Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico : Voluntas non potest velle malum sub ratione mali. ¹

Probatur. Voluntas est appetitus quidam rationalis. Atqui omnis appetitus non est nisi boni. Ergo. — Prob. min. Appetitus nihil est aliud quam quaedam inclinatio appetentis in aliquid. Atqui nihil inclinatur nisi in aliquid sibi conveniens; quod enim est rei conveniens, allicit et trahit inclinationem, sicut quod est disconveniens, ei repugnat. Ergo omnis appetitus non est nisi convenientis, consequenter boni; bonum enim et conveniens unum sunt, sicut malum et disconveniens.

Dices : Qui appetunt non esse, ut daemones et homines desperantes, appetunt malum sub ratione mali, nam in non esse nulla potest apprehendi ratio boni. Ergo.

Resp. Nego ant. et ejus probationem. Nam carere malo, est bonum, inquit Author², hic, ad 3, daemones autem et homines desperantes apprehendunt in non esse, carere malo, quatenus apprehendunt non esse ut medium conducens ad liberationem a suis miseriis; et sic appetunt non esse materialiter, formaliter non esse miseri, ita ut ratio formalis appetendi non esse sit quaedam ratio boni, scilicet carere malo et miseria.

Petes an e duobus bonis voluntas possit eligere minus vel aequale.

Resp. Quamvis simpliciter et absolute voluntas, pro sua libertate, possit ex duobus bonis aequalibus vel inaequalibus aequale vel minus eligere, id tamen facere non potest, nisi mutato judicio practico et proposito novo motivo, quo unum magis emineat, et judicetur hic et nunc melius et convenientius. Hocque sensu verum est quod electio sit semper de meliori.

Prob. Voluntas non fertur in aliquod bonum, nisi trahatur et alliciatur ab illo; bonum enim comparatur ad voluntatem tamquam movens ad mobile, et motio boni in voluntatem est metaphorica, scilicet trahendo et alliciendo. Ergo non potest ferri in unum prae alio nisi ab illo alliciatur et attrahatur prae alio. — Subsumo. Atqui quod unum trahat et alliciat prae alio, non potest esse nisi quia prae alio judicatur conveniens et bonum; sola enim convenientia seu bonitas proposita per intellectum, est motivum voluntatis. Ergo voluntas non potest ex duobus minus aut aequale eligere, nisi judicetur practice melius et convenientius.

Confirmatur. Voluntas non potest ex duobus bonis propositis unum prae alio eligere, nisi intellectus judicet esse praeeligendum; est enim voluntas, ut jam toties diximus, potentia caeca sequens dictamen rationis, et tendens in objectum prout ipsi ab intellectu proponitur. Atqui intellectus non potest judicare, unum e duobus esse praeeligendum, nisi in quantum judicat melius et convenientius, quia tota ratio eligibilitatis est bonitas et convenientia; et sicut non posset judicare esse absolute eligendum, nisi judicaret esse absolute bonum et conveniens, ita non potest judicare esse praeeligendum, nisi judicaret melius et convenientius. Ergo voluntas non potest e duobus unum prae alio eligere, nisi intellectus judicet esse melius et convenientius.