, in qua figurae antiquae hujus mysterii non tantum enumerantur, sed secundum traditionem explicantur, hoc modo : « Nunc eximium singularemque Virginis triumphum, excellentissimamque innocentiam, puritatem, sanctitatem, ejusque ab omni peccati labe integritatem, atque ineffabilem coelestium omnium gratiarum, virtutum ac privilegiorum copiam et magnitudinem iidem Patres viderunt, tum in Arca Noe, quae divinitus constituta, a communi totius mundi naufragio plane salva et incolumis evasit; tum in Scala illa quam de terra ad caelum usque pertingere vidit Jacob, cujus gradibus angeli Dei ascendebant et descendebant, cujusque vertici ipse innitebatur Dominus; tum in Rubo illo quem in loco sancto Moyses undique ardere ac inter crepitantes ignis flammas non jam comburi aut jacturam vel minimam pati, sed pulchre virescere ac florescere conspexit; tum in illa inexpugnabili Turri a facie inimici, ex qua mille clypei pendent, omnisque armatura fortium; tum in Horto illo concluso qui nescit violari neque corrumpi ullis insidiarum fraudibus; tum in corusca illa Dei Civitate cujus fundamenta in montibus sanctis; tum in augustissimo illo Dei Templo quod divinis refulgens splendoribus, plenum est gloriae Domini; tum in aliis ejusdem generis omnino plurimis, quibus excelsam Deiparae dignitatem, ejusque illibatam innocentiam, et nulli unquam naevo obnoxiam sanctitatem insigniter praenuntiatam fuisse Patres tradiderunt.

» Ad hanc eamdem divinarum munerum veluti summam originalemque Virginis, de qua natus est Jesus, integritatem describendam, iidem Prophetarum adhibentes eloquia, non aliter ipsam augustam Virginem concelebrarunt ac uti Columbam mundam et sanctam Jerusalem, et excelsum Dei Thronum, et Arcam sanctificationis, et Domum quam sibi aeterna aedificabit sapientia, et Reginam illam quae deliciis affluens et innixa super Dilectum suum, ex ore Altissimi prodivit omnino perfecta, speciosa ac penitus cara Deo et nullo unquam labis naevo maculata. »

Accedunt et haec verba quae in sacra liturgia Virgini applicantur ex Cantico canticorum utpote sponsae : ⟨Cant., II, 10 : Surge, amica mea, sponsa⟩, ⟨...⟩ inter filias; ibid., IV, 7 : Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te; ibid., VI, 9 : Quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol?

Veteri Scripturae concinit Evangelium, realitatem praefiguratam describens. Maria, etiam ante consummationem mysterii incarnationis, salutatur ab angelo gratia plena, Luc., I, 28, id est cumulata omnibus gratiis quibus Deus potest creaturam aliquam ditare : quae plenitudo singularis sanctitatem conceptionis necessario includit, ut principium. Unde in bulla praedicta additur : « Cum vero ipsi Patres Ecclesiaeque scriptores animo menteque reputarent beatissimam Virginem ab angelo Gabriele sublimissimam Dei Matris dignitatem ei nuntiante, ipsius Dei nomine et jussu gratia plenam fuisse nuncupatam, docuerunt haec singulari solemnique salutatione, nunquam alias audita, ostendi, Deiparam fuisse omnium divinarum gratiarum sedem, omnibusque divini spiritus charismatibus exornatam, immo eorumdem charismatum infinitum prope thesaurum, abyssumque inexhaustum, adeo ut nunquam maledicto obnoxia et una cum Filio perpetuae benedictionis particeps, ab Elisabeth divino acta Spiritu audire meruerit : Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. »

Quid expressius desiderari posset in sacris eloquiis ad probandum authoritate divina conceptionem beatae Virginis Mariae fuisse omnino intemeratam et ab originali labe prorsus immunem?

3° Probatur traditione. In immensum cresceret congeries testimoniorum, si, praeter acta S. Sedis superius relata, transcribere tentaremus sive conciliorum particularium decreta, sive universitatum et scriptorum ecclesiasticorum professiones, sive SS. Patrum encomia, quae affirmant, demonstrant et extollunt puritatem et sanctitatem Immaculatae Virginis in ipsa sua Conceptione. Quaedam breviter indicare sufficiat.

Omnes synodi provinciales saeculi currentis huic doctrinae adhaerere testatae sunt, postulantes ut haec veritas tamquam de fide ab apostolica Sede tandem definiretur. Concilia XVI et XV saeculi privilegium Deiparae vindicantia, decretum Sixti IV servari praescripserunt, et iisdem temporibus quinquaginta universitates et amplius in omnibus christiani orbis partibus solemniter huic sententiae adhaeserunt, quarum plures, ut universitas Parisiensis, anno 1496, statuerunt « ut nemo deinceps sacro huic nostro collegio adscribatur, nisi se hujus religiosae doctrinae assertorem strenuumque propugnatorem semper pro viribus futurum juramento profiteatur. »

Anno 1222, concilium Oxoniense, ad commendandam devotionem erga Immaculatam Conceptionem B. M. V., commemorat festum hujus mysterii, a S. Anselmo institutum, jam ab eo tempore in tota provincia Cantuariensi celebrari. Legitur in actis concilii Francofortiensis, 794 : « Sed et hoc volumus a vobis audire, an Adam, primus humani generis pater, qui de terra virgine natus est, liber esset conditus, sive servus. Si servus, quomodo tunc imago Dei? Si liber, quare et Christus quoque non ingenuus ex Virgine? Meliore quidem terra, etiam animata et immaculata, spiritu Sancto operante, factus est homo. »

Secundum concilium Nicaenum, generale septimum, probavit epistolam synodicam Theodori, patriarchae Hierosolymitani, in qua scripserat : « Quae vere Dei Mater est, et ante partum et post partum Virgo, atque omnis intelligibilis ac sensibilis naturae gloria et claritate creata sublimior. » Quomodo autem creata fuit gloria et claritate sublimior ipsis intelligilibus naturis, id est angelis, si labe originali in sua Conceptione seu creatione fuit foedata? Tertium concilium Constantinopolitanum, generale sextum, 680, probaverat aliam epistolam synodicam S. Sophronii item patriarchae Hierosolymitani profitentis Filium Dei incarnatum fuisse in sinu « Mariae sanctae, honestae et divinae, et ab omni inquinamento liberae. » Ille est Sophronius cujus sermo, in quo extollitur perfecta sanctitas beatae Virginis, in novo officio Immaculatae Conceptionis fuit insertus. Concilium Lateranense, sub Martino I congregatum, anno 649, Matrem Christi appellat « sanctam semperque Virginem, et Immaculatam. »

Exstant innumeri textus scriptorum horumce temporum qui celebrant perfectam Deiparae sanctitatem et etiam expresse affirmant ejus Conceptionem fuisse ab omni labe immunem. Cum impossibile sit nequidem eorum nomina hic inscribere, vice omnium loquatur noster Doctor Angelicus, qui dicit, In I Sentent., dist. 44, q. 1, a. 3, ad 3 : « Puritas intenditur per recessum a contrario, et ideo potest aliquid creatum reperiri quo nihil purius esse potuit in rebus creatis, si nulla contagione peccati infectum sit. Et talis fuit puritas beatae Virginis, quae a peccato originali et actuali immunis fuit. » Expendemus infra an textus contrarii qui eidem Doctori attributi fuerunt sint genuini.

