Summa summae S. Thomae, Tomus II

[Quamvis, Scoto duce, universitas Parisiensis doctrinam Immaculatae Conceptionis amplexa fuisset, cum Doctor Subtilis anno 1308 e vita migrasset, Joannes de Montesono, doctor theologus ex ordine Praedicatorum, illam sententiam palam et acriter oppugnavit anno 1387. sancta Synodus nolebat tempus consumere in iis quae temporum adjuncta non omnino exigebant, et aliunde plures Patres, etsi numero multo minores, privilegium Mariae non admittebant, ne eos positive condemnaret, edidit, in sess. v, declarationem infra referendam, qua testata est « beatam et immaculatam Virginem non comprehendi in decreto de peccato originali. » Non fuit sopita haec declaratione concertatio, Dominicanis plerisque sententiam Joannis de Montesono propugnantibus et scriptoribus Jansenistis, inter quos eminet Joannes Launoi, postea illis plaudentibus, quamvis Ecclesia Romana, ad opinionem, Immaculatae Conceptionis propensior, ei aperte faveret. Hi distinguentes inter primum instans conceptionis beatae Virginis et ejus animationem, contendebant Mariam peccatum originale in ipsa conceptione contraxisse, sed concedebant eam ab hac labe post animationem fuisse purificatam, ut legitur in officio Sanctificationis B. M. V. in Breviario Dominicano anno 1547 Venetiis edito; quod est contra veram doctrinam de infusione animae in corpus humanum, quam statuimus in dissertatione De homine.

Ex altera parte, inter theologos qui gloriam Immaculata defendebant, aliqui, boni caeterum nominis, censebant Deum decrevisse eam tanto privilegio donare etiam ante praevisionem tum peccati originalis, tum incarnationis Verbi, et ideo independenter a sublimissima dignitate ad quam evehenda erat titulo maternitatis divinae. Hi non ad sobrietatem sapientes, non satis considerabant omnes ex Adam seminaliter propagatos in eo peccavisse, ut docet Apostolus, Rom., v, 12, et consequenter omnes redemptione quae est per Christum indiguisse : unde concludere debuissent beatam Mariam Virginem non fuisse a debito peccatum originale contrahendi immunem, et ab ista labe non potuisse praeservari, nisi, ut dicitur in bulla definitionis mox citanda, « singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis. » Alioquin Christus non esset universalis Redemptor totius generis humani, et pro omnibus hominibus non esset mortuus; quod salva fide sustineri non potest.

Igitur contra praedictos respective

Dico : Beatissima Virgo Maria in primo instanti suae Conceptionis fuit, singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, ab omni originalis culpae labe praeservata immunis.

1° Est de fide. Antequam his novissimis temporibus dogmatice definiretur haec veritas, semper in Ecclesia Dei persuasum fuit Deiparam singulari privilegio fuisse omnino a quovis peccato, sive actuali sive originali, immunem. Legitur enim in bulla Ineffabilis Deus :

« Quam originalem augustissimae Virginis innocentiam cum admirabili ejusdem sanctitate praecelsaque Dei Matris dignitate omnino cohaerentem catholica Ecclesia, quae a sancto semper edocta Spiritu columna est ac firmamentum veritatis, tamquam doctrinam possidens divinitus acceptam, et coelestis revelationis deposito comprehensam, multiplici continenter ratione splendidisque factis magis in dies explicare, proponere ac fovere nunquam destitit. »

Etenim multae declarationes S. Sedis et alii actus dogmatici maximi momenti, quae fuerunt praeambula ad definitionem formalem, clare ostendunt quae fuerit semper doctrina Ecclesiae de Immaculata Conceptione B. M. V. Genitricis Dei.

Conc. Trid., post celebre decretum de peccato originali, sess. v editum, addit : « Declarat tamen haec sancta Synodus, non esse suae intentionis comprehendere in hoc decreto, ubi de peccato originali agitur, beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei Genitricem, sed observandas esse constitutiones felicis recordationis Sixti Papa IV, sub poenis in eis constitutionibus contentis, quas innovat. » Et concilium veram sententiam suam aperte professus est, jubendo ut in festo Conceptionis celebraretur, Patribus adstantibus, missa a Sixto IV approbata, cum oratione : Deus, qui per Immaculatam Virginis Conceptionem, etc., quae in nuperrimis Officio et Missa recitatur.

