Summa summae S. Thomae, Tomus II

Per peccatum originale intelligimus illud quod nascendo contrahimus ex Adamo, qui cum esset constitutus a Deo caput, non solum naturale, sed etiam morale omnium hominum ab ipso seminaliter propagandorum, supposebat pro nobis et continebat in sua voluntate

¹

voluntates nostras, ita ut, dum peccavit, simul in eo peccavimus. In quo consistat essentia hujus peccati, dicemus infra; sed interim, quidquid sit, esse verum peccatum quo inficimur et nascimur fili irae, dogma est catholicum, quod hic probandum suscipimus adversus haereticos.

Dari peccatum originale in posteris Adae, primus omnium negavit Pelagius, deinde ejus discipuli Julianus et Caelestius, contendentes Adam sibi soli nocuisse, non posteris, nisi exemplo.

Dico : Secundum fidem catholicam, tenendum est peccatum originale traduci in posteros Adae².

Probatur 1°. Apostolus, ad Rom., V, 12, dicit : Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Ergo, juxta Apostolum, aliquod peccatum in hunc mundum intravit, quod omnes homines constituit peccatores et morti obnoxios. — Subsumo. Atqui istud peccatum non est actuale personale, cum infantes, qui morti sunt obnoxii, non sint illius capaces. Ergo originale.

Confirmatur haec probatio ex eodem Apostolo, II ad Cor., v, 14 et 15 : Si unus, inquit, pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est Christus. « Nega, inquit Aug. Juliano, lib. VI contra ipsum, cap. 9, n. 24, Christum etiam pro parvulis mortuum, ut eximas eos de numero mortuorum, hoc est, de contagio peccatorum. Si et pro ipsis mortuus est, ergo et ipsi mortui sunt. » Est ergo peccatum aliquod quo infantes recens nati dicuntur mortui: et hoc quid est aliud, nisi originale? Item ad Ephes., II, 3 : Eramus natura, id est, a nativitate et origine, filii ira.

Probatur 2° ex conciliis. Concilium Palaestinum, cujus meminit Aug., Epist. 186³; Milevitanum in Africa, anno 416; Innoc. I confirmans conc. Milev.; Zosimus, Epist. ad episcopos totius orbis, cujus meminit Aug., Epist. 190⁴;

^{5 6 7}

conc. Florent., in litteris unionis; tandem Trid., sess. v, decreto de peccato originali 1, can. 2, definierunt sub anathemate dogma catholicum de traductione peccati originalis in posteros Adae⁸.

Probatur rationibus theologicis⁹. Cum haec veritas a sola Dei voluntate pendeat, probari non potest nisi rationibus deductis ex principiis revelatis. Prima ratio, eaque peremptoria, quam praecipue urgebant SS. Patres, petitur ex baptismo infantibus collato, et sic proponitur. Apostolica traditio est, eaque perpetuo et constanti usu Ecclesia firmata, infantes recens natos, praesertim si eorum vita periclitetur, esse baptizandos. Ita docent S. Dionysius, de coelest. Hierarchia, cap. ult.; Origenes, Hom. vi in Levit.; Cyprianus, lib. III, Epist. 8; Hieronymus, lib. III adversus Pelagianos; Aug., lib. IV contra Donat., c. 24. Neque id negarunt Pelagiani, Zwinglius et Erasmus. Haec autem traditio tanta Ecclesiae sollicitudine servata et firmata fundatur in verbis Christi, Joann., III, 5 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Atqui baptisma confertur in remissionem alicujus peccati. Ergo infantes inquinantur peccato a nativitate.

Minorem negant Pelagiani, dicentes baptisma conferri infantibus, non in remissionem peccati, neque ad consequendam vitam aeternam, sed ut haberent jus ad regnum, juxta verba Christi prius laudata. Distinguebant enim aeternam beatitudinem a regno. Itaque

Probatur min. Prima ratio. 1° Est expressa sententia Scripturae, Act., II, 38 : Baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem peccatorum.