Angustiâ loci constricti, quaedam tantum testimonia Patrum referemus, et praesertim antiquiora. S. Augustinus, de Natura et gratia, c. 36, n. 42 : « Excepta sancta Virgine Maria, de qua, propter honorem Domini, nullam prorsus, cum de peccatis agitur, haberi volo quaestionem : unde enim scimus quid ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit quem constat nullum habuisse peccatum? Hanc ergo Virginem exceptam, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic viverent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus?... Nonne una voce clamassent : Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est? » Propter maternitatem divinam, Maria vicit omni ex parte peccatum. Ergo et peccatum originale.

Juliano Pelagiano ipsi objectanti contra peccatum originale, lib. IV Operis imperf. contra Julian., c. 122 : « Tu ipsam Mariam diabolo nascendi conditione transcribis; » respondet idem Doctor : « Non transcribemus diabolo Mariam conditione nascendi, sed ideo quia ipsa conditio solvitur gratiâ renascendi. » Unde Maria, ut Adam filia secundum carnem, habebat quidem debitum originale peccatum contrahendi; sed, propter dignitatem futurae maternitatis divinae, fuit ab hoc debito soluta « gratia renascendi. » S. Ambrosius, in Ps. CXVIII : « Ad hunc paradisum serpenti aditus non patuit. O sanctissima, quae principatus et potestates fefellisti, immaculata conservata in Dei sponsam! » S. Hieronymus, vel alius hujus temporis qui sub nomine S. Doctoris reliquit commentarios in Psalmos, explicans hunc locum Ps. LXXVII, 14 : Et deduxit eos in nube diei, dicit de Virgine Maria : « Nubes illa non fuit in tenebris, sed semper in luce. » Sophronius, Hieronymo coevus, Hom. in Assumpt. : Maria « ideo immaculata, quia in nullo corrupta. » S. Joannes Chrysost., Sermo apud Metaphrasten : « Quidnam illa [Maria] sanctius? Non prophetae, non apostoli, non martyres, non patriarchae, non angeli, non throni, non dominationes, non seraphim, non cherubim, non denique aliud quidpiam inter creatas res visibiles aut invisibiles, majus aut excellentius inveniri potest. » S. Ephrem, in Orat. ad B. V. : « O Virgo Domina, Immaculata Deipara,... honorabilis magis quam cherubim, et sine ulla comparatione magis quam coelestes exercitus multo pretiosior! » Origenes, In cap. 1 Matth. : « Hujus Unigeniti Dei dicetur haec Mater, Virgo Maria, digna Dei, immaculata Sancti immaculati, unius unius, unica unici... Virgo neque persuasione serpentis decepta est, neque ejus afflatibus venenosis infecta. »

S. Hippolytus Portuensis, in Biblioth. Patrum (Gallandi) : « Arca ex lignis quae putrescere non poterant erat ipse Salvator. Per hanc enim putredinis et corruptionis expers ejus Tabernaculum significatur, quod nullam peccati putredinem genuit. » In Epistola presbyterorum et diaconorum Achaiae de martyrio S. Andreae, apud Surium, die 30 nov., legitur Andream Egeo proconsuli, inter plura, dixisse : « Propterea quod ex immaculata terra creatus fuerat primus homo, necesse erat ut ex Immaculata Virgine nasceretur perfectus Homo. »

Sexcenta alia testimonia praetermittere cogimur, quae conglomerata fuerunt praecipue a Passaglia, De Immaculata Deiparae semper Virginis Conceptu commentarius; ab Ant. Ballerini, Sylloge monumentorum ad mysterium Concept. Imm. Virginis Deiparae illustrandum; ab Em. Card. Gousset, La croyance de l'Eglise touchant l'Immaculée Conception de la B. Vierge Marie.

4° Probatur ratione. Cum beata Virgo, ut seminaliter propagata ab Adam, in quo omnes peccaverunt, habuerit debitum contrahendi peccatum originale, a quo non fuit preservata nisi « intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, » non alia ratione theologica probari potest eam fuisse hoc singulari privilegio donandam, quam ratione congruentiae. Hoc argumentum validissimum est, si demonstretur quod contrarium non decuisset neque tres personas divinas singulatim consideratas, neque ipsam Deiparam.

Atqui ita esse facile demonstratur.

Non decebat Patrem. Vi decreti aeterni quo fuit statuta futura Verbi incarnatio, Pater elegit foeminam quae temporaliter generaret secundum humanam naturam quem aeternaliter generat ipse secundum naturam divinam; ita ut dispensatione sacramenti absconditi a saeculis in Deo, Ephes., III, 9, eadem persona fieret Filius communis Dei Patris et Mariae. Atqui Deus Pater, cujus natura est sanctitas, ad tale consortium admittere non poterat creaturam qua non ruisset sancta, si non per essentiam, saltem ex gratia et privilegio, et in altiori gradu cujus est capax creatura : et haec sanctitas necessario includit immunitatem, non tantum ab omni peccato actuali, sed etiam ab originali labe. Ergo.

Non decebat Filium. Verbum divinum non vere factus est homo, nisi veram carnem humanam sumpserit, id est carnem ab Adam originem trahentem et ei a Matre communicatam, quamvis modus hujus communicationis fuerit singularis et leges communes generationis humanae excedens. Unde S. Bernardus, cum Augustino et caeteris Patribus concinens, affirmare non dubitat, Hom. 4 super Missus est, n. 4, Spiritum sanctum, ut Filio Dei corpus efformaret, « de portiuncula ejusdem [Maria] corporis et de ejus substantia reliquae massae umbraculum fecisse. » Atqui, cum Filius Dei homo factus non desierit esse splendor gloriae et figura substantiae Patris, Hebr., I, 3, et quamvis peccatores redempturus venerat, debuerit esse segregatus a peccatoribus, ibid., VII, 26, sanctitate divinitati essentialiter inhaerenti, indecorum et probrosum ei esset, si caro ex qua propriam carnem sumpsit fuisset prius labe originali coinquinata. Ergo, ut dicitur in bulla definitionis, « prorsus decebat ut, sicut Unigenitus in coelis Patrem habuit quem seraphim ter Sanctum extollunt, ita Matrem haberet qua nitore sanctitatis nunquam caruerit. »

Non decebat Spiritum sanctum. Per incarnationem divinam Maria vere Spiritus sancti sponsa effecta est. Angelus enim dixit ei, Luc., I, 35 : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque id quod nascetur ex te Sanctum vocabitur Filius Dei. « Quod est dicere, ait S. Bernardus, ibid. : Quoniam non de homine, sed de Spiritu sancto concipies. » Atqui incredibile est Spiritum sanctum in sponsam eligere et sibi unire potuisse foeminam non undequaque et semper illibatam, quae innocens prorsus et sancta non fuisset. Ergo. Et ita verificantur haec verba a Spiritu sancto dictata et ab Ecclesia beatae Deiparae applicata, Cantic., IV, 7 : Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te.