Haec missa cum officio correspondente fuit in usu ab anno 1476 ad annum 1568, et tum in novo Breviario hoc officium locum cessit officio Nativitatis, mutato nomine.

Sixtus IV, in constit. Grave nimis, pridie nonas septembris 1483, declaraverat quidem libere disputari posse an B. V. Maria immaculata fuerit in ipsa sua conceptione, sed sub gravissimis poenis prohibuerat ne quis haeresis et etiam erroris insimularet « eos qui tenerent animam B. M. V. in primo instanti creationis atque infusionis in corpore, intuitu meritorum Filii Dei Redemptoris nostri, a macula peccati originalis praeservatam et immunem fuisse, atque in hoc sensu ejus festivitatem solemni ritu colerent et celebrarent. » Quae constitutio ab Alexandro VII, 8 decembris 1661, fuit innovata.

Unde S. Pius V, constit. Ex omnibus afflictionibus, data 1 octobris 1567, damnavit sequentem propositionem, quae est 73ª inter Baianas : « Nemo, praeter Christum, est absque peccato originali. Hinc B. Virgo mortua est propter peccatum ex Adam contractum, omnesque ejus afflictiones in hac vita, sicut et aliorum justorum, fuerunt ultiones peccati actualis vel originalis. »

Ad fovendam et augendam devotionem fidelium erga privilegium singulare Matris Dei, plures Pontifices erectionem multorum monasteriorum, ecclesiarum et confraternitatum sub titulo Immaculatae Conceptionis B. M. V. approbarunt, et indulgentias concesserunt iis qui certas preces recitarent in honorem Virginis Immaculatae. Inter quos Gregorius XV, 13 aprilis 1621, indulgentia partiali ditavit recitationem invocationis : Benedicta sit purissima et immaculata Conceptio B. M. V. Quae concessio fuit renovata ab Urbano VIII, 18 novembris 1623.

Quia, ex effato saepe laudato S. Coelestini papae, « legem credendi statuit lex supplicandi, » qua in sacra liturgia expresse enuntiantur, habenda sunt ut ad genuinam Ecclesiae doctrinam pertinentia. Etenim Ecclesia Dei non magis potest errorem profiteri, quam errorem pro veritate juridice definire. Porro in liturgia sua Ecclesia Romana a pluribus saeculis professa est B. M. V. in sua Conceptione immaculatam fuisse. Ergo hanc doctrinam suam esse, id est in deposito sacrae revelationis contineri, testata est.

Antequam in liturgia Romana et liturgiis particularibus ecclesiarum occidentalium clare appareat professio hujus veritatis, invenitur in antiquissimis et primitivis liturgiis orientalibus. In liturgia nomine sancti Joannis Chrysostomi insignita, laudatur beatissima Virgo ut sanctissima, impolluta, intemerata, super omnes benedicta. Iisdem praeconiis celebratur in liturgia sancto Basilio Magno adscripta, quae, ut refert Petrus Diaconus, qui VI saeculo scribebat, in omnibus prope ecclesiis Orientis erat in usu. Liturgia sancto Marco tributa eamdem laudem Deiparae decernit. Liturgia sancti Jacobi, primi Hierosolymorum episcopi, commemorationem facit de Virgine Maria, Matre Dei, ut sanctissima, intemerata, Immaculata, super omnes benedicta, semper beata, omnibus modis irreprehensa, honorabilior quam cherubim et gloriosior quam seraphim. Non dissimiliter loquuntur aliae eorundem temporum liturgiae.

Si objiciatur praedictas liturgias quae dicuntur apostolices esse apostolis posteriores, quia ante V saeculum nulla invenitur de eis mentio, respondendum est : 1° Etiamsi certo non essent V saeculo antiquiores, nihilominus ex eis dignoscitur quas veritates professae fuerint diversae ecclesiae; nam nova dogmata, nemine reclamante, in eas introduci non potuissent. 2° Constat nullam liturgiam, excepta forsan ea quae in Constitutionibus apostolicis reperitur, scripto mandatam fuisse ante V saeculum, propter disciplinam secreti, quae sacra mysteria nisi initiatis revelare non sinebat. Tempore S. Augustini nondum scribebatur Symbolum Apostolorum, ut ipse testatur cap. 1 de Symbolo ad catechumenos, n. 1¹. Num ideo authenticitas hujus regulae fidei negari potest? Idem dicendum est de liturgiis.