2° Qui baptizantur, mundantur et abluuntur. Patet tum ex forma baptismi, baptizo te, id est, abluo te; tum ex Scripturis, Ephes., V, 26 : Mundans eam lavacro aquae in verbo vitae; ad Titum, III, 5 : Per lavacrum regenerationis et renovationis; Act., XXII, 16 : Baptizare et ablue peccata, invocato nomine ipsius. Atqui non mundatur aut lavatur, nisi qui sordes et maculas habet. Ergo.

Secunda ratio petitur ex caeremoniis baptismi, nimirum ex exorcismo et exsufflatione, quibus spiritus immundus abigitur. Ergo ante baptismum ille spiritus tenebat infantem captivum per peccatum. Usus autem istarum caeremoniarum fuit semper usurpatus in Ecclesia, et ex illo Aug. passim arguit contra Pelagianos.

Tertia ratio. Christus, juxta Scripturas, et maxime juxta Apost., est Redemptor omnium, etiam parvulorum. Atqui redemptio supponit captivitatem et damnationem, damnatio peccatum, neque parvuli ullo alio peccato quam originali captivari possunt. Ergo.

Quarta ratio. Mors est poena peccati, juxta illud Rom., VI, 23 : Stipendia peccati mors, et illud Genes., II, 17 : In quacumque die comederis ex eo, morte morieris. Atqui moriuntur omnes, etiam infantes qui propria voluntate non peccaverunt. Ergo.

Confirmatur haec ratio. Homo nascitur obnoxius, non solum necessitati moriendi, sed variis aerumnis et miseriis, curis, doloribus, infirmitatibus, tristitiis, ignorantiis, fami, siti, frigori et concupiscentiis, pejus quam bruta. Atqui natura, ut primum fuit a Deo creata et antequam caderet, non erat obnoxia his omnibus miseriis et aerumnis; Deus enim, ut dicitur Sap., II, 23 et 24 : Gravavit hominem inexterminabilem... Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum. Et Eccles., VII, 30 : Hoc inveni, quod fecerit Deus hominem rectum, et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus. Ergo haec omnes miseriae et aerumnae sunt effectus peccati communis omnibus; communis enim poena ostendit communem praecessisse culpam.

Solvitur duplex objectio difficilis.

Prima objectio. Si peccatum originale sit vere et proprie peccatum, debet esse voluntarium. Atqui peccatum originale non est voluntarium. Ergo.

Ante responsionem, suppono 1° peccatum originale esse vere et proprie peccatum, quo sumus natura filii irae, Ephes., II, 3, et inimici, Rom., v, 10. Atque ita definitum est in conc. Arausicano II, can. 2, et in Trid., sess. v, can. 2 et 5¹⁰.

Suppono 2° peccatum originale non esse de genere peccatorum actualium, sed habitualium, consistens in privatione justitiae originalis, ut dicam infra. Peccatum autem habituale non est voluntarium formaliter, sed terminative seu virtualiter et in causa, quatenus est terminus et effectus peccati actualis.

Quantum ad peccatum actuale Adae, in nos quidem traducitur, juxta illud Apost., Rom., v, 12 : In quo omnes peccaverunt, sed moraliter tantum et denominative extrinsece, quia actus secundus solum denominat intrinsece eum a quo est, et in quo inest; quamvis autem fuerimus in Adam quando peccavit, non tamen in eo eramus actu, sed potestate tantum. Unde, sicut denominatio futuri est tantum extrinseca, ita extrinsece denominamur peccasse in Adam. At peccatum originale est formaliter et intrinsece in nobis, seu, ut dicit Trid., sess. v, can. 3, « inest unicuique proprium. »

Suppono 3° Adamum fuisse a Deo constitutum caput, non solum naturale, sed etiam morale omnium hominum, quantum ad conservationem aut amissionem justitiae originalis; ita ut ipse Adam et omnes ejus posteri censeri debeant tamquam unum corpus, cujus ipse Adam sit caput, atque gerat personam omnium, in eo in quo est caput, et voluntas ipsius in ratione capitis sit voluntas omnium posterorum, sicque quidquid vellet in ratione capitis ipsi etiam vellent, non voluntate propria et personali, sed communi voluntate sui capitis.