Tria haec argumenta ita summatim a S. Anselmo exponuntur, de Conceptu virginali, c. 18 : « Decens erat ut ea puritate qua major sub Deo nequit intelligi Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi genitum tamquam seipsum dilegebat, ita dare disponebat, ut naturaliter esset unus idemque communis Dei Patris et Virginis Filius, et quam ipse Filius substantialiter facere sibi Matrem eligebat, et de qua Spiritus sanctus volebat et operaturus erat ut conciperetur et nasceretur illud de quo ipse procedebat. »

Non decebat ipsam Deiparam. Futura redemptoris mater electa fuerat ab aeterno ut generis humani pro sua parte reparatrix, quae ideo serpentis caput contritura erat, Gen., III, 15, per quod plena ei promittitur de diabolo victoria. « Cui haec servata victoria est, nisi Mariae ? » inquit S. Bernardus, Hom. 2 super Missus est, n. 4. Atqui serpentis caput certe non contrivisset Maria, et plenam ab eo victoriam non reportasset, si serpens saltem per originale peccatum uno tantum instanti eam sub potestate sua tenuisset, et gloriari posset se, quamvis ab ea postmodum victum, ejus tamen fuisse primo victorem : quod evidenter, sicut Mariae sanctitatem, ita ejus gloriam offuscaret. Ergo. Unde constanter a SS. Patribus Maria, ut altera Eva, antiquae Evae opponitur, quia loco prioris facta est mater viventium per gratiam, Eva prior condita fuerat innocens et immaculata. Ergo novam pariter innocentem et immaculatam concipi summa decentia exigebat.

Dico : Non potest affirmari S. Thomam magnum illud Matris Dei privilegium unquam negavisse.

Probatur 1° praesumptionibus. 1° Doctor Angelicus ratione eximia probavit convenientiam incarnationis Verbi Dei, 3ª p., q. 1, a. 1, c. Porro, ut demonstratum est art. praec., maxime congruebat incarnationi divinae ut Deipara fuerit in conceptione sua prorsus immunis a labe originali. Mirum ergo esset, si tantus Doctor hanc convenientiam non tantum non percepisset, sed etiam impugnasset, ut contenderunt adversarii.

2° Jam ante tempus quo floruit S. Thomas, festum Conceptionis celebrabatur in Oriente fere ab exordio Ecclesiae, et in pluribus occidentalibus ecclesiis a ducentis annis, Sede apostolica sciente et non contradicente, ut supra probavimus. Porro Doctor noster ita de Nativitate Deiparae ratiocinatur, 3ª p., q. 27, a. 1, in arg. Sed contra : « Ecclesia celebrat Nativitatem beatae Virginis. Non autem celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo sancto. Ergo beata Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta. » Quomodo supponi potest eum admisisse, etiam implicite, quod Ecclesia Romana tolerasset celebrationem festi cujus error tam gravis fuisset unicum fundamentum?

3° Doctrina qua tenet Deiparam fuisse in sua Conceptione immaculatam ad traditionem familiae Praedicatorum pertinebat. S. Dominicus, hujus Ordinis fundator, eam aperte professus fuerat in libro contra Albigenses scripto, qui, haereticis miraculum petentibus ut divinitus confirmentur omnia quae continebat, in ignem projectus fuit eis adstantibus, et remansit illaesus. Porro in hoc libro legebatur hoc testimonium S. Andreae apostoli ex relatione ejus martyris extractum, quod jam supra retulimus : « Propterea quod ex immaculata Virgine nasceretur perfectus Homo. » Hoc factum insigne quod insculptum fuerat in antiqua tabula quae diu fuit conservata in urbe Barcinonensi, consignatum est in Armamentario Seraphico pro tuendo titulo Immaculatae Conceptionis B. M. V., novissime assertum est et probatum a Card. Lambruschini in Dissertatione polemica in favorem hujus veritatis edita. Post S. Dominicum, qui anno 1121 vita functus est, nullus scriptor citatur inter filios ejus qui privilegium Deiparae negaverit ante annum 1387, quo Joannes de montesono plures propositiones huic immunitati gloriosae contrarias vulgavit. Et hujus authoris audacia tam graviter pias aures offendit, ut Universitas Parisiensis contra eum judicium protulerit, et mandato regio obtemperantes, Dominicani Parisienses publice praedictas propositiones rejecerunt et damnarunt, festumque Conceptionis B. M. V. solemniter celebrarunt ¹. Insuper, ut ex statuto Facultatis Theologiae Parisiensis 3 martii 1496 patet, Universitas ejusdem urbis immunitatem Mariae a peccato originali profitebatur antequam Joannes de Montesono eam impugnaret, et certum est eam non aliter sensisse cum S. Thomas, inter ejus doctores eminentissimus, Sententias Magistri summa cum laude interpretabatur. Porro incredibile est Angelicum respuisse doctrinam sui Patris Dominici, quam etiam ut partem eximiam sui patrimonii habebat celebris Universitas in qua, primum lauream doctoris consecutus, magisterium postea exercuit. Et revera eam tenuit et docuit, ut mox demonstrabitur ex ejus in Sententias commentario.

Probatur 2° textibus ipsius Angelici. Adversarii Immaculatae Conceptionis gloriabantur sibi S. Thomam suffragari, et quosdam textus hujus Doctoris ostentabant quibus eorum sententia fulciri videbatur. Hos vero textus non esse genuinos, sed supposititios, facile demonstratur.

