Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico : Nulla lex, sive civilis sive ecclesiastica, pendet ab acceptatione populi.

Probatur 1° ex Scriptura. Apostolus, Hebr., XIII, 17, dicit : Obedite praepositis vestris, et subjacete eis. Rom., XIII, 1 : Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit. Et 2 : Qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Nullibi apponitur haec aut similis clausula seu exceptio : « Si volueritis obedire, » nec nisi absurde subintelligeretur.

Probatur 2°. Si lex, sive civilis sive ecclesiastica, non obligaret nisi dependenter ab acceptatione populi, id proveniret, vel ex defectu voluntatis in legislatore, qui non vellet suam legem obligare nisi sub hac conditione, vel ex defectu potestatis. Atqui neutrum dici potest. Ergo. — Major continet fundamenta adversae sententiae. — Prob. min. Non defectu voluntatis; quia hoc ipso quo legislator fert legem verbis praeceptivis et urget ejus observantiam, apertum signum est quod velit eam obligare independenter a consensu subditorum. Non defectu potestatis, quasi illam habeant legislatores a populo sub hac restrictione : « Si consenserit populus. » Imprimis potestas ecclesiastica est in summo Pontifice immediate a Christo; similiter in Episcopis, vel saltem mediante summo Pontifice. Potestas civilis est in pluribus jure belli, et non a populo. Quantum ad alios qui illam habent originative a populo : hoc ipso quo communitas illam principi contulit sine restrictione expressa, ut fit communiter, princeps est solus superior, atque potestatis collatae habet solus dominium et usum independenter a populo. Ergo, velit nolit populus, princeps habet absolute potestatem legislativam, cui omnes tenentur obedire.

Confirmatur. Legislatores possunt poenis inflicta compellere subditos refractarios ad observandum suas leges.

Ergo et ad eas acceptandum. Ergo potestas quam habent ferendi leges et obligandi non pendet ab acceptatione subditorum.

Dices : Lex acceptata et observata, per consuetudinem populi contrariam abrogatur et desinit obligare. Ergo, a pari et a fortiori, lex a populo ab initio recusata, non incipit obligare.

Resp. Dist. ant. Lex per consuetudinem contrariam ex legislatoris consensu vel tacito vel in jure declarato abrogatur et desinit obligare, conc. ant.; secus, nego ant. et consequens.

Instabis : In Gallia, Hispania et Belgio leges pontificiae non habent vim, nisi fuerint in supremis curiis acceptatae et permissae promulgari, seu, ut communiter dieunt, nisi fuerint munitae placito regio. Ergo.

Resp. haec esse privilegia, seu, ut vocant, libertates ex concessione aut consensu summorum Pontificum.

[Petes quid intelligendum sit per libertates et immunitates Ecclesiae Gallicanae, et quid de eis sentiendum.

Resp. Scriptores gallici has libertates generatim ad duo capita retulerunt, nimirum ad temporalia et ad spiritualia.

Quoad primum caput, plus aequo potestatis regiae studiosi, rejecerunt, ut dignitati atque independentiae regni contraria, quaedam jura temporalia quae, ex plurium nationum moribus et politicis constitutionibus, sanctae Sedi fuerant attributa. Insuper, ratione temporalitatis, principi saeculari adjudicarunt nominationes ad sedes episcopales et collationem beneficiorum, cum fruitione proventuum vacantium quos in regalia esse pronuntiabant. His, eodem fundamento innixi, appellationes ab abusu addebant, eas foro saeculari reservantes.

Quoad spiritualia, Gallicana doctrina continetur in his verbis quae Bossuet scribebat in sua Defensione declarationis cleri Gallicani, lib. XI, cap. 14 : « Summa sit nostrae libertatis sic novella jura pia aut necessaria institu tione stabilita servare, ut antiquiora respicere, iisque sustentare labentem disciplinam ; certe jus commune atque in eo venerandas juris antiqui reliquias omni spe servare, jusque arbitrarium et mandata extraordinaria repudiare studeamus, in eaque partem maximam reponamus nostrae erga Ecclesiam catholicam reverentiae : quippe qui intelligamus, quo quisque est studiosior antiqua disciplinae, eo magis cordi habere debet Ecclesiae catholicae ac Sedis apostolicae majestatem. » Hujus doctrinae fundamentum in jure communi, independenter ab assensu pontificiae authoritatis, statuebant Gallicani, teste Gibert, qui dicit, Corp. juris can. proleg., part. I, lib. XV, append. sect. 2 : « Ecclesiae nationales non subjacent legibus Romanis quas non acceperunt, et ad illas non recipiendas non egent consensu Sedis apostolicae, sed sufficit quod sibi repugnare videantur moribus suarum nationum. » In favorem hujus propositionis schismaticae concilia oecumenica invocant, et praecipue Ephesinum, a quo praeceptum est « ut unicuique provinciae pura et inviolata quae jam ab initio habuit sua jura serventur. » Ex quo inferebant, jura et consuetudines ecclesiarum particularium eamdem vim habere ac leges Ecclesiae universalis, utpote a conciliis generalibus sancita, et cum tenerent concilium generale supra Papam esse, ulterius concludebant has consuetudines nequidem a Pontifice Romano mutari posse, nisi ecclesiarum particularium consensus accesserit.

