DISSERTATIO V

DE JUSTIFICATIONE PECCATORIS

S. Thomas, q. 113.

Duo sunt effectus gratiae, scilicet justificatio peccatoris et meritum justi. De primo in hac dissert., de secundo in sequenti dicemus.

Dico : In justificatione peccatoris ejus peccata non solum teguntur, seu non imputantur, sed vere remittuntur, delentur et auferuntur. Est contra Lutheranos et Calvinistas.

Probatur 1° formalissimis terminis Scripturae. Psal. L, 3 : Dele iniquitatem meam. Et 11 : Omnes iniquitates meas dele. Isa., XLIII, 25 : Ego sum ipse qui deleo iniquitates tuas propter me. Osee, XIV, 3 : Omnem aufer iniquitatem. Michaeae, VII, 18 : Quis Deus similis tui, qui aufers iniquitatem ? Joann., I, 29 : Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi.

Probatur 2° aliis terminis Scripturae. Homo per peccatum interius maculatur et inquinatur, ut diximus de peccatis, et omnes conveniunt. Atqui, juxta Scripturam, homo in sua justificatione a peccatis mundatur, lavatur, purgatur et sanctificatur. Psal. L, 9 : Lavabis me, et super nivem dealbabor. Ezech., XXXVI, 25 : Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris. I Joann., I, 7 : Sanguis Jesu Christi, Fili ejus, emundat nos ab omni peccato. Si autem peccata solum tegantur, falso dicitur homo ab iis mundari, lavari, purgari, etc.

Quis enim dicat hominem sordibus inquinatum, esse mundum et ablutum, quia sordes pallio tegit ?

[Probatur 3° ex concilio Trid., sess. V, can. 5, ubi dicitur : « Si quis per Jesu Christi Domini nostri gratiam quae in baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat ; aut etiam asserit non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi aut non imputari ; anathema sit. » Et sess. VI, cap. 7, docetur quod « justificatio non est sola peccatorum remissio, sed et sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum : unde homo ex injusto fit justus, et ex inimico amicus. » Porro haec renovatio interioris hominis non potest consistere in eo quod peccatum radatur tantum et non imputetur, quia tunc peccatum revera maneret in anima, quae intrinsecus non renovaretur, et homo non esset vere justus, sed tantum extrinsece ut justus haberetur, et non posset Dei amicus fieri.]

Probatur 4° ex Augustino. S. Doctor, lib. I ad Bonif. contra duas epist. Pelag., c. 13, n. 26, Pelagianis dicentibus Catholicos docere baptismum non auferre crimina, sed radere, et eorum radices remanere, respondet : « Dicimus baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum et auferre crimina, non radere. » Et Enarrat. II in Psal. XXXI, n. 9, exponens illa verba : Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata, quibus maxime confidunt haeretici, ait : « Nec sic intelligatis quod dixit : « peccata cooperta sunt, » quasi ibi sint et vivant. » Ibid. n. 12 : « Deus tegat vulnera, noli tu. Nam, si tu tegere volueris erubescens, medicus non curabit. Medicus tegat et curet ; emplastro enim tegit. Sub tegmine medici sanatur vulnus, sub tegmine vulnerati celatur vulnus. » Sic igitur, juxta Augustinum, Deus tegit vulnera, ut tegendo sanet sicut medicus qui emplastro tegit vulnus et sanat. Quod plane decretorium est contra haereticos. Alios Patres vide, si lubet, apud Bellarminum, lib. II de Justif., c. 8.

Probatur 5° ab absurdis. Si in justificatione impii peccata remaneant et solum tegantur, non vero deleantur et destruantur, sequitur 1° quod homo erit simul justus et injustus : justus, quia justificatur ; injustus, quia remanet in peccato, quod est essentialiter injustitia. 2° Sequitur quod Deus diligat peccatores ut amicos suos, et in ordine ad aeternam beatitudinem, contra illud Sap., XIV, 9 : Odio sunt Deo impius et impietas ejus.

Dico : Remissio peccatorum, qua est justificatio peccatoris, non fit per imputationem extrinsecam justitiae qua Deus justus est, aut justitiae Christi, sed per veram et intrinsecam justitiam, seu gratiae habitualis infusionem¹. Est de fide iterum contra Lutheranos et Calvinistas decisa in concil. Trid., sess. VI, can. 11.