Primo loco venit quod S. Thomas dicit in I Sentent., dist. 44, q. 1, a. 3, ad 3 : « Puritas intenditur per recessum a contrario, et ideo potest aliquid creatum reperiri quo nihil purius esse potuit in rebus creatis, si nulla contagione peccati infectum sit. Et talis fuit puritas beatae Virginis, quae a peccato originali et actuali immunis fuit. » Advertendum est quod S. Thomas, dum haec scribebat, munus magistri exercebat in Universitate Parisiensi, cujus doctrinam his verbis exprimebat. Hoc legitur in antiquis editionibus, inter quas praecipue notandae sunt Lugdunensis, anni 1520, a Lamberto Campensi revisa, et Romana, anni 1570, jussu S. Pii V publicata, et ut in titulo notatur, « ad probatissimos codices collata. »

Anno 1388, quinquagesimo circiter ante artis typographicae inventionem, Petrus Alliacus hoc testimonium invocabat contra Joannem de Montesono, in scripto nomine Universitatis Parisiensis Clementi VII, Papae Avenionensi, oblato. Hunc textum nullus editor ausus est corrumpere et interpolare, sed quia adversariis Immaculatae Conceptionis opponi poterat, Cosmas Morellus illum e sua editione Antverpiensi expunxit, et hanc suppressionem Catharinus et Theophilus Raynaudus notarunt et graviter improbarunt. Ille ergo locus ut indubie authenticus habetur.

Est alius locus insignis in Opusculo LX, De dilectione Christi et proximi. In fine hujus tractatus, explicat S. Doctor, secundum S. Bernardum, decem gradus amoris Dei. In nono gradu ponit Seraphim, qui culmen hierarchiae coelestis tenent. « Hi, inquit, scilicet suaviter ardentes, in hoc nono gradu sunt Seraphim, in proximo cognationis gradu attinentes, de quibus dicit Dionysius : » Seraphim est calidum, fervidum et superfervidum. Haec est visio magna, ardor sine poena, suavis, non gravis; ita ut Moyses miraretur quod rubus arderet et non combureretur. » Cum sit decimus gradus, in eo ponenda est aliqua creatura Seraphim, id est cuilibet alteri creatura superior, et haec est beatissima Deipara. Unde ait : « Gradus ergo decimus in quo amor facit assimilari totaliter ultra Seraphim, est qui tam similatur excellenter, utpote quibus in summo convenit angeli diffinitio quam ponit Dionysius : » Angelus est imago Dei, manifestatio occulti luminis, speculum clarum, clarissimum, immaculatum, incoinquinatum, incontaminatum, totam, si conveniens est dicere, suscipiens in se pulchritudinem omniformis deiformitatis, munde resplendere faciens in se bonitatem silentii. » Fecit ergo summus artifex, in ostentationem pleniorem artis suae, speculum unum clarissimo clarius, Seraphim tersius et purius, et tantae puritatis, ut purius intelligi non posset, nisi Deus esset, personam scilicet gloriosissimae Virginis. De quo Anselmus : » Decebat ut illius conceptio Hominis de Matre purissima fieret, ea puritate qua major sub Deo nequit intelligi. » Quomodo clarius affirmari posset Matrem Dei fuisse prorsus immunem ab originali peccato ? « Angelus est speculum clarum, clarissimum, immaculatum, incoinquinatum, incontaminatum. » Atqui beata Virgo est « speculum clarissimo clarius, » sanctitate sua Seraphim superans, « ita pura ut purior intelligi non possit, nisi Deus ; » quod certe affirmare non liceret, si labe communi in origine sua uno tantum instanti contaminata fuisset. Ergo. — Non citatur aliqua editio ubi textus supradictus fuerit corruptus. Admittendus est ergo ab omnibus ut authenticus.

Sunt in editionibus modernis operum S. Thomae alii textus praedictis contrarii. Qui eos allegabant ad convellendum doctrinam quae nunc tamquam revelata et de fide tenenda est, dicebant Angelicum vel sibi contradixisse, vel deseruisse priorem suam sententiam, quam non satis esse fundatam tandem agnoverat. Mirum quidem esset tantum Doctorem in contradictionem tam evidentem inscium incidisse. Quamvis autem illi indecorum non fuisset opinionem pristinam reliquisse propter rationes validas quas primum non percepisset, haec explicatio corruit, si probetur loca quae contra doctrinam Immaculatae Conceptionis invocantur consulto adulterata fuisse, ut S. Thomae calculus purissima origini Mariae detraheretur. Porro id ex sequentibus manifestum fiet.

1° Legebatur in Opusculo VIII, Expositio super salutatione angelica : « Maria purissima fuit quantum ad omnem culpam, quia nec originale, nec mortale, nec veniale peccatum aliquando incurrit. » Hic textus citatur a Salmerone, In Epist. ad Rom., disp. 5, et a Canisio. Erat in manuscripto monasterii Praemonstratensis et in alio qui in bibliotheca regia Parisiensi inscriptum, erat sub numero 690. Praedicta verba reperiuntur in quinque manuscriptis quae exstant hodie Parisiis : primum, in bibliotheca sanctae Genovefae, n° 676 ; secundum, in bibliotheca nationali, n° 233, olim in bibliotheca abbatiae sancti Victoris; tertium et quartum in eadem bibliotheca, n° 426 et 66 ; quintum in bibliotheca dicta de l'Arsenal, n° 581. Tria priora ad XII saeculum pertinent, et S. Thomas anno 1274 vita functus est. Habenda sunt ergo ut authentica et omni fide digna, ut demonstratur ab Echardo in Scriptor. ord. PP. Praedicator., tom. I, p. 334 et 340, et a P. de Rubeis, De gestis et scriptis ac doctrina S. Thomae, Venet., 1750, p. 82.

In editionibus Parisiensi, Antverpiensi, Coloniensi, etiam Veneta anni 1776 et Romana jussu S. Pii V publicata, vox originale deest in loco supradicto, et etiam paulo ante affirmatur, beatam Virginem in peccato originali conceptam fuisse. Quo fine et quam temerarie hoc scriptum Doctoris nostri fuerit truncatum et interpolatum perspicietur, si serio examini subjiciatur textus hodiernus, quem transcribimus, relictis partibus non necessariis.

