Summa summae S. Thomae, Tomus III

Observant communiter theologi, unum plus altero posse diligi tripliciter: 1° Obiective, quando volumus ei maius bonum quam alteri, ut si optem imperium Titio, ducatum Caio, plus obiective diligo Titium quam Caium. 2° Appretiative, quando unus pluris aestimatur quam alter, et amans ita illi afficitur, ut magis refugiat eius quam alterius amicitiam perdere. 3° Intensive, quando unus diligitur intensiori conatu, affectu ferventiori et perfectiori secundum gradus intensionales, quam alter.

Dico 1°: Deus est ex charitate diligendus super omnia et prae omnibus obiective et appretiative; sicque, simpliciter loquendo, est magis diligendus quam proximus, et quam nos ipsi¹.

Ratio est, quia debemus velle Deo omne bonum, bonum infinitum, infinitas et amabiles eius perfectiones, in iisque complacere. Item debemus ita illum aestimare, ita illi affici, ut mallemus omnia perdere et pati, potius quam ipsum deserere. Atqui hoc est super omnia ipsum diligere obiective et appretiative. Ergo.

Idque exprimitur in pluribus locis Scripturae. Matth., XXII, 37 et 38: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est maximum et primum mandatum. Ibid., X, 37: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus. tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est maximum et primum mandatum. Ibid., X, 37: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus.

In hac conclusione omnes conveniunt, sed difficultas est de intensione dilectionis: an ex praecepto charitatis Deus sit intensius diligendus, quam proximus?

Suppono 1° ad rationem charitatis, secundum se non requiri intensionem; minima enim charitas iustificat, et quilibet actus charitatis, etiam remissus, meretur vitam aeternam, ut dissert. II probatum est.

Suppono 2° Deum esse dignum qui ametur amore perfectissimo et magis intenso, quam quaelibet creatura; non potest enim tam perfecte ab ulla creatura diligi, quin perfectiori dilectione sit dignus. Et ideo inordinatum foret eligere creaturam amare intensius quam Deum; hoc enim esset iudicare eam esse dignam intensiori amore, consequenter esse maius bonum et magis appretiative amandum: quod totum est falsum et inordinatum. Debet ergo homo eligere amare Deum summo amore et intensius quam creaturam. At utrum, si in actu dilectionis non reperiatur ista maior intensio, ex conditione naturae, ut mox explicabimus, sit inordinatio et peccatum? Affirmant quidam Lovanienses, cum Petro Soto. Non sunt tamen inter se concordes; quidam enim dicunt hoc peccatum esse mortale, alii veniale tantum. Communior sententia negat, cum qua

Dico 2°: Non peccat contra praeseptum charitatis, qui intensiori amore, sive naturali, sive supernaturali, diligit proximum quam Deum.

Prob. 1° eodem argumento quo in tract. de Paenitentia probabimus, dolorem de peccatis non debere necessario esse maximum intensive. Intensio actus voluntatis provenit ex vehementia obiecti moventis illam; inde enim fit quod maiori conatu et fervore feratur in ipsum. Atqui obiectum sensibile, ut est proximus, vehementius movet voluntatem, quam spirituale, ut est Deus. Ergo. — Prob. min. Quo obiectum est propinquius voluntati, eo vehementius illam movet. Atqui obiectum sensibile, pro hoc statu, est propinquius voluntati, quam spirituale. Ergo. — Prob. min. Sensibilia sunt proxima et immediata sensibus. Voluntas autem pro hoc statu operatur conformiter ad illos, et ab illis dependet, quatenus sequitur cognitionem intellectus, qui pro hoc statu desumit cognitionem a sensibus. Ergo.

Confirmatur. Voluntas intensius fertur in minus bonum praesens, quam in maius absens, et intensius refugit minus malum praesens, quam maius absens; id experientia notum est, nec alia ratione contingit, quam quia obiectum praesens propinquius est voluntati et magis ipsam movet; quamvis tamen in appretiatione mallet perdere minus bonum praesens quam maius absens, et pati minus malum praesens quam maius absens.

Prob. 2°. Omnes conveniunt, ut supposuimus, nos non teneri, per se loquendo, ad maximam intensionem charitatis, neque ad certum gradum dilectionis, ut satisfiat praecepto charitatis. Suppono itaque quod nunc eliciam actum dilectionis Dei ad quatuor. Iste actus est bonus et meritorius. Postea elicio actum honestum amoris, sive naturalis, sive supernaturalis proximi ad quinque. Iste secundus actus non potest efficere quod primus, qui fuit bonus, fiat malus; transit enim bonus, nec est amplius mutationi obnoxius. Ergo.

Si dicas, quaestionem esse de duobus actibus eodem tempore elicitis, comparando inter Deum et hominem,

Resp. Nego suppositum; duo enim actus realiter distincti non eliciuntur eodem tempore, sed sibi succedunt, et adveniente secundo, primus transit. Insuper, si quaestio sit tantum de duobus actibus eodem tempore elicitis, comparando inter se Deum et hominem, vix est quod moveatur quaestio; quandonam enim sic contingit? Imo totaliter evanescit quaestio; sic enim esset eligere amare Deum minus intense quam hominem, quod est extra quaestionem et quod fatemur esse inordinatum.