[Ibi legitur : « Si quis dixerit homines justificari vel sola imputatione justitiae Christi, vel sola peccatorum remissione, exclusa gratia et charitate quae in cordibus eorum per Spiritum sanctum diffundatur atque illis inhaereat, aut etiam gratiam qua justificamur esse tantum favorem Dei ; anathema sit. »]

Probatur 1° ex Scripturis art. praecedenti, prob. 2ª, laudatis, quibus peccator dicitur lavari, purgari, renovari, sanctificari ; nemo enim potest esse lotus, purgatus, renovatus, sanctificatus, nisi per aliquid intrinsecum quo denominetur et sit talis.

2° Scriptura frequenter dicit nos habere in nobis gra tiam, charitatem et justitiam qua justi sumus. Joann., I, 16 : De plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Rom., I, 5 : Per quem accepimus gratiam. Ephes., IV, 7 : Unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Rom., V, 5 : Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis.

3° Justificatio peccatoris est effectus dilectionis Dei². Atqui dilectio non est affectiva tantum, sed effectiva, efficiens objectum dilectum intrinsece gratum et justum, ut probavimus supra dissert. IV, a. 1.

4° Causa formalis distinguitur ab efficiente. Atqui justitia Christi est causa efficiens nostrae justitiae. Ergo non est ejus causa formalis.

Confirmatur. Nostra justitia modo crescit, modo minuitur. Atqui justitia Dei et Christi est semper aequalis. Ergo.

Objiciunt hic Scriptura loca tribuentia nobis justitiam Christi. Rom., V, 19 : Per unius obedientiam justi constituuntur multi. Et iterum, 18 : Per unius justitiam, in omnes homines in justificationem vitae. I Cor., I, 30, Christus dicitur factus justitia et sanctificatio nostra.

Resp. haec et similia non intelligenda esse in sensu formali, sed causali, quatenus Christus est causa efficiens et meritoria justificationis nostrae ; quo sensu ibid. dicitur sapientia nostra ; Joann., XI, 25, resurrectio et vita. Et Deuter., XXX, 20, dicitur vita hominum et longitudo dierum.

[Petes utrum, de potentia Dei absoluta, peccatum et gratia possint esse simul in eodem subjecto.

Resp. Peccatum, tam actuale quam habituale, et gratia non possunt, etiam de potentia Dei absoluta, esse simul in eodem subjecto.

Probatur. Gratia sanctificans, ex sua essentia et ratione, est justitia, sanctitas et rectitudo, cujus primarius et formalis effectus est efficere eum cui datur justum, sanctum et rectum. Peccatum e contra, ex essentiali sua ratione est iniquitas, immunditia, recessus a rectitudine et a subjectione erga legem divinam. Atqui stare non potest, etiam de potentia Dei absoluta, justitia cum injustitia, sanctitas cum iniquitate et immunditia, rectitudo cum recessu a rectitudine. Ergo gratia et peccatum non possunt esse simul in eodem subjecto.

Confirmatur. Effectus formales contrarii non possunt esse simul in eodem subjecto, quia sunt incompossibiles. Atqui effectus gratiae sanctificantis et effectus peccati sunt contrarii, et ideo incompossibiles. Ergo.

Nota pro solutione objectionum. Peccatum non expellit gratiam physice, hoc sensu quod per formam positivam destruat gratiam agendo physice in illam. Expellit autem eam physice, id est, ex natura sua, subtrahendo ei subjectum et introducendo formam seu dispositionem incompossibilem cum gratia. Iniquitas enim, abjectio amicitiae Dei, recessus a Deo, mors animae, etc., physice, hoc est ex natura sua, expellunt justitiam, sanctitatem, amicitiam Dei, vitam animae.]

Concil. Trid., sess. VI, cap. 6, sex assignat actus quibus peccator adultus debeat disponi ad justificationem, scilicet actum fidei, timoris, spei, dilectionis Dei, poenitentiae seu contritionis, tandem propositum suscipiendi sacramenta instituta ad remissionem peccatorum, inchoandi novam vitam et mandata divina servandi ; quod propositum in ipsa contritione includitur. Praecipua quaestio est de fide requisita ad justificationem, contra haereticos.

Lutherani et Calvinistae distinguunt duplicem fidem.

