Summa summae S. Thomae, Tomus II

Status naturae purae importat praecise naturam cum suis principiis intrinsece constituentibus, et iis quae ex illis sequuntur seu ei debentur. Hinc:

1° Homo in natura pura conditus foret sine peccato, sine gratia sanctificante, sine virtutibus infusis et sine auxiliis gratiae ordinis supernaturalis; quia haec illi non debentur ex ejus principiis intrinsecis.

2° Foret obnoxius fami, siti crucianti, labori, morbis, passionibus alterantibus et morti; quia cum corpus quod est pars materialis naturae, componatur ex contrariis, quae continuo inter se pugnant, haec ex ejus principiis intrinsecis sequuntur.

3° Obnoxius foret ignorantiae et concupiscentiae. Ignorantiae, quia cum intellectus natus sit ex sensibus notitiam intelligibilium acquirere, facile propter phantasmata a vero deviare potest. Concupiscentiae, quia licet appetitus sensitivus subjiciatur naturaliter rationi, non subjicitur tamen despotice, sicut pes aut manus subjicitur voluntati, sed politice tantum, ut civis Principi, uxor viro, sicque posset rebellare. ¹

4° Finis ultimus, seu beatitudo objectiva hominis in hoc statu foret Deus ut Auctor naturalis, prout modo nostro concipiendi distinguitur a seipso, ut est Auctor supernaturalis. Beatitudo formalis foret perfecta conjunctio cum illo, ipsum cognoscendo abstractive seu per effectus, et suaviter ac constanter ei adhaerendo per amorem.

5° Ad obtinendum hunc finem per observantiam omnium praeceptorum naturalium et victoriam concupiscentiae rebellantis, darentur in eo statu auxilia ordinis naturalis, sufficientia omnibus, efficacia quibusdam. Neque ista auxilia etiam efficacia huic statui derogarent, quamvis enim cuilibet hujus naturae individuo non deberentur, forent tamen debita speciei naturae, eaque suae providentiae debet Deus, ne frustra naturam ad aliquem finem condidisset, si nullum ejus individuum hunc finem assequeretur: sicut naturae elevatae ad finem supernaturalem debentur auxilia ordinis supernaturalis, sufficientia in omnibus ejus individuis, efficacia in quibusdam ad hunc finem praedestinatis.

Status naturae integrae consistit in perfecta subjectione corporis ad animam et appetitus sensitivi ad rationem: proindeque importat immunitatem ab ignorantia, concupiscentia, morte et passionibus naturam alterantibus. Quia natura dicitur integra, dum inter ejus partes nulla est divisio aut defectio a sua perfectione inferioraque perfecte subduntur superioribus, consequenter dum corpus perfecte continetur sub potestate animae, ita ut nulla alteratione aut corruptione ab ejus dominio deficiat, et appetitus sensitivus nihil habet rationi repugnans. Quod si esset tantum alterutra subjectio, vel solius corporis ad animam, vel solius appetitus sensitivi ad rationem, non foret perfectus status naturae integrae, sed partialis ejus perfectio.

2° In ea naturae integritate fuit creatus Adam: et haec in illo oriebatur a gratia sanctificante, quia, ut diximus ex SS. Aug. et Th. dum de peccato originali, quamdiu ratio superior subdebatur Deo, quae subjectio habebatur per gratiam sanctificantem, corpus perfecte subdebatur animae et appetitus sensitivus rationi; ab ea tamen gratia originali distinguebatur, quia erant diversi ordinis; integritas enim est forma perficiens naturam in ordine naturali, non elevans ipsam ad ordinem supernaturalem, nec constituens hominem filium Dei adoptivum, participem divinae naturae et haeredem regni coelestis: quae omnia praestabat gratia sanctificans. Unde nihil obstabat quin potuerit Deus creare hominem in statu naturae integrae absque justitia seu gratia originali, quia tamen isti duo status in Adamo fuerunt adunati, saepe a Patribus et theologis confunduntur.

§ III. — Status justitiae originalis.