Libertates illae proclamata fuerunt ab aliquot episcopis et provinciarum deputatis, Ludovico XIV jubente et ejus ministris cogentibus, in comitiis cleri Gallicani anni 1682. Hujus celebris et infaustae Declarationis textum integre referemus infra, cum agetur de primatu Romani Pontificis. Sufficiat hic sensum quatuor articulorum exprimere : 1° Romani Pontifices in reges et principes et in res temporales nullam potestatem neque directam neque indirectam habent. 2° Concilium generale est supra Papam. 3° Apostolica potestas moderanda est per canones totius mundi reverentia consecratos, et contra eam valent regulae, mores et instituta a regno et Ecclesia Gallicana recepta. 4° In quaestionibus fidei summus Pontifex praecipuas tan tum partes habet, et ejus judicium non est irreformabile nisi Ecclesiae consensus accesserit. — Hinc, ut videtur, hic coetus immunitates illegitimas Ecclesiae Gallicanae vindicabat, non tantum in temporalibus, sed etiam in rebus ad fidem et mores pertinentibus.

Libertates et immunitates illae generatim a quibusdam canonistis definiuntur : « Jus constanter sequendi receptos Ecclesiae universalis canones et antiquae Galliae consuetudines, quidquid de novo in contrarium decernatur. » Brevius et melius definiri possent : « Jus quod sibi Galli vindicabant retinendi, ex Ecclesiae legibus, eas tantum quae illis placebant. »

Dico : Doctrina fundamentalis libertatum et immunitatum Ecclesiae Gallicanae prorsus rejicienda est.

Probatur. Illa doctrina est rejicienda quae est falsa, absurda et periculosa. Atqui talis est praedicta doctrina. Ergo. Probatur minor.

1° Haec doctrina est falsa. 1° Declaratio Gallicana fuit a sancta Sede reprobata. Innocentius XI bullas institutionis canonicae denegavit viris ecclesiasticis qui, postquam in comitiis cleri anni 1682 celebri Declarationi subscripserant, fuerunt a Ludovico XIV in episcopos cooptati. Alexander VIII, ejus successor, per constitutionem Inter multiplices datam die 30 januarii 1691, cuncta hujus conventus acta declaravit nulla, invalida et omni robore destituta. Innocentius XII pariter bullas institutionis novis episcopis non concessit, nisi Declarationem prius abjurassent, et rex edictum quo ejus publicationem et observantiam prescripserat abrogasset. Atqui haec omnia probant sanctam Sedem ut falsa habuisse Declarationis principia. Ergo.

2° Sua constitutione Auctorem fidei data die 28 augusti 1794, Pius VI damnavit quamplurimas propositiones in synodo Pistoriensi proclamatas, inter quas notantur sequentes : 6ª « Doctrina synodi qua profitetur persuasum sibi esse, « episcopum accepisse a Christo » omnia jura necessaria pro bono regimine suae ecclé » siae ; » perinde ac si ad bonum regimen cujusque dioecesis necessaria non sint superiores ordinationes spectantes sive ad fidem et mores, sive ad generalem disciplinam, quarum jus est penes summos Pontifices et concilia generalia pro universa Ecclesia; schismatica, ad minus erronea. » 5ª « Item, quod et sibi persuasum esse ait, « jura episcopi a Jesu Christo accepta pro gubernanda » Ecclesia, nec alterari nec impediri posse, et, ubi conti-» gerit horum jurium exercitium quavis de causa fuisse » interruptum, posse semper episcopum ac debere in ori-» ginaria sua jura regredi, quotiescumque id exigit majus » bonum suae ecclesiae ; » in eo quod innuit, jurium epis-copalium exercitium nulla superiori potestate praepediri aut coerceri posse, quandocumque episcopus proprio judicio censuerit minus id expedire majori bono suae ecclesiae; inducens in schisma et subversionem hierarchici regiminis, erronea. » Atqui hae propositiones doctrinae Declarationis Gallican consonant. Ergo. Standum est ergo verbis Clementis XIV scribentis ad nuntium suum apud regem Galliae, die 26 julii 1766 : « Quamvis admittantur in Galliis hujusmodi libertates, nedum a sancta Sede et ab Ecclesia universali fuerint approbatae, ab his e contra reprobantur. »

2° Haec doctrina est absurda. Absurdum est enim supponere Christum, cum Ecclesiam suam constituit, eamque Petro et ejus successoribus ut pastoribus et rectoribus supremis totam gubernandam commissit, voluisse aut permisisse ut aliqua ecclesia particularis non in omnibus huic regimini subderetur. Atqui doctrina Gallicana id supponit. Ergo.

