Summa summae S. Thomae, Tomus II

Omissis variis sententiis antiquatis circa essentiam peccati originalis, Dico 1° : Concupiscentia non est formale peccati originalis, sed materiale tantum. Est contra Lutheranos et Calvinistas.

Per concupiscentiam intelligitur hic pronitas seu propensio in malum, ex privatione justitiae originalis. Alio nomine dicitur fomes peccati.

Probatur prima pars conclusionis 1° ex Apost. ad Rom., VIII, 1 : Nihil damnationis est in iis qui sunt in Christo. Atqui in renatis in Christo remanet concupiscentia. Ergo.

Probatur 2°. Concil. Trid., sess. V, can. 5, anathematizat qui « asserit per baptismum non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet. » Atqui per baptismum non tollitur concupiscentia, ut experientia notum est, et declarat ibid. Trid. Ergo. Porro, si in renatis concupiscentia non sit formaliter peccatum, neque est in non renatis, cum sit eadem in utrisque.

Probatur 3°. Concupiscentia non est id quod primum habetur et concipitur in peccato originali, sed quid consequens ad privationem justitiae originalis, ut dicam modo. Ergo non est formale constitutivum peccati originalis.

Dices : Apost. ad Rom., VII, 23 et 25, vocat concupiscentiam peccatum. Ergo.

Resp. cum concilio Trid., sess. V, can. 5, Apostolum vocare concupiscentiam peccatum, « non quod vere et proprie in renatis sit peccatum, sed quia ex peccato est et ad peccatum inclinat. »

Quod autem concupiscentia sit materiale in peccato originali, quod est secunda pars conclusionis, expresse docet S. Thomas hic q. 82, a. 3, c. Sed probabiliter non videtur intelligendus de materiali proprie dicto, sicut v. g., entitas actus est materiale deformitatis in peccato actuali, quia materiale proprie dictum praesupponitur ad formale. Concupiscentia autem non praesupponitur ad privationem justitiae originalis, in qua reponimus formale peccati originalis, sed consequitur ad illam ut ejus effectus. Debet igitur intelligi de materiali improprie et late, quatenus effectus solet comparari ad suam causam, seu effectus secundarius ad primarium, tamquam materiale ad formale. Etenim quod se habet consequenter ad aliquam formam, potest et solet dici aliquo modo ejus materia. Ita saltem communius Thomistae, contra Gonet et Salmanticenses.

Dico 2° : Essentia seu formale constitutivum peccati originalis consistit in privatione justitiae originalis, quoad primarium ejus effectum, ut voluntaria nobis voluntate capitis¹. Est communis Thomistarum et plurium extraneorum.

Ad cujus intelligentiam observandum est, justitiam originalem nihil aliud esse quam perfectam rectitudinem totius hominis. Unde tria importabat : primum, fundamentum et causa caeterorum, erat subjectio rationis seu voluntatis ad Deum ; secundum, subjectio virium inferiorum ad rationem ; tertium, subjectio corporis ad animam. Fuit ergo homo sic institutus, ut nisi ratio ejus peccando subduceretur a Deo, neque ejus corpus subduci poterat a nutu animae (unde erat impassibilis et immortalis), neque vires sensibiles a rectitudine rationis. Peccare vero poterat, voluntate ejus nondum confirmata in bono per adeptionem ultimi finis. Peccavit ergo Adam, et peccando perdidit sibi et nobis justitiam originalem quoad omnes suos effectus. Dicimus itaque essentiale peccati originalis consistere in privatione justitiae originalis quoad primarium ejus effectum.

Prob. 1° authoritate. Peccatum originale vocatur a Scriptura et Patribus, a concil. Arausicanо, can. 2, et a Trid., sess. V, can. 2, mors animae et inimicitia Dei. Ergo consistit in privatione illius doni quo spiritualiter vivimus et sumus amici Dei. — Subsumo. Atqui hoc donum est gratia sanctificans, quae est primus effectus justitiae originalis. Ergo in privatione illius sita est essentia peccati originalis.

Prob. ratione multiplici. 1° In eo sita est essentia peccati originalis, quod tollitur per baptismum; est enim baptismus principaliter institutus in remedium peccati originalis. Atqui per baptismum tollitur privatio justitiae originalis quoad primarium ejus effectum; confertur enim gratia sanctificans, mentem Deo conjungens et subjiciens. Ergo.

