Summa summae S. Thomae, Tomus II

Nota 1°. Peccatum utpote concretum accidentale duo importat, materiale et formale. Materiale est actus seu entitas, formale est malitia seu difformitas. Dum quaerimus, utrum Deus sit causa peccati, non est quaestio de materiali, sed de formali; sicut dum quaero, quis fecerit statuam hanc, non quaero quis fecerit lignum, sed quis fecerit formam seu figuram.

Nota 2°. Duplex distingui potest causa peccati: una per se et directe, ut cum quis impellit, concurrit positive seu influit in peccatum; altera per accidens et indirecte, tamquam removens prohibens, ut cum quis non impedit peccatum quod potest et debet impedire. His notatis, Dico 1°: Deus nec est nec esse potest per se et directe causa peccati¹; id est, Deus non impellit, movet, instigat ad peccatum, non jubet illud, non facit illud, neque per se, neque per Satanam aut impios, tamquam per sua instrumenta, ut docuerunt Calvinus, Zwinglius et alii haere-

^{2 3}

Probatur 1° ex Scripturis. Deut., XXXII, 4, dicitur: Dei perfecta sunt opera, et omnes viae ejus judicia: Deus fidelis et absque ulla iniquitate, justus et rectus. Rom., IX, 14: Numquid iniquitas apud Deum? Absit! Psal., V, 5 : Non Deus volens iniquitatem tu es. Eccli., XV, 12 : Non dicas : Ille me implanavit, id est, decepit et in peccatum induxit. Et postea, 21 : Nemini mandavit impie agere. Jacob., I, 13: Nemo cum tentatur dicat, quoniam a Deo tentatur; Deus enim intentator malorum est. I Joann., III, 8: Qui facit peccatum, ex diabolo est. Sap., XI, 25 : Nihil odisti eorum quae fecisti. Et tamen Sap., XIV, 9: Odio sunt Deo impius et impietas ejus. Et alibi saepe.

Probatur ex Patribus, qui unanimiter conclusionem docent. Unde Trid., sess. VI, can. 6 : « Si quis dixerit non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera, ita ut bona, Deum operari, non permissive solum, sed etiam proprie et per se, adeo ut sit proprium opus ejus non minus proditio Judae, quam vocatio Pauli; anathema sit. »

Probatur ratione. Omne peccatum est per recessum ab ordine qui est in Deum sicut in finem⁴. Atqui impossibile est quod Deus sit sibi vel aliis causa discedendi ab ordine, qui est in ipsum. Ergo. — Prob. min. Deus est ultimus finis omnium, et omnia consequenter inclinat et convertit ad seipsum ut finem ultimum, juxta illud Prov., XVI, 4 : Universa propter semetipsum fecit Dominus. Ergo.

Confirmatur. Justa voluntas, ut dicit S. Anselm., lib. de Lib. arbit., c. 8, est quae vult id quod Deus vult illam velle. Ergo, si Deus vult illam peccare, peccando vult quod Deus vult illam velle, et simul Deus non vult illam velle, et propter quod illam punit; quod est manifeste contradictorium.

2° Nulla potest assignari justa ratio cur Deus velit et faciat homines peccare. Ergo. — Prob. ant. Non aliam assignant haeretici, neque assignare possunt, quam hanc, scilicet

⁵

ut Deus habeat quorum misereatur et quos puniat, sicque eluceant misericordia et justitia. Atqui, ex hoc quod Deus velit et faciat homines peccare, et aliquorum misereatur, alios puniat, nullatenus inde elucent misericordia et justitia, quin potius apparet injustitia et crudelitas. Ergo. — Prob. min. Quamvis in puniendo injustum appareat justitia, attamen efficere injustum, ut puniatur, non est justitia, sed summa injustitia; hoc enim non est intendere poenam propter culpam, sed culpam propter poenam, quod est omnino inordinatum et injustum. Neque est misericordia, sed potius crudelitas, efficere hominem impium, ut ab impietate liberetur; sicut crudele esset hominem vulnerare, ut sanetur. Ergo.

Dico 2°: Neque per accidens et indirecte Deus est causa peccati; quia tunc tantum quis dicitur causa per accidens et indirecte peccati, nimirum ut removens prohibens, quando potest et debet impedire peccatum et non impedit; sicut gubernator non dicitur causa submersionis navis ex hoc quod non gubernat navim, nisi quando subtrahit gubernationem, potens et debens gubernare. Atqui Deus, secundum leges suae sapientiae et providentiae universalis, non tenetur impedire peccata quae permittit. Ergo.

Petes 1°, circa q. 80 S. Thomae, an et quomodo diabolus sit causa peccatorum hominum.

Resp. 1° Certum est diabolum aliquo modo esse causam peccatorum hominum⁶. Patet quia induxit Evam in peccatum, tentavit Job, et quotidie tentat homines: unde illud I Petr., V, 8: Adversarius vester diabolus, tamquam leo rugiens, circuit quaerens quem devoret.

2° Diabolus non potest esse causa peccati directe et sufficienter⁷; quia non potest esse causa peccati, nisi vel agendo interius in voluntate et eam movendo ad peccatum, vel proponendo objectum et persuadendo ejus appetibilitatem. Atqui primum non potest; est enim solius Dei movere voluntatem interius in eam agendo.

^{8 9 10}