3° Haec doctrina est maxime periculosa. Nam Pius VI eam damnavit ut « inducentem in schisma et subversionem hierarchiae regiminis, » Etenim ex hac doctrina fluit autonomia seu independentia cujusque ecclesiae particularis, cum singulae etiam in rebus maximi momenti ordinationes authoritatis supremae declinare et disciplinam propriam sibi constituere possent. Licet pariter ubique doctrinalibus sententiis sanctae Sedis locales doctrinas opponere, seu saltem, ex articulo quarto Declarationis Gallicanae, nullius roboris eas efficere, non consentiendo his definitionibus et negative erga eas se habendo. Sic labefactantur potestas legislativa et magisterium Papae, cui divinitus commissum est munus Ecclesiam universalem regendi et docendi. Inde etiam sequitur, ut diuturna experientia comprobatum est, ad potestatem saecularem transferri quasi necessario quod ex authoritate pontificia detrahitur, ex quo graviter laeditur divina Ecclesiae Christi constitutio ; ita ut optime dicere potuerit Fenelonius de hujusmodi immunitatibus quod, si sint libertates erga Papam, sunt servitates erga regem. Atqui doctrina ex qua sequuntur talia consectaria est maxime periculosa. Ergo.

Dices : Contingere potest quod decreta pontificia genio et moribus alicujus gentis non congruant. Atqui haec decreta feruntur, non in destructionem, sed in aedificationem. Ergo gens illa non tenetur ea observare.

Resp. Concessis majore et minore, nego consequens. Supponitur enim gentem illam, in casu, pleno jure mandata apostolica rejicere vel negligere posse. Atqui hoc est falsum; nam hujusmodi leges vim obligatoriam obtinent erga omnes, cum fuerint promulgatae. Si ergo, praeter intentionem et praevisionem legislatoris, non sine magna publicae tranquillitatis perturbatione executioni mandari possint, episcoporum est, quibus bono animarum invigilandi munus incumbit, incommoda quae reformidant summo Pontifici aperire, qui, pro summa sua sapientia, quid agendum sit statuet, et quod statutum fuerit permanebit. Unde

Dico : Jus ecclesiasticum hodiernum in Gallia determinatur jure communi et conventione sub nomine Concordati inter gubernium civile et sanctam Sedem inita.

Prob. 1ª pars. Praeter libertates et immunitates Gallicanas, quas sancta Sedes constanter reprobavit, in Galliarum ecclesiis consuetudines legitimae olim irrepere potuerunt, et quaedam privilegia eis fuerunt a summis Pontificibus concessa : ex quibus coalescebat jus quoddam particulare proprium, non quidem Ecclesiae Gallicanae, quae nunquam a sancta Sede habita est ut corpus canonicam existentiam habens, sed diversis provinciis et dicoe sibus. Atqui antiquus hic ordo omnino destructus et abolitus fuit a Pio VII per bullam Qui Christi Domini, qua, suppressis omnibus Galliae dioecesibus, novas erexit. Legitur enim in illa constitutione : « Supprimimus, annullamus et perpetuo extinguimus titulum, denominationem, totumque statum presentem infra scriptarum ecclesiarum archiepiscopalium et episcopalium, una cum respectivis earum capitulis, juribus, privilegiis et praerogativis cujuscumque generis... Ita ut omnes supradieti archiepiscopatus et episcopatus... haberi debeant in posterum tamquam non amplius in primo ipsorum statu existentes, quia aut omnimode extincti, aut in novam formam erigendi... Non obstantibus consuetudinibus etiam immemorabilibus. » Ex quo sequitur evidenter ecclesias de novo creatas institutas fuisse, non secundum pristinum jus particulare, quod fuit prorsus abolitum, sed secundum jus commune. Ergo juri communi subjiciuntur in his omnibus quibus ab authoritate suprema non fuit derogatum.

Confirmatur his verbis cardinalis Orioli, Congregationis episcoporum et regularium praefecti, cardinalis Ponentis partes agentis : « Quamvis [in bulla Qui Christi Domini] nihil expresse statuatur quoad pristinarum consuetudinum abrogationem, haec tamen abrogatio tamquam quid necessario consequens admittenda videtur. »

Prob. 2ª pars. Anno 1801, inter Pium VII et Napoleonem Bonaparte, qui titulo primi consulis gubernio reipublicae Gallicanae praeerat, initum est Concordatum quo juri communi in pluribus derogatum est. Atqui summo Pontifici, pro sua suprema potestate et ratione praesentium necessitatum, fuit certe licitum his derogationibus consentire. Ergo.

Si forte consuetudines legitimae fuerint inducta aut sint inducendae secundum regulas canonicas de jure consuetudinario, ad jus particulare ecclesiarum pertinent aut pertinebunt.]