Summa summae S. Thomae, Tomus III

Quaestio est de emptore bonae fidei, qui rem sibi emit, et quam si domino reddat, pretium furi datum verisimiliter sit amissurus, et de fure qui rem sibi redditam probabiliter domino non reddet.

Dico: Probabilius est quod qui bona fide rem furtivam emit, ubi scit esse furtivam, teneatur eam reddere immediate vero domino, et non furi, etiamsi suum pretium a fure non sit recuperaturus.

Prob. 1° Nemo potest rem alienam contrectare, seu de ea disponere, invito rationabiliter domino; id enim est proprie furtum. Atqui dominus est rationabiliter invitus, dum res sua redditur furi, sibi peritura. Ergo. — Prob. min. Dominus non tenetur in id consentire. Ergo est rationabiliter invitus. — Prob. ant., tum quia res clamat ad dominum, tum quia dominus habet ius eam repetendi et ipsi repetenti tenetur emptor reddere, ut modo dicam. Ergo non tenetur consentire.

2° Si dominus repetat rem suam, sive iuridice, sive privatim, emptor tenetur ei reddere, et certo ad id a iudice condemnabitur, ut fatentur ipsimet adversarii. Atqui repetitio non confert domino ius ut res sua ipsi immediate restituatur, sed supponit, et ex omissione repetitionis propter ignorantiam non amittit tale ius. Ergo etiam non repetenti debet restitui.

3° Si fur non compareat, aut ab eo emptor non possit pretium suum recuperare, non potest rem illam alteri vendere aut in suos usus convertere, ut se servet indemnem, ex ipsis adversariis. Ergo nec furi restituere.

4° Ideo, secundum adversarios, emptor bonae fidei potest rem furi reddere, quia in hoc nullam facit iniuriam domino, cum rem eius in eodem statu reponat in quo antea invenit, et a quo non tenetur extrahere cum aequali suo damno. Hoc est praecipuum contrariae partis fundamentum. Verum falsum est quod assumitur, nimirum in hoc nullam fieri iniuriam domino: 1° quia falsum est rem poni in eodem statu ac ante; fur enim advertens se in suspicionem furti venire, rem diligentius occultabit aut longius distrahet, sicque erit in peiori statu quam ante, quia difficilius recuperabilis. 2° Dato quod res non ponatur in peiori statu quam ante, saltem ponitur in peiori statu quam sit de facto apud emptorem, ubi est secure. Atqui id non fit sine iniuria domini. Ergo. — Prob. min. Melioratio rei, qualiscumque sit, pertinet ad dominum, ad quem semper et ubique clamat. Atqui status securitatis apud emptorem est quaedam rei melioratio. Ergo non potest ab illo statu extrahi et in peiori reponi absque iniuria domini.

Obi.: Nemo tenetur procurare bonum alterius aut impedire eius damnum cum aequali suo damno, nisi ad id teneatur ex contractu, seu quasi-contractu, seu ex debito. Ergo emptor bonae fidei non tenetur reddere domino, cum amissione sui pretii.

Resp. Dist. ant. Nemo tenetur procurare bonum alterius cum suo damno, si procuratio alterius boni sit causa damni, transeat ant.; secus, nego ant. Iam autem hic redditio rei furtivae domino, in qua sita est haec eius boni procuratio, non est causa tui damni seu amissionis pretii; iam enim ante amissum est, cum illud tradidisti furi: sed causa fuit, vel furis malitia, vel tua imprudentia aut infortunium. Haec distinctio diligenter retinenda est pro solutione argumentorum a paritate, qua sunt difficiliora.

Petes utrum, si quis rem furtivam bona fide emit, et eadem bona fide alteri vendidit, res illa debeat adhuc reddi domino.

Resp. affirmative; militant enim semper eaedem rationes ac ante.

Sed cuius dispendio? An primi, an secundi emptoris?

Resp. Dispendio primi emptoris, qui debet rescindere contractum cum eius emptore, reddendo illi eius pretium, et rem adhuc exstantem vero domino. Nec sufficit si cedat secundo emptori actionem quam habet in furem, quocum secundus emptor nullum habuit negotium. Ratio est, quia, esto forte venditor secundum leges civiles, de quibus infra tract. de Contract., dissert. IV, a. 6, § 1, acquirat dominium pretii; istud tamen dominium est infirmum et vinculatum, quatenus venditor tenetur, secundum easdem leges et naturam contractus, de evictione rei venditae, hoc est, tenetur emptorem indemnem servare, si rem emptam debeat reddere domino, prout debet in casu: consequenter tenetur ipsi refundere pretium.

Verum maior est difficultas casu quo secundus emptor non compareat, aut res sit consumpta, an teneatur primus emptor refundere pretium domino rei?

Resp. probabilius, quod debeat istud pretium reddere domino rei, ratione rei acceptae adhuc existentis, non in se quidem, sed in sui valore. Quia secundus emptor non intendit transferre dominium pecuniae suae nisi in dominum rei, et nisi in quantum sibi transfertur dominium rei venditae. Atqui primus emptor non est dominus rei, neque huius dominium transfert in secundum emptorem, neque aliqua lege transfertur. Ergo primus emptor tenetur istud pretium restituere; et cum non possit restituere secundo emptori, quia non comparet, aut rem in suam utilitatem consumpsit, ex eius voluntate praesumpta tenetur restituere domino rei, ut sic compensetur et fiat aequalitas.

[Ad solvendum dubium praesens, distinctione utendum est. Itaque

1° Si compareat dominus, rem suam repetens, possessor debet eam ipsi reddere, etiam cum pretii iactura; quia dominus rem suam occupare potest, ubicumque eam reperiat. Datur tamen actio emptori in furem ¹.

Ita ex iure naturali. Sed ex iure Gallico, Italico et Austriaco, qui rem in foro publico, vel a mercatore res huiusmodi vendente emit, non tenetur eam domino reddere, nisi refuso sibi pretio, quod dominus a venditore repetere potest.

Ex iure Anglico, si res empta fuerit in nundinis, excepto casu evictionis per sententiam iudicis, dominium pariter transfertur in emptorem bonae fidei.

Ex iure Borussico, qui rem alienam titulo oneroso a persona non suspecta acquisivit, tenetur quidem eam reddere, sed potest pretium a domino repetere, qui et ipse habet actionem in priorem possessorem malae fidei ².

Haec fuerunt valide statuta, propter bonum publicum, ad securitatem commercii, et in conscientia servari possunt.

2° Si dominus rem suam non repetat, valde probabiliter, et forte probabilius, cum emptor nulla alia via possit se indemnem servare, potest rem ad furem remittere, ut pecuniam recuperet: tum quia nullus tenetur rem domino servare cum proprio damno aequali; tum quia, ut ait S. Ligorius, « cum quisque ius habeat ad sua bona recuperanda, nemini interdicitur actio illa quae per se est necessaria et directa ad suum damnum reparandum, licet indirecte et per accidens damnum alteri eveniat. » ³]