Primam vocant historicam, qua credimus omnia quae in sacris litteris continentur ; nos eam dicimus christianam et catholicam. Secundam vocant promissorum, qua credimus Deum promisisse remissionem peccatorum. Hanc secundam subdividunt in generalem et particularem. Generalem vocant qua credimus Deum omnibus credentibus in communi promisisse remissionem peccatorum et salutem ; specialem vocant qua unusquisque credit vel certo confidit peccata sibi esse remissa propter merita Christi. Hanc enim fidem male confundunt cum fiducia qua ad spem et voluntatem pertinet, non ad intellectum ; est enim fiducia, ex S. Thoma, spes roborata.

Hanc ergo fidem seu fiduciam particularem requiri ad justificationem et eam solam justificare contendunt.

Dico 1° : Fides requisita ad justificationem non est fiducia qua credimus seu confidimus peccata esse nobis propter Christum dimissa, sed qua credimus omnibus veritatibus a Deo revelatis, propter ejus authoritatem et veritatem. Ita definivit Trid., sess. VI, can. 12.

[Hujus canonis tenor est : « Si quis dixerit, fidem justificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinae misericordiae peccata remittentis propter Christum, vel eam fiduciam solam esse qua justificamur ; anathema sit. »]

Probatur 1° apertissimis Scripturae testimoniis. Marc. ultimo, 15 et 16 : Praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit, scilicet Evangelio et veritatibus in eo contentis, salvus erit. Rom. X, 8 et 9 : Hoc est verbum quod praedicamus, quia, si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Ergo Christus et ejus resurrectio, non sola misericordia Dei peccata remittentis, sunt objectum fidei salvantis. Joann., XI, 26 et 27, cum Dominus dixisset Marthae : Ego sum resurrectio et vita. Qui credit in me, non morietur in aeternum. Respondet illa : Utique, Domine, ego credidi quia tu es Christus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti. Ergo fides requisita ad vitam aeter nam, est credere divinitatem Verbi incarnati. Joannes cap. ult. sui Evangelii sic concludit, 31 : Haec scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Filius Dei vivi, et ut credentes vitam habeatis in nomine ipsius. Ergo idem quod prius. Omitto alia bene multa Scripturae testimonia, ne longior sim.

Probatur 2° ex traditione. Ecclesia, ut ab initio ita nunc, cum fidem requirit a baptizandis, non aliam requirit quam illam qua credimus fidei articulis in symbolis contentis, non vero illam qua credimus seu confidimus peccata nobis esse dimissa. Quis enim unquam Apostolorum, aut episcoporum, aut caeterorum ministrorum, accedentem ad se causa justificationis, ita docuit : « Credе peccata tibi dimitti, et statim dimittentur. » Absurda sane et piarum aurium offensiva foret hujusmodi doctrina.

Probatur 3°. Fides innititur sola authoritate Dei revelantis, qui nec fallere nec falli potest. Atqui nullibi revelatum est mihi aut alteri particulariter peccata esse remissa. Ergo id certa fide credere non possum.

Probatur 4°. Fides justificans praecedere debet justificationem ; est enim causa illius. Atqui fides illa haereticorum non praecedit, sed sequitur justificationem, alioquin esset falsa ; nam falsa fides est qua credo dimissa mihi esse peccata, si nondum sunt vere dimissa. Si dicas, hac fide non credi peccata esse dimissa, sed hic et nunc dimitti, semper manet quod illa fides sit posterior ista remissione, quia ista remissio praesens est objectum hujus fidei ; actus autem non facit nec specificat suum objectum, sed illud supponit et ab ipso specificatur.

Dico 2° : Neque illa fides specialis recentium haereticorum, qua vana est et nulla, neque fides vera et christiana sola sufficit ad justificationem.

[Ita definivit Trid., sess. VI, can. 9 : « Si quis dixerit, sola fide impium justificari, ita ut intelligat nihil aliud requiri quod ad justificationis gratiam consequendam cooperetur, et nulla ex parte necesse esse eum suae voluntatis motu praeparari atque disponi ; anathema sit. »]

Haec definitio est contra Lutheranos et Calvinistas, quibus praeiverat Simon Magus, teste Irenaeo, lib. I de Haeres., c. 20, qui refert Petrum, Joannem, Jacobum et Judam suas epistolas contra hunc errorem scripsisse.