« Salutavit [Angelus] beatam Virginem, reverenter dicens : Ave. Quod autem antiquitus non reverebatur hominem angelus, sed homo angelum, ratio est quia angelus erat major homine, et hoc quantum ad tria : Primo, quantum ad dignitatem. Ratio est : nam angelus est naturae spiritualis... Secundo, quantum ad familiaritatem ad Deum... Tertio praeeminebat propter plenitudinem splendoris gratiae divinae ; angeli enim participant ipsum lumen divinum in summa plenitudine... Non ergo decens erat ut homini reverentiam exhiberet, quousque aliquis inveniretur in humana natura qui in his tribus excederet angelos. Et haec fuit beata Virgo. Et ideo, ad designandum quod in his tribus excedebat eum, voluit ei angelus reverentiam exhibere. Unde dixit : Ave. Unde beata Virgo excessit angelos in his tribus. Et primo in plenitudine gratiae, quae magis est in beata Virgine quam in aliquo angelo. Et ideo, ad insinuandum hoc, angelus ei reverentiam exhibuit, dicens : Grata plena, quasi diceret : « Ideo exhibeo tibi reverentiam, quia me excellis » in plenitudine gratiae. » Dicitur autem beata Virgo plena gratia, quantum ad tria. Primo, quantum ad animam, in qua habuit omnem plenitudinem gratiae. Nam gratia Dei datur ad duo, scilicet ad bonum operandum, et ad vitandum malum, et quantum ad ista duo perfectissimam gratiam habuit beata Virgo. Nam ipsa omne peccatum vitavit magis quam aliquis sanctus post Christum. Peccatum enim aut est originale, et de isto fuit mundata in utero; aut mortale, aut veniale, et de istis libera fuit. Unde Cantic., IV, 7 : Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te. Augustinus, in libro de Natura et Gratia : « Excepta sancta Virgine Maria, si omnes sancti et » sanctae, cum hic viverent, interrogati fuissent utrum sine » peccato essent, omnes una voce clamassent : Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est : excepta, inquam, haec sancta Virgine, de qua, propter honorem Domini, cum de peccato agitur, nullam prorsus volo quaestionem habere.» Scimus enim quod ei plus gratiae collatum fuerit ad peccatum omni ex parte vincendum, quae illum concipere et parere meruit quem constat nullum habuisse peccatum. Sed Christus excellit beatam Virginem in hoc quod sine originali conceptus et natus est, beata autem Virgo in originali est concepta, sed non nata... Tertio excedit angelos quantum ad puritatem, quia beata Virgo non solum pura erat in se, sed etiam procuravit puritatem aliis. Ipsa enim purissima fuit, et quantum ad culpam, quia ipsa Virgo nec

mortale nec veniale peccatum incurrit. Item quantum ad poenam... »

Quis admittat S. Thomam tam patenter in eodem articulo sibi contradicere potuisse? 1° Affirmat beatam Virginem angelum excellere in plenitudine gratiae. Atqui plenitudo gratiae in angelo in eo consistit, quod ab omni peccato, cujuscvis natura et nominis, immunis fuerit. Ergo, si beata Virgo ex hac parte angelum excedat, est ipsa immunis a quolibet peccato, non tantum actuali, sed etiam originali. Si, e contra, originale peccatum contraxerit, et « de isto fuerit mundata in utero, » id est post animationem, cum angelum nullo modo peccatum attigerit et infecerit, ergo in hoc ab angelo exceditur. Unde concludendum est, hoc comma, « et de isto fuit mundata in utero, » fuisse manu alicujus falsarii additum. — 2° Non videtur cur S. Thomas introduxisset Christum ipsum in comparationem beatae Virginis ad angelum : nam instituta fuit inter salutantem et salutatam, ad ostendendam praecellentiam Mariae et explicandam venerationem ei a coelesti nuntio exhibitam. Cum vero immediate ante dictum fuit « plus gratiae collatum ei fuisse ad peccatum ex omni parte vincendum, quae illum concipere et parere meruit quem constat nullum habuisse peccatum, » satis innuitur co ipso illam etiam nullum peccatum habuisse, quia omni ex parte peccatum vicit, ut mereretur Deipara fuisse. Haec ergo contradictio, quae Angelico sine injuria attribui non potest, abundanter probat quod ipse verba praedicta non scripsit. — 3° Ut supra jam vidimus, in antiquioribus exemplaribus quae fuerunt exarata forsan S. Thoma adhuc vivente, vel saltem ante finem saeculi quo florebat, legitur beatam Virginem « nec originale, nec mortale, nec veniale peccatum aliquando incurrisse. » Si ergo vox originale desit in editis posterioribus, qua in lucem non prodierunt nisi postquam sequaces Joannis de Montesono sanctitatem Conceptionis Mariae negarunt, talis suppressio ex interpolationibus praecedentibus necessario secuta est. — 4º Omnino incredibile est, S. Thomam, postquam invocavit authoritatem Augustini dicentis : « De sancta Virgine, propter honorem Domini, cum de peccato agitur, nullam prorsus volo quaestionem habere, » statim contradictionis non conscium affirmasse Matrem Dei, illaeso honore Filii sui futuri, in originali peccato fuisse conceptam. Quis tanto Doctori tantam injuriam inferre audeat? Ergo supradictus locus fuit consulto et audacter corruptus, ne suffragium Angelici invocari posset in gratiam perfectissimae puritatis beatae Virginis.

2º In commentario suo Epist. ad Rom., cap. 5, lect. 3, S. Thomas demonstrat, ex Apostolo, naturam humanam in Adam fuisse vitiatam, et peccatum originale ab eo in omnes posteros ejus promanasse. In editionibus recentioribus hujus operis, beata Virgo nec in lege communi comprehenditur, nec ab ea eximitur. Sub pontificatu Urbani VIII, sacerdos hispanus romanas bibliothecas explorans, fortuito reperit in bibliotheca cardinalis Sforza vetus exemplar, quod continebat, in praefata lectione, post verba Apostoli : In quo omnes peccaverunt, haec sequentia : « Una excepta beatissima Virgine, quae nullam contraxit maculam originalis peccati. » Summo gaudio affectus, Urbanus VIII non dubitavit declarare quod haec verba, quae in editionibus posterioribus non leguntur, veram sententiam Angelici Doctoris sibi videbantur exprimere.

3° Quatuor editiones Commentarii in Epist. ad Galatas fuerunt publicatae Parisiis, annis 1525, 1529, 1532 et 1541. Idem opus Venetiis postea fuit impressum anno 1555. In his quinque editionibus habetur locus ille insignis, cap. 3, lect. 6 : «Ipse [Christus] solus et singularis est qui non subjacet maledicto culpae, etsi maledictio pro nobis dignatus est fieri. Unde dicitur in Psal. CIX : Singulariter sum ego, etc. Item : Non est qui faciat bonum, etc. Eccles., VII : Virum de mille unum reperi*, scilicet Christum, qui esset sine peccato, mulierem autem ex omnibus non inveni quae omnino a peccato immunis esset, ad minus originali vel veniali. Excipitur purissima et omni laude dignissima Virgo Maria, quae a peccato immunis fuit, originali et veniali. » Anno 1546, F. Jacobus Albertus Castrensis novam editionem praelo mandavit, et posteriora verba : Excipitur etc. delevit. Cur hanc partem textus emendandam esse judicaverit, non videtur, nisi quia ipse adversarius erat immunitatis Immaculatae Virginis. Monet quidem se hoc commentarium mendis typographicis purgasse; sed nonne ut menda hujus generis haberi potest propositio integra, quam praecedentes editores incunctanter ut authenticam admiserant, etsi opus emendassent ipsi «ad antiquiores et probatissimos codices?» Castrensem secutus est Remigius Florentinus in sua editione Antverpiensi anni 1590, et textus sic truncatus ad nos pervenit ². Quibus fides est adhibenda : posterioribusne editoribus, an prioribus et codicibus manuscriptis? Non est dubitandi locus.