Hunc felicissimum statum, qui per antonomasiam vocatur status innocentiae, eleganter describit S. Thomas, Opusc. II, c. 185, eumque constituit in perfecta subjectione rationis ad Deum, appetitus sensitivi ad rationem, et corporis ad animam : quae duo ultima sequebantur ex primo, ut dictum est. ¹

Hinc sequitur 1° quod Adam qui, ut communiter nunc tenent theologi, sicut dictum est, fuit in eo statu creatus, aut saltem, juxta quosdam, statim post creationem constitutus, habuerit omnes virtutes infusas, tam theologicas quam morales, et dona Spiritus sancti, quia haec omnia sequuntur gratiam sanctificantem, ut ejus proprietates seu appendices.

Sequitur 2° ipsum fuisse immunem a fame et siti cruciante, a tristitia et doloribus, a passionibus alterantibus, a morbo, morte et concupiscentia, ex dono scilicet integritatis secuto ad justitiam originalem, ut dictum est.

Sequitur 3° in eo fuisse plenitudinem scientiae rerum naturalium et supernaturalium, quantum exigebat dignitas et officium praeceptoris et rectoris posterorum; erat enim constitutus Adam caput generis humani, non solum quantum ad gratiam, sed etiam quantum ad instructionem et gubernationem. Quae ratio cum non curreret pro posteris, hi nec nascerentur, ut ipse creatus fuit, in perfecta aetate, nec hanc scientiae plenitudinem haberent, sed facile acquirerent.

Petes utrum haec gratia sanctificans status naturae innocentis fuerit ejusdem rationis et speciei cum gratia sanctificante hujus status naturae lapsae.

Resp. fuisse eamdem specie quoad substantiam, quia idem est formalis effectus utriusque gratiae, scilicet constituere hominem Deo gratum, filium ejus adoptivum, amicum et haeredem regni coelestis; ratio autem formae dignoscitur ex ejus effectu formali, cum ipse sit ipsa forma communicata. Fuit tamen diversa quoad modum sese communicandi subjecto, quia gratia justitiae originalis communicabat homini plures effectus secundarios, ut exposuimus, quos nunc non communicat.

De statu naturae lapsae plura dixi dum de peccato originali, nempe naturam humanam per peccatum Adae spoliatam fuisse gratia sanctificante, virtutibus ei annexis et dono integritatis, impassibilitate, immortalitate et exemptione ab ignorantia et concupiscentia; neque solum his donis gratuitis fuisse spoliatam, sed etiam in naturalibus fuisse vulneratam, et quatuor esse ejus vulnera, scilicet ignorantiam in intellectu, malitiam in voluntate, concupiscentiam in appetitu concupiscibili, infirmitatem in irascibili. De quo iterum infra.

Hic status dicitur in Scripturis, redemptio et liberatio, scilicet a captivitate diaboli et peccati; dicitur resuscitatio et vivificatio, sanatio, reconciliatio et renovatio. Quae expressiones supponunt generalem naturae humanae ruinam. Convenit iste status cum statu innocentiae, in hoc quod uterque tendat ad eumdem terminum, scilicet beatitudinem supernaturalem, et quod in utroque principium meriti sit gratia sanctificans, eadem quoad substantiam, ut diximus.

Sed pluribus aliis titulis differunt. 1° Finis status innocentiae fuit manifestatio liberalitatis divinae; status autem naturae reparatae manifestatio misericordiae. 2° Deus fuit causa efficiens immediate status innocentiae, mediate per Christum status naturae reparatae. 3° Subjectum status naturae innocentis erat natura innocens, non habens quidem jus ad dona gratuita istius status, sed nihil habens quod illi repugnaret; subjectum autem naturae reparatae est natura peccato infecta, quavis gratia indigna. Unde in priori statu erat tantum donis gratuitis exornanda ; in altero prius sananda, deinde exornanda. 4° Gratia status innocentiae conferebat donum integritatis, quod non confert gratia naturae reparatae.

Circa hos igitur status occurrunt tres gravissimae difficultates in scholis magna contentione agitatae : prima, utrum status naturae purae sit possibilis; secunda, utrum homo in statu naturae lapsae habeat minores vires ad bonum, quam habuisset in statu naturae purae ; tertia, an homo in statu innocentiae indiguerit auxilio efficaci seu auxilio quo, ad faciendum bonum et in eo perseverandum. Has tres quaestiones tribus articulis sequentibus discutiemus. Unde sit