Probatur ex his SS. Apostolis qui ex professo scripserunt contra hunc errorem. S. Jacobus, I, 14 : Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat ? Numquid poterit fides salvare eum ?... Et 17 : Fides, si non habet opera, mortua est in semetipsa. Quod postquam multis probavit, concludit caput sic, 24 et 26 : Videtis quoniam ex operibus justificatur homo, et non ex fide tantum... Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortuum est. Haec sunt peremptoria, nec indigent glossa.

S. Petrus, II Epist., c. 1, 10, postquam hortatus est ad varia bona opera, concludit : Quapropter, fratres, magis satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis. Fides ergo non sufficit, si desint opera.

Haec tam sunt aperta contra praesentem errorem, ut haeretici negaverint has epistolas esse canonicas, quas tamen pro canonicis agnoscit Ecclesia in pluribus conciliis, ultimo in Trident., sess. IV.

Sed et aperte S. Paulus, cui male confidunt novatores, hunc errorem debellat. I Cor., XII, 2 : Si, inquit, habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habuero, nihil sum. Galat., V, 6 : In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per charitatem operatur. Rom., II, 3 : Non auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur.

Tandem Christus in Evangelio ubique commendat bona opera ut necessaria ad justificationem et salutem. Matth., V, 16 : Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Et infra, 20 : Nisi abundaverit justitia vestra plusquam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. Et cap. VII, 19 : *Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur. Cap. XIX, 16 et 17, interroganti : Quid boni faciam, ut habeam vitam aeternam ? Non ait : « Crede tantum ; » sed : Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Et denique cap. XXVIII, 19 et 20, non solum monet Apostolos ut fidem praedicent et baptizent, sed etiam vult ut doceant servare omnia quae ipse mandavit.

Respondent nunc quidam haeretici, his testimoniis oppressi, fidem quam dicunt sufficere ad justificationem, non esse fidem solam, sed fidem junctam bonis operibus, non quidem quod haec bona opera cooperentur ad justificationem, sed quia comitantur fidem justificantem velut ejus signa, vel ut proprietates et fructus ex ea sequentes. Unde dicunt, prefatis Scripturae testimoniis damnari eos qui olim dicebant solam fidem mortuam et bonis operibus vacuam sufficere ad salutem ; at non eos qui id tribuunt quidem soli fidei, sed fidei vivae, activae et bonis operibus stipatae.

Sed contra 1°. Haec responsio fucata et ad emolliendum horrorem immanis hujus erroris excogitata, aperte pugnat cum principiis haereticorum. Nam illi docent : 1° hominem, dum per fidem justificatur, non vere fieri justum, sed reputari tantum, nec ulla ejus opera esse bona, sed omnia esse peccata mortalia, quamvis ei non imputentur propter Christum. Qua fronte ergo dicunt, non solam fidem, sed fidem junctam bonis operibus justificare, cum secundum illos nulla sint bona opera ? 2° Docent hominem semel per fidem justificatum, nullo flagitio a justitia excidere posse. Ita Calvinus, lib. III Institut., cap. 2, § 11, et Lutherus in Serm. super haec verba : Sic Deus dilexit, etc., excipiens tantum incredulitatem. Sicque semel justificatus per fidem, quamvis fiat fur, homicida, adulter, sodomita, remanet justus. Ergo fides justificat sine bonis operibus, imo cum malis et pessimis ; quod est antiqua haeresis in Scripturis damnata. Unde Lutherus, in cap. 11 ad Galat., expresse dicit : « Fides sine et ante charitatem justificat. » Et tom. I disput. : an opera justificent ? proposit. 3, ait : « Fides, nisi sit sine ullis etiam minoribus operibus, non justificat, imo non est fides. » Et ideo rigidiores Lutherani ingenue fatentur, bona opera nullatenus requiri ad fidem justificantem.

Contra 2°. Scriptura non minus tribuit munus justificandi et salvandi bonis operibus, quam fidei, ut patet ex locis citatis et aliis pluribus. Ergo, si fides cooperetur justificationi, ita et opera.

Arguunt praecipue haeretici ex Apostolo, qui, ut ipsis videtur, totus est ut asserat ad justificationem sufficere fidem sine operibus. Rom., II, 28, ait : Arbitramur justificari hominem per fidem, sine operibus legis. Ibid., IV, 2 : Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Galat., II, 16 : Scientes quod non justificatur homo ex operibus legis. Philipp., III, 9 : Ut inveniar in illo, non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed eam quae est ex fide.

