Summa summae S. Thomae, Tomus II

Ex parabola Luc., X, 30, hominis descendentis ab Jerusalem in Jericho et incidentis in latrones, qui spoliaverunt eum, et plagis impositis abierunt, semivivo relicto, communis vox est SS. Patrum et theologorum, hominem per peccatum originale non solum fuisse spoliatum justitia originali et aliis donis gratuitis, sed etiam fuisse vulneratum in naturalibus.

Vulnus naturae dicimus hic disruptionem et discontinuationem unionis atque subordinationis rationis ad Deum, partis inferioris ad rationem et corporis ad animam. Sicut enim in corpore humano dicitur vulnus, quando inter partes ejus continuas et unitas fit aliqua divisio et disruptio, ita analogice in anima dicitur vulnus, quando potentiae ejus naturales, quae erant unitae et ad invicem subordinatae, fuerunt divisae per destitutionem hujus subordinationis. Unde, quamvis in natura pura non fuisset major unio et subordinatio inter has potentias quam sit nunc, non tamen diceretur vulnus; quia, cum istae potentiae nunquam fuissent junctae et subordinatae, defectus unionis et subordinationis non esset per disruptionem et discontinuationem, et ideo non potuisset dici vulnus.

Quatuor recensentur vulnera naturae, juxta eumdem numerum potentiarum animae. In quantum enim ratio destituitur suo ordine ad verum, est vulnus ignorantiae; in quantum voluntas destituitur ordine ad bonum, est vulnus malitiae; in quantum irascibilis destituitur suo ordine ad bonum arduum, est vulnus infirmitatis; in quantum concupiscibilis destituitur ordine ad delectabile moderatum ratione, est vulnus concupiscentiae.

Et quamvis ista perfecta unio et subordinatio potentiarum in statu innocentiae non esset naturalis seu debita naturae, sed ex dono gratuito, quia tamen erat bonum naturae ipsamque perficiebat, etiam in ordine suo naturali, ejus disruptio dicitur vulnus naturae, et per hanc homo vulneratus in naturalibus. Utrum autem non alio insuper sensu homo non debeat dici vulneratus in naturalibus, explicabimus modo.

Ex his liquet, hominem in statu naturae lapsae longe esse debiliorem ad bonum et proniorem ad malum, quam in statu naturae integrae et innocentis. Et haec certa sunt apud authores. Sed difficultas est respective ad statum naturae purae, utrum homo in statu naturae lapsae, non reparatae, habeat minores vires ad bonum morale naturalis ordinis, quam habuisset in natura pura.

Dico: Vires naturales hominis ad bonum morale ordinis naturalis in statu naturae lapsae, nondum reparata, non sunt imminuta intrinsece et quoad entitatem; probabilius est tamen esse minus habiles ad bonum morale extrinsece et ex appositione impedimenti quod non fuisset in natura pura, atque hoc sensu posse dici minores quam fuissent in natura pura.

Probatur prima pars conclusionis. Vires naturales hominis ad bonum morale ordinis naturalis, scilicet intellectus, voluntas et appetitus sensitivus, sunt proprietates necessario et uniformiter manantes ab essentia; consequenter, sicut ipsa essentia, non admittunt plus et minus, praesertim intellectus et voluntas, qui cum sint spirituales, sunt incorruptibiles et inalterabiles.

Confirmatur. Peccatum originale consistit essentialiter in privatione justitiae originalis, quae continebat potentias in recto ordine. Atqui ex removente prohibens nulla realis et physica mutatio fit in re, sed suae naturae relinquitur. Ergo.

Probatur secunda pars conclusionis. Ille est minus habilis ad bonum morale ordinis naturalis, qui est aversus a Deo, ut ultimo fine naturali, quam qui non est sic aversus. Atqui homo, in statu naturae lapsae non reparatae, est per peccatum originale aversus a Deo, ut ultimo fine naturali, et in statu naturae purae non sic esset aversus. Ergo homo in statu naturae lapsae, extrinsece et ex appositione impedimenti, est minus habilis ad bonum morale, quam in statu naturae purae. — Major videtur certa; quia efficacia et vires voluntatis ad eligenda media sumuntur ex amore et conversione ad finem, qui se habet in agibilibus, sicut primum principium in speculabilibus. Sicut ergo qui non est recte instructus primis principiis, sed ab eis deviat, est minus habilis ad deducendas veras conclusiones, ita qui est aversus a fine, est minus habilis ad operationes rectas. — Prob. min. Adam, peccando, non solum legem supernaturalem violavit, sed etiam naturalem; omne enim peccatum est contra rationem et legem naturalem praecipientem obedire omni superiori legitime jubenti : consequenter omnem suam posteritatem a Deo ut authore naturali avertit. Atqui in natura pura non fuisset hujusmodi aversio, quia non fuisset peccatum. Ergo.

Quidam non improbabiliter ponunt aliud impedimentum, ex captivitate et tyrannide diaboli. Ut enim dicitur II Petr., II, 19, a quo quis superatus est, ejus et servus est. Et Trid., sess. v, de peccato originali, can. 1, anathemate ferit eum qui dixerit, primum hominem, transgrediendo Dei mandatum, non incurrisse « cum morte captivitatem sub ejus potestate qui mortis deinde habuit imperium, hoc est, diaboli. » Haec autem captivitas cum sit effectus peccati, non fuisset in statu naturae purae. Exercet autem diabolus suam tyrannidem, invitando et movendo sibi subditos variis modis ad omnia flagitia, proponendo objecta extrinseca, commovendo phantasiam, inflammando passiones, alterando corpora, etc. Et quamvis potuisset tentare homines in natura pura, si quidem tentaverit primum hominem in natura integra, verisimilius est tamen longe potentius et efficacius suum dominatum exercere in suos captivos, permittente Deo, in peccati vindictam.

Obj.: Ex removente prohibens non sequitur major aut minor effectus naturalis, quam ex natura ipsa sequatur, ut patet in exemplo lapidis sursum detenti; ille enim, remoto prohibente, velocius non movetur, quam si fuisset motus a sola gravitate. Atqui peccatum originale se habet solum ut removens prohibens in ordine ad motus inordinatos voluntatis et appetitus sensitivi, quatenus abstulit justitiam originalem, qua motus inordinati compescebantur. Ergo.

Resp. Nego minorem. Nam peccatum originale, praeter privationem justitiae originalis, importat aversionem a Deo ut authore naturali, qualem non importat natura pura. Haec autem aversio est impedimentum morale boni faciendi. Unde ex hoc argumento, quod praecipuum est sententiae oppositae, sicut ex variis textibus S. Thomae quibus dicit, per peccatum originale « naturam sibi relinqui, » 1a 2°, q. 82, a. 4, ad 1, et sublato vinculo justitiae originalis, unamquamque vim animae tendere in suum proprium motum, ibid., q. 87, a. 7, c, et similibus : ex his, inquam, solum probatur prima pars conclusionis, nimirum vires naturales ad bonum non minui intrinsece, physice et entitative, non vero non minui moraliter et ex appositione impedimenti in ordine ad bonum prosequendum.