Summa summae S. Thomae, Tomus II

Dico : Admittenda est gratia sufficiens sensu Thomistico, non alio.

Probatur. Gratia sufficiens, sensu Thomistico, est quae confert homini facultatem bene agendi, ultra quam, ut bene agat, aut bene utatur hac facultate, requiritur altera validior, scilicet efficax. Atqui admittenda est gratia hoc sensu sufficiens. Ergo. — Minor, quoad primam partem, nempe admittendam esse gratiam quae det posse facere bonum etiam iis qui non faciunt, probata manet ex articulo praecedenti. — Prob. secunda pars. Actio bona est quid distinctum a potentia bene agendi, quid nobilius et perfectius ipsa et quod praecipuum est in negotio salutis. Atqui Deus est prima et immediata causa salutis et omnis actus salutaris. Ergo, sicut per gratiam sufficientem constituitur prima et immediata causa potentiae bene agendi, ita per gratiam efficacem a sufficienti distinctam constitui debet prima et immediata causa actus salutaris.

Confirmatur. Non potest admitti gratia sufficiens sensu Molinae vel Congruistarum. Ergo admittenda est sensu Thomistarum. — Prob. ant. Juxta Molinam, bonus usus gratiae sufficientis, seu consensus quem illi praebet homo, non est a Deo tamquam a causa prima dante illum, sed eum Deus expectat a voluntate creata, et ad summum est a Deo ut concausa per concursum simultaneum; quod admitti non potest. Idem dicendum de gratia congrua; haec enim, facientibus ipsis Congruistis, nihil plus habet in ratione entis physici et auxilii, quam gratia Molinae. Ergo. Haec pauca nunc ; quaecumque enim probant necessitatem gratiae per se efficacis, de qua infra, probant hanc conclusionem.

Obj. 1° : Ista gratia non est sufficiens, praeter quam alia requiritur. Atqui, praeter gratiam sensu Thomistico sufficientem, alia requiritur. Ergo. — Patet maj.; quia sufficiens est praeter quod nihil requiritur.

Resp. Dist. maj. Ista gratia non est sufficiens ex omni parte et in omni genere, praeter quam alia requiritur, conc. maj.; non est sufficiens in suo genere, nego maj. Ad cujus sensum dist. min. Atqui, praeter gratiam thomistice sufficientem, requiritur altera in diverso genere, conc. min.; in eodem genere, nego min. Unde ad probat. maj. similiter dist. Illud est sufficiens, praeter quod nihil aliud requiritur in quovis alio genere, subdistinguo. Et hoc solum dicitur sufficiens, nego; et insuper dicitur sufficiens id praeter quod nihil aliud requiritur in suo genere, licet aliud requiratur in diverso genere, conc.

Dicimus itaque, gratiam quae sic dat homini facultatem bene agendi, ut si non agat, non ideo sit quia non potest, sed quia non vult : dicimus, inquam, talem gratiam proprio et naturali sensu atque juxta communem loquendi modum esse et vocari sufficientem, quamvis ad actu agendum requiratur altera efficax. Equidem non est sufficiens in omni genere et ordine, cum requiratur alia alterius generis et ordinis; sed est sufficiens in suo genere et ordine. Et dicimus quod sic loqui, sit loqui in sensu proprio et prout communiter loquimur. Enimvero quotidie dicimus, ignem esse sufficientem ad comburendum, licet ultra debeat applicari subjecto combustibili ; panem esse sufficientem ad nutriendum, quamvis praeterea debeat masticari, deglutiri et concoqui; intellectum esse sufficientem ad intelligendum, licet nunquam intelligat, nisi ulterius adhibeantur species intelligibiles et admoveatur objecto per ulteriorem motionem; passionem Christi esse sufficientem ad nos salvandos, etiamsi nunquam nos salvet, si aliunde nobis ejus merita non applicentur, et sexcenta alia : sic, inquam, loquimur sermone communi. Sic loquitur S. Thomas, eadem exempla proferens hic I^a, q. 109, a. 1, c, et III^a p., q. 61, a. 1, ad 3.