Resp. 1°. Esto Apostolus doceret, fidem sine ullis operibus sufficere ad justificationem, id nullatenus prodesset haereticis ; quia Apostolus intelligit fidem christianam et catholicam, qua credimus divinitatem Verbi incarnati, ejus resurrectionem et alia mysteria in Scripturis contenta, non vero illam fidem ridiculam seu fiduciam qua haeretici credunt peccata sibi esse dimissa.

Resp. 2°. Apostolum solum excludere opera quae vel ante fidem vel post habitam fidem, sed sine fidei gratia fiunt, id est, opera quae ex solis viribus naturae et liberi arbitrii procedunt, qualia erant quaedam honesta justitiae naturae. Ita Augustinus (?) de Libero arb., c. 7, n. 18 : « Homines, inquit, non intelligentes quod ait ipse Apostolus : Arbitramur justificari hominem per fidem, sine operibus legis, putaverunt eum dicere, sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret vas electionis ! »

Instas. Abraham et Galatae jam renati erant et operabantur ex fide, eo tempore de quo loquitur Apostolus. Attamen tur ex fide, eo tempore de quo loquitur Apostolus. Attamen excludit eorum opera. Ergo.

Resp. Data maj., dist. min. Excludit eorum opera quae fiebant ex gratia fidei, nego ; qua facta fuerant ante fidem, vel quae post fidem habitam non fiebant ex gratia fidei, conc. Nihil obstat enim quod qui habet fidem, aliquando non operetur ex fide, ut dum peccat aut facit opus morale bonum sine relatione ad Deum.

Ad alia argumenta quae objiciunt haeretici, accipe sequentes generales solutiones. Prima est : justificatio fidei tribuitur tamquam ejus initio et radici, non tamen excludendo alia opera ad eam disponentia. Ita Trid., sess. VI, cap. 8¹. Secunda : intelligenda est fides viva, quae per charitatem operatur, ut loquitur Apostolus ad Galat., V, 6. Tertia : per fidem aliquando intelliguntur ea quae in Evangelio seu doctrina evangelica continentur, faciendo ea quae secundum hanc doctrinam sunt facienda. Quarta : quando excluduntur opera, intelligenda sunt opera ante fidem vel sine fidei gratia facta, non vero opera quae ex ipsa fidei gratia fiunt, ut explicui supra ; vel opera legis Mosaica, vel opera externa, quando deest potentia illa exsequendi.

De aliis actibus ad justificationem adulti requisitis. cap. 6, praeter fidem, quinque alios actus requiri ex parte peccatoris ad sui justificationem, scilicet, actum timoris, spei, dilectionis Dei, contritionis, et propositum suscipiendi sacramenta ad remissionem peccatorum instituta et mandata divina servandi. Hi autem actus sic deducuntur. Fides illustrans mentem peccatoris exhibet ei, hinc divinam justitiam ipsi poenas reservantem, illinc divinam misericordiam illi veniam offerentem. Inde exsurgit in ejus voluntate timor divinae justitiae, deinde spes seu fiducia veniae obtinendae. Spem sequitur inchoata dilectio Dei ut totius justitiae fontis ; ex hoc enim quod Deus misericors peccatori poenam timenti offert veniam, non solum spes excitatur, sed etiam tantae bonitatis amor, saltem inchoatus, de cujus necessitate ad justificationem cum poenitentiae sacramento celebris fuit controversia suo loco dirimenda.

Ex fide, spe et inchoata dilectione Dei nascitur peccati detestatio ; quia hoc ipso quod peccator novit reservari peccatis suis poenas, et ex hoc quod Deum ea sibi condonare paratum diligere incipit, movetur odio in peccatum, ut sibi nocivum et divinae bonitatis offensivum. Hoc autem odium contritio dicitur, perfecta quidem, si peccatum displiceat principaliter ut Dei offensivum ; imperfecta, si principaliter displiceat peccatum ut nocivum peccatori.

Haec autem contritio habet necessario adjunctum propositum novam vitam inchoandi et mandata divina servandi ; non enim est in aliquo sincerus dolor de peccatis, nisi sincere velit ea deinceps vitare.