In Occidente, festum Conceptionis B. M. V. jam ab XI saeculo in diversis ecclesiis celebratur. Reperitur institutum in dioecesi Cremonensi anno 1047 ; in Bajocensi, 1070. Celebris est epistola qua, versus annum 1140, S. Bernardus acriter reprehendit canonicos Lugdunenses qui festum Conceptionis Maria instituere decreverant, dicens hoc festum esse novum (quamvis alibi jam celebraretur), nullo niti legitimo fundamento, et instituendum non fuisse inconsulta Sede apostolica. Declaravit tamen se suam sententiam « reservare Romanae praesertim Ecclesiae authoritati atque examini. »

Hanc festivitatem instituerat S. Anselmus in sua Cantuariensi ecclesia anno 1109. Non obstante vehementi contradictione S. Bernardi, a pluribus Galliarum ecclesiis admittitur anno 1198. Inde in vicinas regiones transit, et celebratur in dioecesi Paderbonensi anno 1343 ; in Monasteriensi, 1350 ; in Argentoratensi, 1364 ; in Hispalensi, 1369 ; in Tarraconensi, 1378.

Ecclesia Romana desiderium et consilium ecclesiarum particularium nullo modo improbavit : quod certe non omisisset, si pietas earum in hoc erravisset. Imo summi Pontifices ipsi hanc devotionem expresse probaverunt, et cultu publico eam propagandam esse censuerunt.

Etenim Sixtus IV, 3 calendas maii 1476, decernit hoc festum celebrandum esse Romae cum officio et missa quorum oratio erat : Deus, qui per Immaculatam Virginis Conceptionem, etc. Quae missa, ut diximus, coram Patribus Tridentinis fuit postea celebrata.

Paulus III, 3 julii 1536(?), approbat Breviarium a cardinali Guignonio elaboratum, cum officio Conceptionis, in quo Invitatorium Matutini erat : Immaculatam Conceptionem Virginis Maria celebremus, etc. Idem, 16 septembris 1549, approbavit Missale Romanum continens missam hujus mysterii cum oratione supradicta.

Paulus V, 5 idus martii 1606, concedit ordini Minorum Observantium, singulis sabbatis non impeditis, recitationem officii Immaculatae Conceptionis incipientis Sicut cedrus, quod a Pio IX fuit denuo approbatum et ad totam Ecclesiam concessum.

Plures Pontifices postea concedunt diversis ordinibus idem officium et eamdem missam : inter quos Clemens IX, 27 septembris 1667, Societati Jesu, cum octava ; 31 octobris ejusdem anni, universo ordini Eremitarum S. Augustini. Ab eodem conceditur 21 octobris ejusdem anni omnibus in territorio romano degentibus, et 8 februarii dioecesi Mutinensi.

Innocentius XI, 18 decembris 1678, approbat et indulgentia ditat parvum officium Conceptionis Immaculatae in diversis congregationibus B. M. V. recitandum, « quod, ait Pontifex, ab antiquissimo tempore S. Sedis permissu in Ecclesia recitatur. »

Innocentius XII, 15 maii 1693, ad universam Ecclesiam extendit festum Conceptionis cum octava. Si objiciatur Conceptionem Deiparae non dici expresse immaculatam in hoc officio, respondendum est : 1° Statutum fuit in Missali S. Pii V quod hoc festum celebraretur cum officio et missa Nativitatis ejusdem, mutato tantum nomine. 2° S. Thomas de Nativitate B. M. V. dicit, 3ª p., q. 27, a. 1, in arg. Sed contra : « Ecclesia celebrat Nativitatem beatae Virginis. Non autem celebratur festum in Ecclesia, nisi pro aliquo sancto. Ergo beata Virgo in ipsa sua Nativitate fuit sancta. » Hoc argumentum merito usurpatur in gratiam Conceptionis ejusdem Virginis. Et quidem eo ipso quod praecipitur Conceptionem et Nativitatem Mariae eodem officio et eadem missa celebrandas esse, utrumque mysterium pari jure declaratur dignissimum et sanctum. Porro Conceptio non fuit sancta, et ideo dignissima, nisi fuerit immaculata, et non alio titulo potuit pietati fidelium offerri ut objectum cultus publici.

Clemens XI, 6 decembris 1708, festum hoc de praecepto servandum esse decernit, et concedit postea, 25 maii 1712, ut titulus Immaculatae non tantum Virgini ipsi, sed ejus Conceptioni addatur.