Sicut ergo, cum dicimus ignem esse sufficientem ad comburendum, intellectum ad intelligendum, panem ad nutriendum, passionem Christi ad nos salvandos, istae phrases non significant, in sensu proprio et communi loquendi modo, ad comburendum, intelligendum, nutriendum, nos salvandos, de facto nihil aliud requiri in quovis alio genere, praeter vel ignem, vel intellectum, vel panem, vel passionem Christi; sed tantum quod, quantum ad virtutem comburendi, intelligendi, nutriendi, nos salvandi, non alia requiratur virtus quam vel ignis, vel intellectus, vel panis, vel passionis Christi : ita, cum dicimus, gratiam esse sufficientem ad bene agendum, ista phrasis, in sensu proprio et secundum communem modum loquendi, non significat, ad actu agendum, nihil aliud requiri in quovis alio genere; sed tantum quod sine quavis alia virtute ejusdem ordinis conferat nobis sufficientem facultatem bene agendi, si velimus. Quapropter imperite nobis objicitur quod abutamur terminis, quodque doceamus gratiam sufficientem quae non sufficit.

Inst. : Omissa quaestione de nomine, et dato gratiam thomistice sufficientem posse sano sensu dici sufficientem, quatenus dat sufficienter posse : saltem est revera insufficiens ad actu operandum, seu actu observandum mandatum. Atqui ad hoc debet esse sufficiens, quia Deus non praecipit nobis ut possimus observare mandata, sed ut de facto observemus. Ergo. — Prob. maj. Illa gratia est insufficiens ad observandum actu mandatum, cui ad actualem observationem deest aliquid quod non est in nostra potestate. Atqui gratia efficax quam Thomistae requirunt ad actualem observantiam, deest, et non est in nostra potestate. Ergo. Ita Honoratus Tournely, quaest. VII de Gratia, a. 4, concl. 3.

Resp. Nego maj. Ad prob., dist. min. Gratia efficax non est in nostra potestate, ut effectus qui illi subsit, conc.; ut causa qua illi praesto sit, nego. Deus enim, quantum est ex se, paratus est omnibus qui habent gratiam sufficientem dare efficacem, nec eam ulli denegat, nisi propter culpam quae saltem ordine et natura praecedit subtractionem gratiae efficacis. Hanc difficultatem latius deductam habes in tract. de Deo, dissert. IX, a. 4, § 3. Vide.

Obj. 2°: Gratia thomistice sufficiens est prorsus inutilis.

Ergo non est admittenda. — Prob. ant. Illa gratia est inutilis, qua nemo unquam utitur. Atqui gratia thomistice sufficienti nemo unquam utitur. Ergo.

Resp. cum nostro Goudin, dist. ant. Gratia thomistice sufficiens est inutilis ex se, nego; per accidens, defectu hominis, conc. Dat enim ex se verum posse, quod utile est; quod si homo eo non utatur, hominis, non gratiae, culpa est. Deus autem, sicut in natura, sic in gratia multa praestat ex se utilia, quae nostro defectu carent effectu.

Ad id quod additur, gratia thomistice sufficienti neminem unquam uti, dist. Nemo utitur gratia thomistice sufficienti, reduplicative ut mere sufficienti, conc.; specificative ut dat facultatem boni, nego. Gratia sufficiens potest dupliciter considerari, quod, ut observat laudatus Goudin, plerique non satis advertunt: 1° ut est mere sufficiens, sub qua ratione connotat permissionem Dei ut homo ei desit illique resistat ; et hoc sensu verum est, neminem illa gratia bene uti. 2° Spectari potest quoad propriam entitatem et proprium praecise effectum, qui est dare posse bonum, et hoc sensu falsum est, neminem ea bene uti ; nam plerique illa sic considerata bene utuntur et bene agunt, licet hoc ipsum, quod bene ea utantur, sit effectus gratiae efficacis. Sicut ergo virtus fructificandi in plantis non est frustra, licet in plerisque, propter defectus accidentales, remaneat sine effectu, quia in aliis fructum fert; ita, a pari, in nostro casu.