4° Quaestionem sequentem ponit S. Thomas, 1a 2ae, q. 81, a. 3 : « Utrum peccatum primi parentis transeat per originem in omnes homines?» Respondet : « Secundum fidem catholicam, firmiter est tenendum quod omnes homines, praeter solum Christum, ex Adam derivati, peccatum originale ex Adam contrahunt : alioquin non omnes indigerent redemptione quae est per Christum; quod est erroneum. » Adversarii dixerunt : S. Doctor pronuntiat Christum solum immunem fuisse a peccato originali, et omnes qui ex Adam sunt derivati illud contrahere. Atqui beata Virgo ex Adam fuit derivata. Ergo peccatum originale contraxit. Et ideo Angelicus eam a lege communi non excipit; quod fecisset certe, si sensisset eam a tali labe fuisse praeservatam.

Respondemus. Legem communem S. Thomas hic statuit, et solum Christum excipit, quia Christus solus hac lege omnino et sub omni respectu eximitur, tum quia est Deus simul et homo, tum quia est Redemptor universalis, et si peccato originali in natura sua humana fuisset infectus, debuisset ipse aliquo ab alio salvatore redimi. Beata Maria vero non fuit omnino et sub omni respectu a peccato originali exempta; nam, ut dictum est in artic. praec., quia ab Adam fuit seminaliter propagata, habuit debitum contrahendi originale peccatum, sed propter futuram et eminentissimam suam dignitatem, « singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, ab omni originalis culpae labe fuit praeservata immunis ³ », Unde habuit quidem debitum contrahendi peccatum originale, sed a Christo anticipata et ante omnes ab hoc peccato fuit ita redempta, ut illud non contraheret. Non poterat ergo in loco citato poni extra numerum eorum qui indigebant redemptione quae est per Christum. Nihil ergo concludi potest ex hac praetermissione, alioqui necessaria, contra ejus perfectam sanctitatem. — Ita Concilium Trident., sess. V, can. 2 et 3, decernit omnes filios Adam ejus peccato inquinari, et declarat postea, «non esse suae intentionis comprehendere in hoc decreto beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei Genitricem.» Si S. Thomas hic similem exceptionem non facit, hanc expressit in textibus supra relatis et ex aliis ejus operibus depromptis.

In 3ª parte Summa, q. 27, a. 2, immunitas beatae Virginis a peccato originali expresse negatur. Expendendus est ergo valor hujus articuli, ut videatur an contradictio quam exhibet eum textibus authenticis ipsi Doctori Angelico imputari possit.

Quaestio solvenda ita ponitur : « Utrum beata Virgo fuerit sanctificata ante animationem? » Secundum opinionem eo tempore vigentem, supponitur animationem non factam fuisse nisi post conceptionem et primam corporis constitutionem ⁴. Recte respondetur in corpore articuli quod, « cum sola creatura rationalis sit susceptiva culpae, ante infusionem animae rationalis proles concepta non est culpae obnoxia. » Unde sanctificari non potuit beata Virgo in solo corpore. Additur : « Et si quocumque modo ante animationem beata Virgo sanctificata fuisset, nunquam incurrisset maculam originalis culpae, et ita non indiguisset redemptione et salute qua est per Christum. »

Prior consequentia est admittenda, in hypothesi; nam, si labes originalis a corpore primum fuisset penitus amota, quomodo deinde animam inficere potuisset, ita ut quod procedebat ab Adam fuisset purum, et quod a Deo per creationem venit fuisset inquinatum, et sic post animationem eadem creatura esset simul sancta in corpore et maculata in anima ? Sed consequentia posterior est evidenter Angelico prorsus indigna. Non potest enim rationabiliter affirmari quod, si beata Virgo « non incurrisset maculam originalis culpae, non indiguisset redemptione et salute quae est per Christum. » Diximus enim, et ex definitione dogmatica ostendimus, Deiparam habuisse, ratione suae originis ex Adam, debitum contrahendi peccatum originale, sed ab eo contrahendo fuisse praeservatam « intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis. » Ergo hoc ipsum privilegium probat « eam indiguisse redemptione et salute quae est per Christum. » Quis audebit talem inconsequentiam ipsi nostro Doctori attribuere ?

Non minus laeditur ratio theologica in responsionibus ad objecta. Secundam et tertiam tantum trutina librabimus.

Obj. 1. « Conveniens fuit, sicut Anselmus dicit in lib. de Conceptu virginali, c. 18, » ut illa Virgo ea puritate niteretur, qua major sub Deo nequit intelligi. Unde et Cantic., VI, dicitur : Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te. Sed major puritas fuisset beatae Virginis, si nunquam fuisset inquinata contagio originalis peccati. Ergo hoc ei praestitutum fuit, ut antequam animaretur, caro ejus sanctificaretur. »

Resp. « Si nunquam anima beatae Virginis fuisset contagio originalis peccati inquinata, hoc derogaret dignitati Christi, secundum quam est universalis omnium Salvator.

Et ideo sub Christo, qui salvari non indignetur, tamquam universalis Salvator, maxima fuit beatae Virginis puritas. Nam Christus nullo modo contraxit originale peccatum, sed in ipsa sui conceptione fuit sanctus, secundum illud Luc., I : Quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. Sed beata Virgo contraxit quidem originale peccatum, sed ab eo fuit mundata antequam ex utero nasceretur. Et hoc signatur Job, XIV, ubi de nocte originalis peccati dicitur : Expectet lucem, id est Christum, et non videat; quia nihil inquinatum incurrit in illam, ut dicitur Sap., VII, nec ortum surgentis aurora, id est beatae Virginis, quae in suo ortu a peccato originali fuit immunis. »

Jam vidimus quomodo praeservatio ab originali labe quae beatae Virgini fuit concessa « singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, » nullimode derogat dignitati Christi, in quantum est Salvator universalis, et potius hanc dignitatem proclamat et exaltat, quia etiam ante adventum hujus Salvatoris Virgo quae Mater ejus futura erat, ab eo salvata est. Quomodo Angelicus non vidisset dignitatem Christi, in quantum est Deus infinite sanctus, exegisse ut femina quae ei ab aeterno fuerat in Matrem electa esset omni ex parte sancta, et ei e contra prorsus indecorum fuisse, si Mater ejus minimo quovis temporis puncto subjacuisset dominationi Satanae, cujus imperium erat ipse eversurus ?