His et aliis multis, quae brevitatis causa hic omittimus, « summorum Pontificum responsis, constitutionibus, [decretis,] » veneratam et celebratam ut immaculatam. Quibus motus Benedictus XIV, praeparari jusserat schema constitutionis dogmaticae de immaculata Deiparae Conceptione, ad hanc veritatem ut de fide definiendam. Quo sapientissimo Dei consilio doctissimus Pontifex definitionem hanc non promulgaverit, nobis non est inquirendum.

Undique episcopi, fidelium vota ad Sedem apostolicam deferentes, instantius flagitabant ut dogmatice definiretur immaculatae Matris Dei mirum et unicum privilegium, et interim postulabant et obtinebant ut in litaniis Lauretanis liceret addere novam hanc invocationem : Regina sine labe originali concepta, o. p. n., et in praefatione missae de B. V. Conceptione vocem Immaculatam.

Quibus precibus satisfacere cupiens, Pius IX, Romae a Caietanis « turbulentissima malorum procella » exul depulsus, 2 februarii 1849 ad episcopos totius catholici orbis epistolam encyclicam Ubi primum direxit, in qua legitur : « Optamus vehementer ut majore qua fieri potest celeritate nobis significare velitis qua devotione vester clerus populusque fidelis erga Immaculatam Virginis Conceptionem sit animatus, et quo desiderio flagret ut ejusmodi res ab apostolica Sede decernatur, atque imprimis noscere vel maxime cupimus quod vos ipsi, venerabiles Fratres, pro eximia vestra sapientia de re ipsa sentiatis, quidque ex eo jam clerus Romanus utitur, quin ejusmodi veniam a sancta Sede implorare debeant.

Sexcenti et sexaginta quinque episcopi sua testimonia et vota in responsionibus suis summo Pontifici significarunt. « Iidem, ut ait Pius IX in constitutione sua decrectoria, incredibili quadam jucunditate, laetitia ac studio nobis rescribentes, non solum singularem suam et proprii cujusque cleri populique fidelis erga Immaculatam beatissimae Virginis Conceptum pietatem mentemque denuo confirmarunt, verum etiam communi veluti voto a nobis expostularunt ut Immaculata ipsius Virginis Conceptio supremo nostro judicio et authoritate definiretur. » Aliqui tantum episcopi, et ii numero paucissimi, ut caeteri devotionem antiquissimam suarum ecclesiarum erga Immaculatam Virginem attestantes, et profitentes seipsos colere augustissimam Virginem ut Immaculatam et ab originali labe prorsus immunem, censebant, propter rerum praesentium adjuncta, hanc veritatem nondum opportune tamquam de fide esse definiendam.

Tandem, collatis iterum consiliis cum centum nonaginta duobus cardinalibus, patriarchis, archiepiscopis et episcopis ex omnibus orbis catholici partibus convocatis et Romae adstantibus, Pius IX, hoc amplissimo et praeclaro senatu circumdatus, in ipso festo Immaculatae Conceptionis Deiparae, anno 1854, promulgavit in basilica Vaticana constitutionem dogmaticam quae incipit Ineffabilis Deus, quam, post uberrimam expositionem ipsius doctrinae et enumerationem praecipuorum factorum quae constantem devotionem populi christiani erga hoc mysterium demonstrant, sic concludébat :

« Ad honorem sanctae et individuae Trinitatis, ad decus et ornamentum Virginis Deiparae, ad exaltationem fidei catholicae et christianae Religionis augmentum, authoritate Domini nostri Jesu Christi, beatorum Apostolorum Petri et Pauli, ac nostra, declaramus, pronuntiamus et definimus, doctrinam quae tenet beatissimam Virginem Mariam in primo instanti suae Conceptionis fuisse, singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, ab omni originalis culpae labe preservatam immunem, esse a Deo revelatam, atque ideirco ab omnibus fidelibus firmiter constanterque credendam. Quapropter, si qui secus ac a nobis definitum est, quod Deus avertat, praesumpserint corde sentire, ii noverint ac porro sciant, se proprio judicio condemnatos, naufragium circa fidem passos esse et ab unitate Ecclesiae defecisse, ac propterea facto ipso suo semet poenis a jure statutis subjicere, si quod corde sentiunt, verbo aut scripto, vel alio quovis externo modo significare ausi fuerint. »

Hoc decretum ubique incredibili laetitia fuit salutatum a fidelibus populis, qui cum episcopis suis definitionem publicantibus certatim clamabant : Petrus per os Pii IX locutus est. Roma locuta est, causa finita est.

