Summa summae S. Thomae, Tomus II

[Petes 1° quid et quotuplex sit gratia gratis data.

Resp. Gratia gratis data ea est qua per se primo ordinatur ad salutem aliorum. Definitur « donum Dei gratis collatum ad procurandam aliorum salutem, » secundum quod dicit Apostolus, I Cor., XII, 7 : Datur unicuique manifestatio Spiritus ad utilitatem, scilicet aliorum.

Dixi « per se primo, » quia secundario potest conducere ad salutem recipientis, si ex charitate Dei et proximi ea utatur, sicut gratia gratum faciens potest secundario conducere ad salutem aliorum, per exempla virtutum.

Gratiae gratis datae novem species numerantur ab Apostolo, loco citato, scilicet : sermo sapientiae, sermo scientiae, fides, gratia sanitatum, operatio virtutum, prophetiae donum, discretio spirituum, genera linguarum, interpretatio sermonum.

Petes 2° utrum conveniens sit haec divisio.

Resp. affirmative. Et hoc probat S. Thomas¹ sequenti ratione, quae etiam quid unaquaeque harum gratiarum sit satis manifestat. Ad aedificationem corporis Ecclesiae et ad aliorum salutem, tria requiruntur: 1° quod homo sit sortitus plenitudinem cognitionis divinorum, et possit alios instruere; 2° quod possit confirmare et probare quae dicit, ut ejus doctrina sit efficax; 3° ut ea quae concipit possit auditoribus convenienter proferre. Haec autem omnia in enumeratis gratiis inveniuntur. Ergo. — Prob. min. Quantum ad primum, tria sunt necessaria, sicut etiam patet in magisterio humano. Ut quis alium in scientia aliqua instruat, oportet: 1° ut principia illius scientiae sint ei certissima, et quantum ad hoc ponitur fides; 2° ut doctor recte se habeat circa principales conclusiones scientiae, et sic ponitur sermo sapientiae, cujus est ex altioribus principiis concludere; 3° quod abundet exemplis et cognitione effectuum naturalium, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt intellecta, conspiciantur, ut dicitur Rom., I, 20, et ad hoc ponitur sermo scientiae; nam scientia est cognitio rerum humanarum et naturalium. Quantum ad secundum, ad confirmandas res fidei, quae rationem excedunt, adhiberi debent quae sunt divinae virtutis propria, et hoc dupliciter: 1° faciendo quae sola virtus Dei potest efficere in operibus miraculosis, sive particularibus, ad salutem corporum, et ponitur gratia sanitatum, sive generalibus, operandо super totius naturae ordinem, et ponitur operatio virtutum; 2° cognoscendo et revelando quae solus Deus cognoscere potest: ad quod, si sint futura contingentia, ponitur prophetia; si sint occulta cordium, ponitur discretio spirituum. Quantum ad tertium, duo requiruntur: 1° ut qui docet, bene calleat linguam eorum quos instruit, et ad hoc ponuntur genera linguarum; 2° ut sensum verbi Dei, quod est quandoque occultum, explicet, et ponitur interpretatio sermonum. Ergo.

Pro solutione objectionum, adverte sequentia: 1° Fides hic non sumitur simpliciter pro fide theologica, sed pro speciali intelligentia et eminenti certitudine quae mentem interius firmat circa principia fidei, et quae exterius in verbis se manifestans, ea reddit efficacia ad alios instruendos et confirmandos in fide. 2° Sapientia et scientia sunt dona Spiritus sancti, et pertinent ad gratiam gratum facientem, prout reddunt hominem aptum ut ad propriam utilitatem moveatur a Spiritu sancto circa veritates fidei; prout vero important habilitatem ad exponenda et evolvenda mysteria fidei ad aliorum utilitatem, quae facultas non cedit in proprium commodum nec est in omnibus justis, pertinet ad gratiam gratis datam. 3° Gratia sanitatium et operatio virtutum sunt quidem inter se affines, sed differunt: tum quia saepe separantur; tum quia in prima praecipue elucet Dei benignitas erga miseriam hominum, in secunda vero magis apparet omnipotentia Dei toti naturae imperans: tum quia prima allicit ad fidem per modum beneficii, secunda per modum prodigii quod virtutem Dei revelantis ostentat. 4° Character sacerdotalis, jurisdictio in foro interno et specialis assistentia Spiritus sancti Ecclesiae concessa, non sunt gratiae gratis datae, sed pertinent ad operationem et ministrationem, quas Apostolus distinguit a gratiis gratis datis, dicens I Cor., XII, 4-6 :

Divisiones vero gratiarum sunt, idem autem Spiritus. Et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus. Et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Haec autem distinguuntur, quatenus gratia gratis data solum importat actum manifestativum fidei; ministratio vero seu ministerium dicit authoritatem exercendi aliquem actum in ordine ad alios, ut episcopatus et quaecumque praelatio; operatio autem est executio ministerii.

Petes 3° quae gratiarum sit excellentior: an gratis data, an gratum faciens?

Resp. gratiam gratum facientem esse excellentiorem, Apostolo, loco citato, post enumeratas gratias gratis datas, dicente, 31 : Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Etenim gratia gratum faciens hominem Deo immediate conjungit, dum gratia gratis data facit tantum ut alii disponantur ad conjunctionem cum Deo; unde, quamvis haec posterior ordinarie justis concedatur, in peccatoribus tamen et pravis hominibus esse potest, si ita expedire Deo videatur. Porro conjunctione cum Deo, quae immediate per gratiam gratum facientem efficitur, nihil est praestantius.]