Obj. 3°. « Non celebratur festum nisi de aliquo sancto. Sed quidam celebrant festum conceptionis beatae Virginis. Ergo videtur quod in ipsa sua conceptione fuerit sancta, et ita quod ante animationem fuerit sanctificata. »

Resp. « Licet Romana Ecclesia conceptionem beatae Virginis non celebret, tolerat tamen consuetudinem aliquarum ecclesiarum illud festum celebrantium : unde talis celebritas non est totaliter reprobanda. Nec tamen per hoc quod festum conceptionis celebratur, datur intelligi quod in sua conceptione fuerit sancta; sed, quia quo tempore sanctificata fuerit ignoratur, celebratur festum sanctificationis ejus, potius quam conceptionis, in die conceptionis ipsius. »

Author hujus responsionis fatetur Ecclesiam Romanam tolerare celebrationem festi conceptionis beatae Virginis. Unde concludit, talem celebrationem non esse totaliter reprobandam. Num partim, seu sub aliquo respectu est reprobandum quod Ecclesia Romana tolerat, id est quod nullo modo reprobandum judicat ? Aliquando enim, cum de rebus disciplinaribus agitur, Ecclesia Romana tolerat quod non omni ex parte approbat; sed nemo sanus admittet eam tolerare usus et consuetudines quae implícant doctrinam quam veritati non plene consonam judicat.

Explicatio qua hic affertur, scilicet, « quia quo tempore sanctificata fuerit beata Virgo ignoratur, celebratur festum sanctificationis ejus potius quam conceptionis in die conceptionis ipsius, » sustineri non potest. Si enim ita est, cur sub titulo conceptionis et non potius sanctificationis hoc festum fuit institutum ? Ergo conceptio ipsa est objectum cultus publici. Ratio allata jam fuit refutata in eadem quaest., a. 1, arg. Sed contra. De nativitate Deiparae ibi dicitur : « Ecclesia celebrat nativitatem beatae Virginis. Non autem celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo sancto. Ergo beata Virgo in ipsa sua nativitate fuit sancta. Fuit ergo in utero sanctificata. » Relicta posteriori conclusione, quae, propter limitationem appositam ex praecedenti legitime non deducitur, argumentum ad Conceptionem beatae Virginis, mutato tantum nomine, recte transfertur, et totum articulum secundum subvertit.

Si talia scripsisset ipse S. Thomas, non tantum doctrinam quam in superioribus libris professus est deseruisset, sed sibi in eodem loco aperte contradixisset. Inferimus ergo hunc articulum vel supposititium esse, vel corruptum et interpolatum fuisse.

Si objicias, non deerunt alia exemplaria vel impressa vel manuscripta doctrinam contrariam exprimentia, respondeo, tertiam partem Summae non eamdem in omnibus mereri fidem quae primae et secundae indubie débetur. In libello Certum quid, qui nunc Parisiis in bibliotheca nationali exstat, asseritur, pag. 201 bis, S. Thomam indubie non ipsum absolvisse Summam theologicam, sed nonaginta priores quaestiones tertiae partis fuisse scriptas ab Alberto Brixiensi, uno ex ejus discipulis, et Henricum Gorrich Supplementum addidisse. Legitur etiam in processu canonizationis ejusdem Doctoris, n° 79, in collectione Bollandiana : « Frater Thomas organa scriptionis posuit ad tertiam partem Summae. » Unde concludendum est quod, si Angelicus hanc partem dictaverit amanuensibus, quo modo plura ex suis operibus composuit, ut volunt alii critici, propria manu saltem eam non expolivit, sed tradidit tantum materiam nonaginta priorum quaestionum. Et tamen, ut animadvertit author libelli citati, post Martanellum et Perruzinum, adversarios Immaculatae Conceptionis qui in argumentum verterunt textus supposititios vel corruptos ex opusculis depromptos, nunquam defensoribus objecerunt articulum secundum tertiae partis, quia omnibus notum erat hanc partem non esse totum omnino genuinum principis theologorum.

Potuit ergo introduci in quaestione praesenti articulus novus ad novam doctrinam nomine S. Thomae cohonestandam, vel textus primitivus, ut alii de quibus supra, fuit eo fine interpolatus.

Si quis miretur vim talem inferri potuisse Angelico, sciat compertum esse plures authoritatem tanti Doctoris non dubitasse etiam hujusmodi mendaciis sibi conciliare, ad proprios sensus commendandos et tacilius spargendos. Statim cum e vivis exiisset, hae fraudes reprimi debuere. Anno 1290, ab Aegidio, ejus discipulo, scriptum fuit Castigatorium in corruptorem librorum Thomae Aquinatis. Post eum, Richardus Klapoël, Herveus Natalis, Guillelmus Messelech, Joannes Parisiensis et Guillelmus a Bullione, omnes ex ordine Praedicatorum, indignanter denuntiarunt multiplices interpolationes et falsificationes quas in operibus sui Magistri deprehenderant.

Cum ergo 1° S. Thomas pluribus in locis, de quibus nullum dubium movetur, clare et expresse tribuerit beatae Virgini Mariae immunitatem ab ipso peccato originali;

2° cum contradictiones quae in posterioribus scriptis inveniuntur ipsi sine injuria imputari non possint;

3° cum probatum sit ex collatione antiquiorum codicum cum editionibus impressis, quarum plures cum manuscriptis concordant, eas quae dissentire videntur in praesenti quaestione fuisse corruptas, truncatas aut interpolatas : concludimus quod, ut diximus in propositione, non potest affirmari Doctorem Angelicum magnum Matris Dei privilegium unquam negavisse. Imo, ulterius progredientes, ex argumentis criticis supra expositis, censemus eum inter praecipuos hujus veritatis assertores indubie adnumerandum esse. ]

Omissis variis sententiis antiquatis circa essentiam peccati originalis, Dico 1° : Concupiscentia non est formale peccati originalis, sed materiale tantum. Est contra Lutheranos et Calvinistas.

Per concupiscentiam intelligitur hic pronitas seu propensio in malum, ex privatione justitiae originalis. Alio nomine dicitur fomes peccati.

Probatur prima pars conclusionis 1° ex Apost. ad Rom., VIII, 1 : Nihil damnationis est in iis qui sunt in Christo. Atqui in renatis in Christo remanet concupiscentia. Ergo.

Probatur 2°. Concil. Trid., sess. V, can. 5, anathematizat qui « asserit per baptismum non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet. » Atqui per baptismum non tollitur concupiscentia, ut experientia notum est, et declarat ibid. Trid. Ergo. Porro, si in renatis concupiscentia non sit formaliter peccatum, neque est in non renatis, cum sit eadem in utrisque.

Probatur 3°. Concupiscentia non est id quod primum habetur et concipitur in peccato originali, sed quid consequens ad privationem justitiae originalis, ut dicam modo. Ergo non est formale constitutivum peccati originalis.

Dices : Apost. ad Rom., VII, 23 et 25, vocat concupiscentiam peccatum. Ergo.