2° Probatur Scriptura sacra. Gen., III, 14 et 15. Post lapsum Adami, homini promittens reparatorem et redemptorem ex nova Eva, id est ex Maria, nasciturum, ait Dominus ad serpentem.... Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Ipsa conteret caput tuum. SS. Patres unanimiter docuerunt hanc mulierem quae contrivit caput serpentis, seu diaboli, non aliam esse quam futuram matrem Redemptoris. Atqui, nisi B. Maria, mater Christi, in conceptione sua omnino a labe originalis peccati fuerit immunis, non vere contrivit ipsa caput serpentis, cujus e contra dominio primum subjecta est, ejus mancipium per aliquod tempus effecta. Ergo in sua conceptione fuit immaculata.

Post promissionem veniunt figurae. Omnia quae ad mysterium redemptionis generis humani pertinent debuerunt praefigurari, et congruebat ut inter symbola prophetica aliqua futuram matrem salvatoris nuntiarent et depingerent. Ergo sanctitas ejus conceptionis debuit symbolice exprimi. Et ita factum fuisse constat ex constitutione dogmatica Ineffabilis Deus, in qua figurae antiquae hujus mysterii non tantum enumerantur, sed secundum traditionem explicantur, hoc modo : « Nunc eximium singularemque Virginis triumphum, excellentissimamque innocentiam, puritatem, sanctitatem, ejusque ab omni peccati labe integritatem, atque ineffabilem coelestium omnium gratiarum, virtutum ac privilegiorum copiam et magnitudinem iidem Patres viderunt, tum in Arca Noe, quae divinitus constituta, a communi totius mundi naufragio plane salva et incolumis evasit; tum in Scala illa quam de terra ad caelum usque pertingere vidit Jacob, cujus gradibus angeli Dei ascendebant et descendebant, cujusque vertici ipse innitebatur Dominus; tum in Rubo illo quem in loco sancto Moyses undique ardere ac inter crepitantes ignis flammas non jam comburi aut jacturam vel minimam pati, sed pulchre virescere ac florescere conspexit; tum in illa inexpugnabili Turri a facie inimici, ex qua mille clypei pendent, omnisque armatura fortium; tum in Horto illo concluso qui nescit violari neque corrumpi ullis insidiarum fraudibus; tum in corusca illa Dei Civitate cujus fundamenta in montibus sanctis; tum in augustissimo illo Dei Templo quod divinis refulgens splendoribus, plenum est gloriae Domini; tum in aliis ejusdem generis omnino plurimis, quibus excelsam Deiparae dignitatem, ejusque illibatam innocentiam, et nulli unquam naevo obnoxiam sanctitatem insigniter praenuntiatam fuisse Patres tradiderunt.

» Ad hanc eamdem divinarum munerum veluti summam originalemque Virginis, de qua natus est Jesus, integritatem describendam, iidem Prophetarum adhibentes eloquia, non aliter ipsam augustam Virginem concelebrarunt ac uti Columbam mundam et sanctam Jerusalem, et excelsum Dei Thronum, et Arcam sanctificationis, et Domum quam sibi aeterna aedificabit sapientia, et Reginam illam quae deliciis affluens et innixa super Dilectum suum, ex ore Altissimi prodivit omnino perfecta, speciosa ac penitus cara Deo et nullo unquam labis naevo maculata. »

Accedunt et haec verba quae in sacra liturgia Virgini applicantur ex Cantico canticorum utpote sponsae : ⟨Cant., II, 10 : Surge, amica mea, sponsa⟩, ⟨...⟩ inter filias; ibid., IV, 7 : Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te; ibid., VI, 9 : Quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol?