Suppono 4° Deum ita potuisse decernere atque disponere absque ulla injustitia : 1° Quia, cum sit supremus omnium Dominus, et, ut dicit Aug., lib. de Corrept. et Gratia, c. 14, n. 45, « magis habeat in sua potestate voluntates nostras, quam nos ipsi, » sicut nos possumus in alium transferre voluntatem nostram, ita Deus jure suo potuit, non requisito consensu nostro, cum tum non essemus actu, transferre voluntates nostras in voluntatem Adae : non quatenus sumus singulares personae, sic enim quisque habet propriam voluntatem et est arbiter sui; sed quatenus sumus partes et membra totius naturae Adam propaganda. Simile quid contingit in humanis, dum princeps includit voluntatem pupilli in voluntatem tutoris, quantum ad actus civiles, aut dum magistratus agit nomine totius communitatis cum rege, ei illi exhibet juramentum fidelitatis. 2° Quia istud decretum erat in rem et bonum nostrum; si enim Deus suis praeceptis nos obligaverat in Adam, nos etiam suis donis gratuitis in illo cumulaverat, ita ut, si Adam perseverasset, simul cum natura ab eo accepissemus justitiam originalem et omnia bona ei annexa. Adamum autem Deus tot gratiis ornaverat, tot auxiliis muniverat, ita contra tentationes vallaverat, ut magis speranda esset perseverantia et commoda secutura, quam timenda praevaricatio et mala secutura. Unde, si talis conditio nobis hodie proponeretur, nemo prudenter eam recusaret.

Nec sequitur ideo, Deum posse nunc sic includere meam voluntatem in voluntate alterius adulti, ut, illo peccante, peccem : quia in hoc casu posset contingere quod peccaretur mortaliter eodem in casu alicujus, ad quem non habebat locum quando voluntas posterorum Adae non existentium includebatur in ejus voluntate. Aliunde Deus vult adultos actu existentes esse arbitros sui. His suppositis, ad objectionem

Resp. peccatum originale esse nobis voluntarium, non formaliter per modum exercitii, quia non est peccatum actuale, sed terminative virtualiter et in causa, quia est de genere peccati habitualis : non physice et voluntate personae, quia tum non eramus actu quando peccavit Adam; sed moraliter voluntate capitis, quae ex Dei institutione supponebat pro voluntatibus nostris.

Secunda objectio. Non potest dici nec concipi quomodo peccatum originale traducatur ab Adamo in posteros; nam peccatum originale est in anima, anima non est ab Adamo nec a parentibus per generationem, sed a Deo creatur, ut decisum est in concilio Lateran. V, sub Leone X¹¹, sess. 8. Deus autem illam non vitiat; non enim est author peccati, et nihil odit eorum quae facit. Caro in qua recipitur anima et semen per quod generatur caro, cum sint corpora, non possunt agere in animam et illam inficere, quia est spiritus. Quomodo ergo ista anima invenitur in sua origine peccato infecta et maculata ?

Haec difficultas tanta visa est Augustino, ut diu dubitaverit, an non anima traduceretur a parentibus in prolem, sicut corpus (quam tamen sententiam postea abjecit Epist. 190°, ad Optatum, n. 2), et in Epist. 167°, ad Hieron., n. 2, dicat sufficere Christiano scire quomodo a peccato originali possit liberari, licet ignoret quomodo illud incurrerit. Circa quod ipsemet semper dubius haesit.

Resp.¹² peccatum originale traduci per generationem, non quia per illam anima traducitur; haec enim creatur a Deo, nec Deus eam inficit, ut bene dicit objectio, neque quia caro aut semen agit efficienter in animam, ut iterum probat objectio; sed quatenus semen movet dispositive ad animam et ad ejus conjunctionem cum corpore, ex qua conjunctione fit hic homo, haec natura humana; non enim generatio terminatur ad productionem solius formae aut materiae, sed totius compositi. Per generationem itaque, virtute seminis, habetur et traducitur natura ab Adam seminaliter propagata. Consequenter, per concomitantiam seu resultantiam traducitur et culpa, quia traducitur natura privata justitia originali, privatione nobis voluntaria in Adamo, in qua privatione consistit essentialiter peccatum originale, ut dicemus infra.

Ex his colliges, causam efficientem moralem peccati originalis esse peccatum Adae, causam autem quasi instrumentalem esse semen quo natura producitur.