Resp. cum concilio Trid., sess. V, can. 5, Apostolum vocare concupiscentiam peccatum, « non quod vere et proprie in renatis sit peccatum, sed quia ex peccato est et ad peccatum inclinat. »

Quod autem concupiscentia sit materiale in peccato originali, quod est secunda pars conclusionis, expresse docet S. Thomas hic q. 82, a. 3, c. Sed probabiliter non videtur intelligendus de materiali proprie dicto, sicut v. g., entitas actus est materiale deformitatis in peccato actuali, quia materiale proprie dictum praesupponitur ad formale. Concupiscentia autem non praesupponitur ad privationem justitiae originalis, in qua reponimus formale peccati originalis, sed consequitur ad illam ut ejus effectus. Debet igitur intelligi de materiali improprie et late, quatenus effectus solet comparari ad suam causam, seu effectus secundarius ad primarium, tamquam materiale ad formale. Etenim quod se habet consequenter ad aliquam formam, potest et solet dici aliquo modo ejus materia. Ita saltem communius Thomistae, contra Gonet et Salmanticenses.

Dico 2° : Essentia seu formale constitutivum peccati originalis consistit in privatione justitiae originalis, quoad primarium ejus effectum, ut voluntaria nobis voluntate capitis¹. Est communis Thomistarum et plurium extraneorum.

Ad cujus intelligentiam observandum est, justitiam originalem nihil aliud esse quam perfectam rectitudinem totius hominis. Unde tria importabat : primum, fundamentum et causa caeterorum, erat subjectio rationis seu voluntatis ad Deum ; secundum, subjectio virium inferiorum ad rationem ; tertium, subjectio corporis ad animam. Fuit ergo homo sic institutus, ut nisi ratio ejus peccando subduceretur a Deo, neque ejus corpus subduci poterat a nutu animae (unde erat impassibilis et immortalis), neque vires sensibiles a rectitudine rationis. Peccare vero poterat, voluntate ejus nondum confirmata in bono per adeptionem ultimi finis. Peccavit ergo Adam, et peccando perdidit sibi et nobis justitiam originalem quoad omnes suos effectus. Dicimus itaque essentiale peccati originalis consistere in privatione justitiae originalis quoad primarium ejus effectum.

Prob. 1° authoritate. Peccatum originale vocatur a Scriptura et Patribus, a concil. Arausicanо, can. 2, et a Trid., sess. V, can. 2, mors animae et inimicitia Dei. Ergo consistit in privatione illius doni quo spiritualiter vivimus et sumus amici Dei. — Subsumo. Atqui hoc donum est gratia sanctificans, quae est primus effectus justitiae originalis. Ergo in privatione illius sita est essentia peccati originalis.

Prob. ratione multiplici. 1° In eo sita est essentia peccati originalis, quod tollitur per baptismum; est enim baptismus principaliter institutus in remedium peccati originalis. Atqui per baptismum tollitur privatio justitiae originalis quoad primarium ejus effectum; confertur enim gratia sanctificans, mentem Deo conjungens et subjiciens. Ergo.

2° Id est essentia seu formale constitutivum alicujus rei, quod primum in ea concipitur tamquam radix caeterorum quae ad illam rem pertinent. Atqui privatio justitiae originalis, quoad primarium ejus effectum, scilicet conjunctionem cum Deo, est quod primum in ea concipitur tamquam radix inordinationis virium inferiorum et poenalitatum corporalium quae ad peccatum originale pertinent. Ergo. — Prob. min. Hoc ipso quo anima peccando privata fuit gratia et charitate qua subjiciebatur et conjungebatur Deo, quasi sublato repagulo, facta est subversio et rebellio virium inferiorum contra rationem, subsecutus est reatus mortis tam temporalis quam aeternae, caeterarumque poenalitatum et miseriarum quas homo lapsus patitur. Ergo.

3° Peccatum habituale personale consistit in privatione gratiae sanctificantis, ut voluntaria voluntate propria personae. Atqui peccatum originale, ut jam saepius dixi, est de genere peccati, non actualis, sed habitualis, in hoc solo differens a peccato habituali personali, quod connotet peccatum actuale Adae ut capitis, ex quo sequitur; peccatum autem habituale personale connotat peccatum actuale personae peccantis.

Dices 1° : Privatio justitiae originalis est poena peccati originalis. Atqui poena non constituit culpam, sed supponit. Ergo. — Majorem expresse docet S. Thomas hic q. 85, a. 5, c, et q. 4 de Malo, a. 1. Estque sensus communis, nos privari justitia originali in poenam peccati originalis.

Resp. Dist. maj. Privatio justitiae originalis physice sumpta pro subtractione auxilii illam conservantis, est poena peccati originalis, conc.; quia sic est a Deo qui non est author culpae. Moraliter sumpta, prout est carentia formae debita, et ut est voluntaria vi peccati actualis Adami, nego; sic enim est essentialiter culpa, scilicet habitualis. Paritas est in peccato habituali personali.

Dices 2° : Si peccatum originale sit essentialiter privatio justitiae originalis, quantum ad primarium suum effectum, scilicet conjunctionem mentis cum Deo per gratiam, sequitur 1° quod per baptismum reddatur justitia originalis; quia redditur gratia conjungens mentem Deo. Sequitur 2° quod peccans post baptismum, iterum contrahat peccatum originale; quia peccando privatur gratia conjungente animam cum Deo. Utrumque absurdum. Ergo.

Resp. ad primum. Dist. sequela. Sequitur quod per baptismum reddatur justitia originalis inadaequate, conc.; adaequate, nego. Justitia enim originalis non solum animam Deo ut ultimo fini conjungebat, sed insuper perfecte subjiciebat vires inferiores rationi, et corpus animae; qui effectus secundarii non redduntur per baptismum. Ad secundum, nego sequelam. Non enim quavis privatione gratiae sanctificantis est peccatum originale, sed illa solum qua fuit voluntaria in capite, et quam per seminalem propagationem contrahimus.

Ex dictis colliges : 1° peccatum originale quoad suum formale esse aequaliter in omnibus²; quia sic sumptum importat privationem justitiae originalis et respectum ad peccatum Adae a quo originatur. Ista autem privatio est aequalis in omnibus, cum omnes sint totaliter privati justitia originali. Similiter iste respectus est aequalis in omnibus, quia omnes sunt aequaliter filii Adae.

2° Quantum ad suum materiale, peccatum originale non est aequaliter in omnibus³. Soluto enim vinculo originalis justitiae sub quo quodam ordine omnes vires animae continebantur, unaquaeque vis natura tendit in suum proprium motum, et tanto vehementius, quanto fuerit fortior. Contingit autem vires aliquas esse fortiores in uno quam in alio, propter diversas corporis complexiones. Quod ergo unus homo sit pronior ad concupiscendum, quam alter, non est ratione peccati originalis formaliter sumpti, cum in omnibus aequaliter solvatur vinculum originalis justitiae, et aequaliter in omnibus partes inferiores animae sibi relinquantur. Sed accidit hoc ex diversa dispositione potentiarum : sicut, soluto aequaliter freno quo multi equi detinebantur, unus alio fortius suum sessorem agit, propter majorem ferocitatem naturalem in uno quam in alio.