Veteri Scripturae concinit Evangelium, realitatem praefiguratam describens. Maria, etiam ante consummationem mysterii incarnationis, salutatur ab angelo gratia plena, Luc., I, 28, id est cumulata omnibus gratiis quibus Deus potest creaturam aliquam ditare : quae plenitudo singularis sanctitatem conceptionis necessario includit, ut principium. Unde in bulla praedicta additur : « Cum vero ipsi Patres Ecclesiaeque scriptores animo menteque reputarent beatissimam Virginem ab angelo Gabriele sublimissimam Dei Matris dignitatem ei nuntiante, ipsius Dei nomine et jussu gratia plenam fuisse nuncupatam, docuerunt haec singulari solemnique salutatione, nunquam alias audita, ostendi, Deiparam fuisse omnium divinarum gratiarum sedem, omnibusque divini spiritus charismatibus exornatam, immo eorumdem charismatum infinitum prope thesaurum, abyssumque inexhaustum, adeo ut nunquam maledicto obnoxia et una cum Filio perpetuae benedictionis particeps, ab Elisabeth divino acta Spiritu audire meruerit : Benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. »

Quid expressius desiderari posset in sacris eloquiis ad probandum authoritate divina conceptionem beatae Virginis Mariae fuisse omnino intemeratam et ab originali labe prorsus immunem?

3° Probatur traditione. In immensum cresceret congeries testimoniorum, si, praeter acta S. Sedis superius relata, transcribere tentaremus sive conciliorum particularium decreta, sive universitatum et scriptorum ecclesiasticorum professiones, sive SS. Patrum encomia, quae affirmant, demonstrant et extollunt puritatem et sanctitatem Immaculatae Virginis in ipsa sua Conceptione. Quaedam breviter indicare sufficiat.

Omnes synodi provinciales saeculi currentis huic doctrinae adhaerere testatae sunt, postulantes ut haec veritas tamquam de fide ab apostolica Sede tandem definiretur. Concilia XVI et XV saeculi privilegium Deiparae vindicantia, decretum Sixti IV servari praescripserunt, et iisdem temporibus quinquaginta universitates et amplius in omnibus christiani orbis partibus solemniter huic sententiae adhaeserunt, quarum plures, ut universitas Parisiensis, anno 1496, statuerunt « ut nemo deinceps sacro huic nostro collegio adscribatur, nisi se hujus religiosae doctrinae assertorem strenuumque propugnatorem semper pro viribus futurum juramento profiteatur. »

Anno 1222, concilium Oxoniense, ad commendandam devotionem erga Immaculatam Conceptionem B. M. V., commemorat festum hujus mysterii, a S. Anselmo institutum, jam ab eo tempore in tota provincia Cantuariensi celebrari. Legitur in actis concilii Francofortiensis, 794 : « Sed et hoc volumus a vobis audire, an Adam, primus humani generis pater, qui de terra virgine natus est, liber esset conditus, sive servus. Si servus, quomodo tunc imago Dei? Si liber, quare et Christus quoque non ingenuus ex Virgine? Meliore quidem terra, etiam animata et immaculata, spiritu Sancto operante, factus est homo. »

Secundum concilium Nicaenum, generale septimum, probavit epistolam synodicam Theodori, patriarchae Hierosolymitani, in qua scripserat : « Quae vere Dei Mater est, et ante partum et post partum Virgo, atque omnis intelligibilis ac sensibilis naturae gloria et claritate creata sublimior. » Quomodo autem creata fuit gloria et claritate sublimior ipsis intelligilibus naturis, id est angelis, si labe originali in sua Conceptione seu creatione fuit foedata? Tertium concilium Constantinopolitanum, generale sextum, 680, probaverat aliam epistolam synodicam S. Sophronii item patriarchae Hierosolymitani profitentis Filium Dei incarnatum fuisse in sinu « Mariae sanctae, honestae et divinae, et ab omni inquinamento liberae. » Ille est Sophronius cujus sermo, in quo extollitur perfecta sanctitas beatae Virginis, in novo officio Immaculatae Conceptionis fuit insertus. Concilium Lateranense, sub Martino I congregatum, anno 649, Matrem Christi appellat « sanctam semperque Virginem, et Immaculatam. »

Exstant innumeri textus scriptorum horumce temporum qui celebrant perfectam Deiparae sanctitatem et etiam expresse affirmant ejus Conceptionem fuisse ab omni labe immunem. Cum impossibile sit nequidem eorum nomina hic inscribere, vice omnium loquatur noster Doctor Angelicus, qui dicit, In I Sentent., dist. 44, q. 1, a. 3, ad 3 : « Puritas intenditur per recessum a contrario, et ideo potest aliquid creatum reperiri quo nihil purius esse potuit in rebus creatis, si nulla contagione peccati infectum sit. Et talis fuit puritas beatae Virginis, quae a peccato originali et actuali immunis fuit. » Expendemus infra an textus contrarii qui eidem Doctori attributi fuerunt sint genuini.

