Summa summae S. Thomae, Tomus III

: Scriptura sacra est verbum Dei scriptum.

Intellige τὸ Dei non per modum puri genitivi, ut cum dicitur liber Petri, sed per modum genitivi causantis, ut cum dicitur lex Caesaris. Itaque τὸ verbum Dei, in hac definitione, est genus in quo convenit Scriptura sacra cum traditionibus; per hanc autem particulam, scriptum, ab illis differt. Quamvis enim traditiones possint scripto mandari, vel a Patribus, vel a conciliis, vel a Pontificibus, non tamen sunt verbum Dei ab ipso scriptum. Similiter, si Deus approbaret aliquem librum, licet foret infallibilis authoritatis, non esset tamen verbum Dei scriptum, nec Scriptura sacra.

Dico 2°: Existit Scriptura sacra.

Prob. 1° authoritate Ecclesiae, quam infra probabimus infallibilem.

2° Illa Scriptura est vere divina : 1° quae plura futura longe ante predixit prout revera et adamussim fuerunt postea impleta; 2° quae mirabili et stupendo modo annuntiata est et propagata in toto mundo per homines pauperes, rudes et idiotas, quamvis plura contineat supra rationem et contraria sensibus; 3° quae infinitis prope miraculis est confirmata; 4° quae innumerabilium martyrum sanguine effuso est sigillata et defensata; 5° quam tot populi, tot nationes, repugnante licet natura, contradicentibus principibus, magistratibus et philosophis, acceperunt; 6° denique quae est adeo pura ac sancta, ut nihil nisi malum prohibeat, nihil nisi bonum praecipiat. Atqui huiusmodi est Scriptura quam dicimus sacram et divinam. Pro quo vide quae latius dixi de motivis credibilitatis fidei nostrae. Ergo.

3° Deus est necessario ab hominibus colendus ut auctor naturae et gratiae. Nescit autem homo, qua ratione, quo ritu Deus velit coli, nisi Deus ipse manifestet. Id ergo Deus manifestavit hominibus. At quomodo manifestavit ? Vel per spiritum privatum, vel per viros sanctos, Prophetas et Apostolos a se delegatos. Non per spiritum privatum, quia non est certus, sed varius et saepe sibi contrarius, unum uni suadens, alteri oppositum, ut patet in haereticis, qui eo ducuntur. Ergo per viros sanctos a se delegatos, Prophetas et Apostolos, qui veritates a Deo sibi revelatas litteris mandaverunt, et nobis transmiserunt.

Petes utrum singula Scriptura verba sint a Spiritu sancto dictata ?

Resp. probabilius affirmative.

1° Quia Scriptura sacra est scriptura Dei, seu verbum

Dei a Deo scriptum, ut diximus articulo praecedenti. Atqui, si Deus dictet tantum sensus et sententias, non ipsa verba, scriptori quo tamquam calamo utitur, non poterit dici scriptura Dei, seu verbum a Deo scriptum, eo scilicet modo quo scribit; sed erit scriptura hominis, et verbum ab homine scriptum, ut patet. Ergo.

Confirmatur 1°. Sensus et sententiae definitionum quas edunt concilia generalia, sunt dictatae et inspiratae a Deo, iuxta illud Apostolorum in primo concilio, Act., XV, 28 : Visum est Spiritui sancto. Atqui tamen non sunt Scriptura sacra, quia nempe verba non dictantur a Spiritu sancto, sed relinquuntur arbitrio hominum. Ergo.

Confirmatur 2°. Epistola cuius rex dictasset sensus et sententias, sed ipse eam non scripsisset, posset quidem dici epistola et mandatum regis, hoc est, nomine et iussu regis scriptum, sed non esset scriptura regis, nec verbum a rege scriptum. Ergo similiter, licet Deus inspiret sensus et sententias alicuius libri, si tamen ipse non scribat eo saltem modo quo scribit, dictando verba homini quo utitur tamquam calamo, iste liber poterit dici mandatum, aut etiam, si vis, epistola Dei, id est, nomine Dei scripta, sed non erit scriptura Dei, nec verbum a Deo scriptum.

[Sententia a nostro Billuart professa, quamvis libere defendi possit, absolutior forsan ex sequentibus apparebit.

Exponendae sunt primum variae opiniones quae circa hanc quaestionem prodierunt.

1° Existimarunt nonnulli, qui rigidioris inspirationis sectatores dicuntur, non res solum atque sententias inspiratas fuisse, sed et verba singula et commata, etiam apices ; ita ut libri sacri fuerint exarati Deo dictante, et scriptores sacri nihil propria industria sibi comparaverint, nequidem historica et moralia. Huic sententiae, quam suam facit Billuart, adhaeserunt Academiae Lovaniensis et Duacena in sua censura contra Lessium.

2° Liberalioris inspirationis assertores postulant, primo, motionem divinam positivam ad scribendum, et insuper assistentiam Spiritus sancti, qua Deus suggerat quid scribendum sit vel omittendum, et scriptorem in verborum etiam delectu et periodorum nexu dirigat et moderetur, quin tamen verba singula proprie dictet.

3° Alii laxiores, praeter motionem et incitamentum ad scribendum, assistentiam tantum negativam requirunt, in eo nimirum positam, quod Deus ita scriptoribus adstet, ut a quovis vel minimo errore immunes efficiantur.