2° Id est essentia seu formale constitutivum alicujus rei, quod primum in ea concipitur tamquam radix caeterorum quae ad illam rem pertinent. Atqui privatio justitiae originalis, quoad primarium ejus effectum, scilicet conjunctionem cum Deo, est quod primum in ea concipitur tamquam radix inordinationis virium inferiorum et poenalitatum corporalium quae ad peccatum originale pertinent. Ergo. — Prob. min. Hoc ipso quo anima peccando privata fuit gratia et charitate qua subjiciebatur et conjungebatur Deo, quasi sublato repagulo, facta est subversio et rebellio virium inferiorum contra rationem, subsecutus est reatus mortis tam temporalis quam aeternae, caeterarumque poenalitatum et miseriarum quas homo lapsus patitur. Ergo.

3° Peccatum habituale personale consistit in privatione gratiae sanctificantis, ut voluntaria voluntate propria personae. Atqui peccatum originale, ut jam saepius dixi, est de genere peccati, non actualis, sed habitualis, in hoc solo differens a peccato habituali personali, quod connotet peccatum actuale Adae ut capitis, ex quo sequitur; peccatum autem habituale personale connotat peccatum actuale personae peccantis.

Dices 1° : Privatio justitiae originalis est poena peccati originalis. Atqui poena non constituit culpam, sed supponit. Ergo. — Majorem expresse docet S. Thomas hic q. 85, a. 5, c, et q. 4 de Malo, a. 1. Estque sensus communis, nos privari justitia originali in poenam peccati originalis.

Resp. Dist. maj. Privatio justitiae originalis physice sumpta pro subtractione auxilii illam conservantis, est poena peccati originalis, conc.; quia sic est a Deo qui non est author culpae. Moraliter sumpta, prout est carentia formae debita, et ut est voluntaria vi peccati actualis Adami, nego; sic enim est essentialiter culpa, scilicet habitualis. Paritas est in peccato habituali personali.

Dices 2° : Si peccatum originale sit essentialiter privatio justitiae originalis, quantum ad primarium suum effectum, scilicet conjunctionem mentis cum Deo per gratiam, sequitur 1° quod per baptismum reddatur justitia originalis; quia redditur gratia conjungens mentem Deo. Sequitur 2° quod peccans post baptismum, iterum contrahat peccatum originale; quia peccando privatur gratia conjungente animam cum Deo. Utrumque absurdum. Ergo.

Resp. ad primum. Dist. sequela. Sequitur quod per baptismum reddatur justitia originalis inadaequate, conc.; adaequate, nego. Justitia enim originalis non solum animam Deo ut ultimo fini conjungebat, sed insuper perfecte subjiciebat vires inferiores rationi, et corpus animae; qui effectus secundarii non redduntur per baptismum. Ad secundum, nego sequelam. Non enim quavis privatione gratiae sanctificantis est peccatum originale, sed illa solum qua fuit voluntaria in capite, et quam per seminalem propagationem contrahimus.

Ex dictis colliges : 1° peccatum originale quoad suum formale esse aequaliter in omnibus²; quia sic sumptum importat privationem justitiae originalis et respectum ad peccatum Adae a quo originatur. Ista autem privatio est aequalis in omnibus, cum omnes sint totaliter privati justitia originali. Similiter iste respectus est aequalis in omnibus, quia omnes sunt aequaliter filii Adae.

2° Quantum ad suum materiale, peccatum originale non est aequaliter in omnibus³. Soluto enim vinculo originalis justitiae sub quo quodam ordine omnes vires animae continebantur, unaquaeque vis natura tendit in suum proprium motum, et tanto vehementius, quanto fuerit fortior. Contingit autem vires aliquas esse fortiores in uno quam in alio, propter diversas corporis complexiones. Quod ergo unus homo sit pronior ad concupiscendum, quam alter, non est ratione peccati originalis formaliter sumpti, cum in omnibus aequaliter solvatur vinculum originalis justitiae, et aequaliter in omnibus partes inferiores animae sibi relinquantur. Sed accidit hoc ex diversa dispositione potentiarum : sicut, soluto aequaliter freno quo multi equi detinebantur, unus alio fortius suum sessorem agit, propter majorem ferocitatem naturalem in uno quam in alio.