Angustiâ loci constricti, quaedam tantum testimonia Patrum referemus, et praesertim antiquiora. S. Augustinus, de Natura et gratia, c. 36, n. 42 : « Excepta sancta Virgine Maria, de qua, propter honorem Domini, nullam prorsus, cum de peccatis agitur, haberi volo quaestionem : unde enim scimus quid ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit quem constat nullum habuisse peccatum? Hanc ergo Virginem exceptam, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic viverent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus?... Nonne una voce clamassent : Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est? » Propter maternitatem divinam, Maria vicit omni ex parte peccatum. Ergo et peccatum originale.

Juliano Pelagiano ipsi objectanti contra peccatum originale, lib. IV Operis imperf. contra Julian., c. 122 : « Tu ipsam Mariam diabolo nascendi conditione transcribis; » respondet idem Doctor : « Non transcribemus diabolo Mariam conditione nascendi, sed ideo quia ipsa conditio solvitur gratiâ renascendi. » Unde Maria, ut Adam filia secundum carnem, habebat quidem debitum originale peccatum contrahendi; sed, propter dignitatem futurae maternitatis divinae, fuit ab hoc debito soluta « gratia renascendi. » S. Ambrosius, in Ps. CXVIII : « Ad hunc paradisum serpenti aditus non patuit. O sanctissima, quae principatus et potestates fefellisti, immaculata conservata in Dei sponsam! » S. Hieronymus, vel alius hujus temporis qui sub nomine S. Doctoris reliquit commentarios in Psalmos, explicans hunc locum Ps. LXXVII, 14 : Et deduxit eos in nube diei, dicit de Virgine Maria : « Nubes illa non fuit in tenebris, sed semper in luce. » Sophronius, Hieronymo coevus, Hom. in Assumpt. : Maria « ideo immaculata, quia in nullo corrupta. » S. Joannes Chrysost., Sermo apud Metaphrasten : « Quidnam illa [Maria] sanctius? Non prophetae, non apostoli, non martyres, non patriarchae, non angeli, non throni, non dominationes, non seraphim, non cherubim, non denique aliud quidpiam inter creatas res visibiles aut invisibiles, majus aut excellentius inveniri potest. » S. Ephrem, in Orat. ad B. V. : « O Virgo Domina, Immaculata Deipara,... honorabilis magis quam cherubim, et sine ulla comparatione magis quam coelestes exercitus multo pretiosior! » Origenes, In cap. 1 Matth. : « Hujus Unigeniti Dei dicetur haec Mater, Virgo Maria, digna Dei, immaculata Sancti immaculati, unius unius, unica unici... Virgo neque persuasione serpentis decepta est, neque ejus afflatibus venenosis infecta. »

S. Hippolytus Portuensis, in Biblioth. Patrum (Gallandi) : « Arca ex lignis quae putrescere non poterant erat ipse Salvator. Per hanc enim putredinis et corruptionis expers ejus Tabernaculum significatur, quod nullam peccati putredinem genuit. » In Epistola presbyterorum et diaconorum Achaiae de martyrio S. Andreae, apud Surium, die 30 nov., legitur Andream Egeo proconsuli, inter plura, dixisse : « Propterea quod ex immaculata terra creatus fuerat primus homo, necesse erat ut ex Immaculata Virgine nasceretur perfectus Homo. »

Sexcenta alia testimonia praetermittere cogimur, quae conglomerata fuerunt praecipue a Passaglia, De Immaculata Deiparae semper Virginis Conceptu commentarius; ab Ant. Ballerini, Sylloge monumentorum ad mysterium Concept. Imm. Virginis Deiparae illustrandum; ab Em. Card. Gousset, La croyance de l'Eglise touchant l'Immaculée Conception de la B. Vierge Marie.

4° Probatur ratione. Cum beata Virgo, ut seminaliter propagata ab Adam, in quo omnes peccaverunt, habuerit debitum contrahendi peccatum originale, a quo non fuit preservata nisi « intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis, » non alia ratione theologica probari potest eam fuisse hoc singulari privilegio donandam, quam ratione congruentiae. Hoc argumentum validissimum est, si demonstretur quod contrarium non decuisset neque tres personas divinas singulatim consideratas, neque ipsam Deiparam.

