Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico 1° : Legislator, ejus successor aut superior potest legem abrogare, et a fortiori illi derogare; quia ejusdem est potestatis rem destruere et adstruere.

[Benedietus XIV, de Synodo dicc., lib. XIII, c. 5, n. 9, proponit hane quaestionem, scilicet : « Num integrum sit episcopo, aut prorsus delere constitutiones synodales a se factas, aut aliquem ex justa causa ab illis eximere, quando eaedem authoritate summi Pontificis sunt confirmatae? » Relatis variis opinionibus, prosequitur, n. 11 : « Caeteris praeferenda videtur sententia Fagnani, in cap. Si quis, a num. 11 usque ad 24, de Confirmatione utili vel inutili, ubi distinguendum docet inter confirmationem quam vocant in forma communi et confirmationem in forma specifica. In forma specifica fieri dieitur, cui praemittitur causae cognitio et singula statuta diligenter expenduntur, ac deinde, nulla adjecta conditione, authoritate apostolica, cum clausula : motu proprio atque ex certa scientia confirmatur. In forma communi confirmari dicuntur statuta quae non singulatim examinantur, neque approbantur a Pontifice motu proprio et ex certa scientia, atque apostolicae authoritatis robur illis non adjicitur absolute, sed solum conditionate, videlicet si juste, canonice aut provide facta sint, et dummodo sacris canonibus, Tridentini concilii, decretis et constitutionibus apostolicis non adversentur; quam postremam conditionem omnibus statutorum confirmationibus in forma communi hodie exprimi atque opponi solere, idem Fagnanus, n. 18, testatur. Jam vero, pergit Fagnanus, statuto confirmato in forma specifica, cum naturam induerit legis pontificiae, nulli inferiorum fas est derogare. Statutum vero confirmatum in forma communi integrum est statnentibus delere, atque ab illius obligatione aliquem ex justa causa subtrahere. Etenim talis confirmatio nihil novi juris aut efficacitatis illis tribuit qua antea carerent. »]

Dico 2° : Lex generalis per legem generalem contrariam censetur revocata. Lex vero particularis, quales sunt speciales locorum consuetudines, statuta et privilegia, etiamsi ponatur in lege generali haec clausula derogatoria generalis: « Non obstante quacumque consuetudine, » etc., non censetur revocata, nisi de ea fiat specialis mentio, aut nisi aliunde constet hane esse mentem legislatoris. Ita Bonifacius VIII, cap. Licet, de constit. in 6°,

[Ubi dicit : « Licet Romanus Pontifex, qui jura omnia in scrinio pectoris sui censetur habere, constitutionem condendo posteriorem, priorem, quamvis de ipsa mentionem non faciat, revocare noscatur; quia tamen locorum specialium et personarum singularium consuetudines et statuta, cum sint facti et in facto consistant, potest probabiliter ignorare, ipsis, dum tamen sint rationabilia, per constitutionem a se noviter editam, nisi expresse caveatur in ipsa, non intelligitur in aliquo derogare. »]

Dico 3° : Cessante simpliciter et absolute fine legis adaequato et in communi, cessat lex ; quia 1° non est lex, quae non est utilis bono communi. Ergo, cessante ratione propter quam erat utilis, cessat. 2° Quia, cessante omnino ratione propter quam legislator tulit legem, censetur non velle amplius illam obligare.

Dixi : « Cessante fine adaequato et in communi; » quia, si lex feratur de aliquo opere, quia natum est conducere et ut plurimum conducit ad bonum commune, licet in aliquo particulari, per accidens, de facto non conducat, non tamen ideo cessat lex, quia non cessat finis legis adaequate. V. g., lex prohibet lectionem librorum damnatorum, propter periculum perversionis : quamvis sis ita dispositus, ut in te non timeas perversionem, quia tamen inde natum est eam sequi et ut plurimum sequitur, remanet finis legis, nee ab ea eximeris.

[Petes an obligatio legis cesset in casu particulari, si ejus finis tune cesset contrarie, id est si observatio legis contra ejus finem cedat.

Resp. affirmative. Ratio est, quia quod est pro bono communi institutum, non debet contra illud militare; quod accideret, si lex facta noxia bono communi, aut etiam bono alicujus privati, cujus malum redundat contra obligat quando desunt alii cibi, vel alicui, propter malam valetudinem, esset nimis onerosa; interest enim boni communis quod personae privatae serventur incolumes.]