4° Hic alii non sistunt, sed ad inspirationem sufficere contendunt, ut Spiritus sanctus ita scriptores afflet, quod graviores saltem errores ipsi praecaveant.

5° Ulterius etiam alii progredientes, ad Scripturam vere sanctam efficiendam sufficere affirmant, ut Spiritus sanctus nihil falsi in aliquo libro contineri testetur, quamvis liber humana industria et absque ullo afflatu divino fuerit conscriptus.

Respuenda est certe ultima opinio. Eiusmodi enim Spiritus sancti testimonium certiores quidem nos faceret talem librum esse veracem, at non inde sequeretur illum esse vere divinum. Sic, ad Tit., I, 3, Spiritus sanctus per Paulum testatur dictum quoddam de Cretensibus esse verum; sed non ideo illud divinum est.¹

Ex quarta opinione liceret asserere Scripturam sacram quibusdam scatere erroribus, quod quidem ab Ecclesiae catholicae sensu est prorsus alienum, et ab Augustino damnatur, qui Epist. 82², n. 3, ad Hieronymum scribit : « Ego... solis eis Scripturarum libris qui iam canonici appellantur didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum authorem scribendo aliquid errasse firmissime credam. » Idem repetit n. 22, et in Epist. 28³ ad eumdem, n. 3, et alibi.

Assistentia negativa non satis adaequatam nobis exhibet inspirationis notionem, et competere etiam posset dogmaticis conciliorum vel summorum Pontificum definitionibus, quas tamen inspiratas non licet dicere, eo sensu quo libros sacros nuncupamus inspiratos.

Reiectis his laxioribus sententiis, non necessario subscribendum est rigidiori opinioni, qua vult inspirationem extendi ad singula verba. Etenim : 1° Hoc superfluum videtur. Porro divinae providentiae ratio, qua nunquam in necessariis deest, neque in superfluis abundare solet. 2° Magna styli varietas in diversis libris sacris elucet, et non esset congruum affirmare Spiritum sanctum absque ulla necessitate locutiones suas accommodasse vario singulorum scriptorum ingenio. Quin imo, si verum esset Spiritum sanctum ita omnia dictasse, ut scriptores sacri mere passive in scribendo se habuissent, perfecta styli uniformitas necessaria esset, ut cunctis libris eadem origo, scilicet inspiratio divina, tribui posset.

Ideo mediam viam ineuntes, illam inspirationis notionem amplectimur quam tenuit Marchini, de Divinitate et canonicitate sacr. biblior., part. I, art. 5, ita ut dicenda sit « singularis ea Spiritus sancti moventis ad scribendum impulsio, directio ac praesentia, mentem animumque scriptoris gubernans, quae eum non sinit errare, efficitque ut scribat quae velit Deus. » Ex qua notione patet illa omnia in inspiratione divina reperiri, quae ad eam constituendam requiruntur ac sufficiunt, ex communi theologorum doctrina, nempe 1° excitationem seu impulsionem ad scribendum ; 2° illustrationem mentis ac motionem voluntatis, ut non solum nullus sacro scriptori excidat error, sed 3° praeteraea inveniatur in eo delectus rerum scribendarum, ita ut nihil omittat, nihilque adiiciat ad ea quae Deus scribi ab eo voluerit ; 4° assistentiam iugem ac singularem in opere perficiendo. Quae omnia certe sufficient et nihil amplius optandum relinquunt.

Eo sensu intelligenda sunt loca Scripturae quae ad divinam inspirationem referuntur, ut Ps., XLIV, 2 : Lingua mea calamus scribe velociter scribentis. II Tim., III, 16 : Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est, etc. Et immerito sequaces rigidioris sententiae haec et similia verba invocant.

Confirmatur sequentibus verbis concilii Trident., sess. IV, Decr. de canonicis Scripturis : « Orthodoxorum Patrum exempla secuta [synodus], omnes libros tam veteris quam novi Testamenti, cum utriusque unus Deus sit author, necnon traditiones ipsas tum ad fidem tum ad mores pertinentes, tamquam vel oretenus a Christo vel a Spiritu sancto dictatas, et continua successione in Ecclesia catholica conservatas pari pietatis affectu ac reverentia suscipit et veneratur. » Ubi Deo quidem tribuuntur, ut authori, libri utriusque Testamenti, sed docetur insuper ipsas « traditiones sine scripto » a Spiritu sancto fuisse dictatas. Porro traditiones non fuerunt de verbo ad verbum dictatae, sed Spiritu sancto afflante quoad sensum tantum inspiratae et conservatae, et nihilominus ut divinae suscipiuntur. Ergo inspiratio divina Scripturarum nihil amplius requirit, ut Deus earum author sit.

Eo sensu accipiendum esse videtur quod docet Vaticana synodus de inspiratione sacrorum librorum, ubi reprobantur praesertim duae laxiores opiniones supra expositae, constit. Dei Filius, cap. 2, de Revelatione: « Eos vero [libros] Ecclesia pro sacris et canonicis habet, non ideo quod, sola humana industria concinnati, sua deinde authoritate sint approbati; nec ideo dumtaxat quod revelationem sine errore contineant; sed propterea quod, Spiritu sancto inspirante conscripti, Deum habent authorem, atque ut tales ipsi Ecclesiae traditi sunt. » ]