Summa summae S. Thomae, Tomus II

D. Thomas, I^a II^ae, a q. 109 ad q. 114.

[Circa gratiam prodierunt errores extreme oppositi. Quidam negaverunt gratiam, ne laederent libertatem. Alii liberum arbitrium respuerunt, ut adstruerent gratiam.

Pelagius, natione Brito, sive Anglus, sive Scotus, sive Hibernus, circa annum 405 errores suos spargere coepit, quorum celebriores patronos et assertores habuit Coelessum, cujus patria ignoratur, et Julianum, patria et episcopatu Eclanensem.

Pelagiani primum dicebant, hominem habere tantum a Deo possibilitatem seu facultatem boni, a seipso autem solo hujus possibilitatis usum seu voluntatem et actionem. Attamen, catholicorum argumentis pressi, praeter liberum arbitrium, legem et doctrinam exteriorem, videntur postea admisisse aliquid gratiae interioris, non solum intellectum illustrantis, sed etiam voluntati firmitatem addentis: et hoc auxilium non absolute necessarium affirmabant, sed utile tantum ad bonum operandum, neque gratuito collatum, sed naturae meritis debitum. Tribus vero praecipuis erroribus Pelagiani pertinaciter adhaesere. Primus est, nullum peccatum ab Adamo ad posteros fuisse traductum, sed protoparentem solo suo exemplo nobis nocuisse, ideoque naturam nostram nullatenus fuisse vitiatam, nec proinde gratiam esse necessariam, sed bene viventibus non conferri nisi ut facilius et perfectius Deum colant; utiliter tamen infantibus conferri baptismum, non ut a peccato mundentur, sed ut gratia ab eo collata eos coelestis regni faciat haeredes. Secundus error, ex eo fluens, est gratiam nobis secundum merita nostra dari. Tertius est, homines libero arbitrio bene utendo, ad tantam perfectionem pervenire, ut etiam absque gratia omne peccatum, etiam collective, vitare possint. Ad hos errores reducuntur alii, scilicet: concupiscentia non est mala, quia est proprietas naturae; miseriae hujus vitae non sunt peccati originalis poenae; Adamus, etsi non peccasset, perinde moriturus erat; parvuli sine baptismo morientes quadam beatitudine fruuntur, non tamen ea quae regno coelesti est propria, et idem dicendum de adultis infidelibus qui legem naturalem servaverunt. Omnes norunt, de gratia actuali bonae voluntatis et actionis ad singulos pietatis actus necessaria, gratuito et non ex meritis naturae collata, longam et acrem fuisse inter Augustinum et Pelagianos concertationem.

Sociniani, duce Fausto Socino, Senensi, anno 1539 nato, cum Pelagianis plane conveniunt, quorum vestigia sectantes rationalistae, in eosdem errores lapsi sunt. In istorum systemate, homo paradisiacus non fuit nisi typus primitivus idealis perfectionis, ad quem in se referendum ejus posteri provocantur, cui additus est alius typus longe praestantior in Christo Jesu. Homo quippe, ex principio naturali perfectibilitatis, semper potest in perfectione adipiscenda ulterius progredi, ita ut non solum typum referre, sed etiam ipsum superare valeat. Iidem profitentur nullum dari statum supernaturalem, ex quo homo exciderit, aut ad quem revocari debeat: unde nulla homini opus est gratia, sive ad malum vitandum, sive ad bonum prosequendum.

Semi-Pelagiani, inter quos celeberrimus fuit Joannes Cassianus, sic dicti sunt quia, in aliquibus a Pelagio recedentes, in aliis ei adhaerebat. Admittebant peccatum originale et necessitatem gratiae ad operandam salutem aeternam.

Negabant tamen praedestinationem, sive ad gratiam sive ad gloriam, esse gratuitam, sed docebant Deum ab aeterno ad gratiam praedestinasse quos praevidit esse ei consensuros et bene ea usuros, et ad gloriam quos praescivit in gratia ex se perseveraturos. Hinc necessitatem gratiae denegabant, tum ad initium salutis, quod reponebant in affectu credulitatis, in petitione seu desiderio salutis, vel etiam in ipso consensu gratiae oblatae praestito; tum ad perseverantiam, ad quam asserebant non requiri gratiam, quia in nostra potestate est posita. Initium enim salutis et perseverantia, in eorum sententia, in eo coincidunt quod, cum primo incipimus Deo consentire, sit initium salutis, cum vero in consensu praestito usque in finem permanemus, est perseverantia. Et quamvis saepe sibi contradicerent, et modo loquerentur ut catholici, modo ut Pelagiani, haec tamen videtur fuisse ultima hujus haeresis statio, sic nostrum esse gratiae consentire vel dissentire, ut in iis qui consentiunt, consensus non sit a gratia Dei, sed ab ipsis, et ita initium salutis et perseverantiam subtrahebant gratiae et libero arbitrio adscribebant.

E contra vero novatores saeculi XVI, Lutherus praecipue et Calvinus, dicentes protoparentum integritatem ac statum supernaturalem fuisse partem essentialem humanae naturae, sequentia docuerunt: 1° Per peccatum originale ita fodata fuit in essentiali sua parte natura humana, ut nihil sanei et integri retinuerit. 2° Amisit homo liberum arbitrium, ita ut omni actu et potentia, sive in intellectu sive in voluntate, destitutus fuerit, non solum ad pios motus, sed ad ipsa opera moraliter honesta elicenda. 3° Haec opera sine gratia peracta totidem sunt vitia et peccata. 4° Gratia hominem cogit ad agendum, ita ut humanae voluntati ineluctabilem necessitatem inferat. Unde, secundum istam doctrinam, homo passive sub gratia se habet, nihilque agit eidem gratiae assentiendo aut cooperando. His omnibus Calvinus sibi praemunivit viam ad praecipuum suum dogma, nempe Deum praedestinasse et reprobasse homines independenter ab eorum praevisis meritis et demeritis, tam in executione quam in intentione. Praedes-