Summa summae S. Thomae, Tomus II

Difficultas est de concursu multiplicis moralitatis opposita, quarum una nempe sit bona, altera mala; seu utrum idem actus possit esse simul bonus et malus ex diverso capite, bonus ex objecto, malus ex fine aliave circumstantia, et e contra.

Dico 1° : Actus alias secundum se bonus, cujus malus finis est totalis et adaequata ratio cur eligatur, ex nulla parte est bonus, sed totus malus. Est communis¹

Probatur 1° ex Scriptura. I Cor., v, 6, dicit Apost. : Modicum fermentum totam massam corrumpit. Per fermentum autem intelligitur prava intentio, quae dum est totalis causa actus aliunde boni, ipsum totum inficit et corrumpit.

Probatur 2° ratione. Quando quis dat eleemosynam praecise propter vanam gloriam aut luxuriam, ita ut vana gloria seu luxuria sit totalis et adaequata causa erogandae eleemosynae, honestas eleemosynae nullatenus appetitur, sed appetitur dumtaxat ut medium assequendae gloriae vel luxuriae, ita quod, si etiam nullam haberet ex se honestatem, nihilominus assumeretur pro fine malo assequendo. Atqui honestas objecti nullam refundit in actum bonitatem, nisi directe in se appetatur, ut dictum est antea. Ergo.

Dico 2° : Actus alias secundum se bonus, cujus finis malus non est totalis et adaequata ratio cur eligatur, potest esse bonus ex objecto, et malus ex fine. A fortiori actus ex objecto et fine bonus, cui supervenit aliqua circumstantia venialiter mala, potest esse partim bonus partim malus².

Probatur. Actus bonus cujus malus finis extrinsecus non est causa totalis et adaequata cur assumatur, v. g., eleemosyna facta partim propter propriam honestatem misericordiae, partim propter vanam gloriam, haurit et retinet bonitatem ex objecto, non obstante concursu ulterioris finis extrinseci mali, scilicet vanae gloriae. Ergo est bonus ex objecto et malus ex fine. — Probatur ant. Fieri non potest quin bonitas objecti in se et propter se volita refundat bonitatem in actum. Etenim amare bonum in se et propter se, est necessario et essentialiter bonum. Atqui eleemosyna honestas, in casu, amatur in se et propter se, et non praecise et unice propter vanam gloriam, quam supponimus non esse illius causam totalem et adaequatam. Ergo.

Quod dixi de actu bono ex objecto et malo ex fine, dicendum est a fortiori de actu bono ex objecto et fine, cui se immiscet aliqua circumstantia venialiter mala, v. g., si eleemosynae factae ex solo fine misericordiae se immisceat tepor vel inconsideratio.