Petes a quo principio effective procedant actus contritionis et charitatis qui ultimo disponunt ad gratiam habitualem.

Resp. Dissentire in hac parte inter se theologos. Quidam dicunt has ulteriores ad gratiam habitualem dispositiones esse effective ab auxilio actuali transeunter communicato.

Ita ex thomistis Joannes a S. Thoma, Sylvius, Contenson, cum pluribus extraneis. Quidam asserunt eas esse effective ab ipsa gratia habituali. Ita Gonet, Serra et alii. Tertia sententia, quae utramque conciliare nititur, tenet hos actus ultimo disponentes ad justificationem esse effective a virtute charitatis infusae et poenitentiae, non permanenter per modum habitus, sed transeunter per modum actualis auxilii et motionis communicata. Unde gratia per modum auxilii praevenit illos actus, quos sequitur gratia per modum habitus, licet haec omnia fiant in eodem instanti reali. Ita P. Goudin. Qui perpendere vult harum sententiarum momenta, ea requirat apud nostrum Billuart, in sua fusiori Summa. De caetero, non magni referre videtur quanam cuique potior appareat.]

Petes 1° utrum justificatio impii fiat in instanti.

Resp. 1°. Justificatio impii sumpta pro infusione gratiae et remissione peccatorum, fit in instanti¹ ; quia quod forma successive producatur, provenit ex hoc quod vel subjectum non sit in ultima dispositione, vel quia agens, cum sit finitae virtutis, indiget tempore ut vincat resistentiam subjecti et formam introducat. Atqui hic supponimus ultimam dispositionem, cum sit sermo de justificatione impii prout dicit simpliciter infusionem gratiae, et aliunde, cum Deus nullam requirat dispositionem nisi quam ipse facit, potest eam efficere in instanti quo producit ipsam gratiam, sicut fecit in Paulo, et cum sit infinita virtutis, non indiget tempore ut vincat resistentiam subjecti. Ergo.

Confirmat. Quando inter extrema mutationis vel motus non est medium per quod perveniatur ab uno extremo ad aliud, transitus de uno ad aliud fit in instanti. Atqui inter extrema justificationis, quae sunt gratia et gratiae privatio, non datur medium. Ergo.

Resp. 2°. Si vero justificatio sumatur, non solum pro infusione gratiae, sed etiam pro dispositionibus quibus peccator praeparatur, licet possit fieri in instanti, ut in Paulo et Magdalena, ordinarie tamen fit successive ; quia istae dispositiones quas requirit Trid., sess. VI, cap. 5 et 6, ordinarie praecedunt tempore ipsam gratiae infusionem.

Petes 2° utrum justificatio sit maximum opus Dei.

Resp. 1°.² Si justificatio spectetur ex parte modi agendi, creatio est majus opus quam justificatio ; quia excellentissimus modus operandi est facere aliquid ex nihilo. Si vero justificatio spectetur ex parte rei productae, est majus opus creatione ; quia bonum ad quod terminatur creatio est bonum naturae mutabilis, dum justificatio terminatur ad bonum aeternum et fixum divinae participationis, quod in spe tantum nunc habetur, glorificatio autem terminatur ad idem bonum aeternum in re possessum. Si tandem justificatio spectetur juxta quantitatem proportionis in impio qui justificatus, est majus opus quam glorificatio ; quia donum gratiae plus excedit dignitatem impii qui erat dignus poena, quam donum gloriae dignitatem justi, qui ex hoc ipso quod est justificatus, est dignus gloria.

Petes 3° utrum justificatio impii sit opus miraculosum.

Resp. 2°.³ Justificatio impii, prout fit communiter, potest dici mirabilis ; quia quae a sola virtute divina fieri possunt, habent causam occultam, et hac ratione sunt mira. Non tamen justificatio proprie dici debet miraculosa, quia ad miraculum proprie dictum non sufficit quod a solo Deo opus fieri possit, sed debet esse praeter communem divinae providentiae cursum, ut resurrectio mortui, illuminatio caeci nati. Justificatio autem, prout fit communiter, est secundum communem divinae providentiae cursum. Est enim communis et consuetus cursus justificationis, ut, Deo movente interius animam, homo convertatur ad Deum, primo quidem conversione imperfecta, ut postmodum ad perfectam perveniat. Quando vero Deus, praeter hunc communem cursum, subito movet ad perfectam