Atqui ita esse facile demonstratur.

Non decebat Patrem. Vi decreti aeterni quo fuit statuta futura Verbi incarnatio, Pater elegit foeminam quae temporaliter generaret secundum humanam naturam quem aeternaliter generat ipse secundum naturam divinam; ita ut dispensatione sacramenti absconditi a saeculis in Deo, Ephes., III, 9, eadem persona fieret Filius communis Dei Patris et Mariae. Atqui Deus Pater, cujus natura est sanctitas, ad tale consortium admittere non poterat creaturam qua non ruisset sancta, si non per essentiam, saltem ex gratia et privilegio, et in altiori gradu cujus est capax creatura : et haec sanctitas necessario includit immunitatem, non tantum ab omni peccato actuali, sed etiam ab originali labe. Ergo.

Non decebat Filium. Verbum divinum non vere factus est homo, nisi veram carnem humanam sumpserit, id est carnem ab Adam originem trahentem et ei a Matre communicatam, quamvis modus hujus communicationis fuerit singularis et leges communes generationis humanae excedens. Unde S. Bernardus, cum Augustino et caeteris Patribus concinens, affirmare non dubitat, Hom. 4 super Missus est, n. 4, Spiritum sanctum, ut Filio Dei corpus efformaret, « de portiuncula ejusdem [Maria] corporis et de ejus substantia reliquae massae umbraculum fecisse. » Atqui, cum Filius Dei homo factus non desierit esse splendor gloriae et figura substantiae Patris, Hebr., I, 3, et quamvis peccatores redempturus venerat, debuerit esse segregatus a peccatoribus, ibid., VII, 26, sanctitate divinitati essentialiter inhaerenti, indecorum et probrosum ei esset, si caro ex qua propriam carnem sumpsit fuisset prius labe originali coinquinata. Ergo, ut dicitur in bulla definitionis, « prorsus decebat ut, sicut Unigenitus in coelis Patrem habuit quem seraphim ter Sanctum extollunt, ita Matrem haberet qua nitore sanctitatis nunquam caruerit. »

Non decebat Spiritum sanctum. Per incarnationem divinam Maria vere Spiritus sancti sponsa effecta est. Angelus enim dixit ei, Luc., I, 35 : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque id quod nascetur ex te Sanctum vocabitur Filius Dei. « Quod est dicere, ait S. Bernardus, ibid. : Quoniam non de homine, sed de Spiritu sancto concipies. » Atqui incredibile est Spiritum sanctum in sponsam eligere et sibi unire potuisse foeminam non undequaque et semper illibatam, quae innocens prorsus et sancta non fuisset. Ergo. Et ita verificantur haec verba a Spiritu sancto dictata et ab Ecclesia beatae Deiparae applicata, Cantic., IV, 7 : Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te.

Tria haec argumenta ita summatim a S. Anselmo exponuntur, de Conceptu virginali, c. 18 : « Decens erat ut ea puritate qua major sub Deo nequit intelligi Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi genitum tamquam seipsum dilegebat, ita dare disponebat, ut naturaliter esset unus idemque communis Dei Patris et Virginis Filius, et quam ipse Filius substantialiter facere sibi Matrem eligebat, et de qua Spiritus sanctus volebat et operaturus erat ut conciperetur et nasceretur illud de quo ipse procedebat. »

Non decebat ipsam Deiparam. Futura redemptoris mater electa fuerat ab aeterno ut generis humani pro sua parte reparatrix, quae ideo serpentis caput contritura erat, Gen., III, 15, per quod plena ei promittitur de diabolo victoria. « Cui haec servata victoria est, nisi Mariae ? » inquit S. Bernardus, Hom. 2 super Missus est, n. 4. Atqui serpentis caput certe non contrivisset Maria, et plenam ab eo victoriam non reportasset, si serpens saltem per originale peccatum uno tantum instanti eam sub potestate sua tenuisset, et gloriari posset se, quamvis ab ea postmodum victum, ejus tamen fuisse primo victorem : quod evidenter, sicut Mariae sanctitatem, ita ejus gloriam offuscaret. Ergo. Unde constanter a SS. Patribus Maria, ut altera Eva, antiquae Evae opponitur, quia loco prioris facta est mater viventium per gratiam, Eva prior condita fuerat innocens et immaculata. Ergo novam pariter innocentem et immaculatam concipi summa decentia exigebat.