Summa summae S. Thomae, Tomus III

[Concilii nomine idem significatur in Ecclesia quod nomine comitiorum in regno. Quemadmodum enim, cum oritur controversia de rebus bonum reipublicae spectantibus, conveniunt in unum principes regni vel magistratus, aut deputati a populo electi, ut statuant quid facto opus sit ; ita, cum dirimenda est controversia aliqua suborta in Ecclesia de rebus spectantibus ad religionem, conveniunt praesules ecclesiarum particularium, et simul collatis sententiis, statuunt quod bonum videtur. Ita actum videmus ab Apostolis, Act., xv, ubi coeperunt concilia christiana celebrari, ac deinceps singulis aetatibus.

Nomen latinum concilii invenitur passim in Testamento veteri et novo, pro congregationibus Iudaeorum, sed nomen graecum, id est σύνοδος, non reperitur in Scripturis ; ubi enim latine legimus concilium, in graeco textu ubique est συνέδριον vel συναγωγή. Apparet autem primum synodi nomen in canonibus Apostolorum, can. 36, ubi iubentur episcopi singulis annis bis concilia celebrare ; deinde legitur apud Eusebium, lib. V Hist., c. 23, ac deinceps in omnibus authoribus.

Potest definiri concilium : « Congregatio personarum ecclesiasticarum, praesertim episcoporum, legitima authoritate convocata, ad statuendum qua spectant religionem moresque Christianorum. »

Usum conciliorum habemus, ut dictum est, ab Apostolis, estque probabile eorum institutionem esse divinam, tum ex eo quod dicitur, Matth., XVIII, 20 : Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum : tum quia verisimile est Apostolos, vel ex praeepto Christi, vel ex speciali motione Spiritus sancti celebrasse primum concilium, quod fuit norma sequentium, et in quo illis licuit dicere, Act., xv, 28 : Visum est Spiritui sancto et nobis.

Sunt autem quatuor genera conciliorum, scilicet generalia, nationalia, provincialia et dioecesana. Generalia dicuntur ea ad qua convocantur et quibus interesse possunt et debent totius orbis episcopi, nisi legitime impediantur, et quibus nemo recte praesidet nisi summus Pontifex, aut alius eius nomine. Inde dicuntur etiam oecumenica, id est orbis terrae concilia. In conciliis nationalibus conveniunt archiepiscopi et episcopi unius regni vel nationis, quibus praest aliquis patriarcha vel primas. Talia fuerunt multa concilia Romana, Toletana et Africana, de quibus notandum est quod, licet a generalibus et provincialibus distinguantur, utrorumque tamen nominibus interdum appellantur, respective ad nationem vel regnum. Provincialia proprie dicuntur, in quibus conveniunt tantum episcopi unius provinciae ecclesiasticae, quibus praest archiepiscopus seu metropolitanus. Dioecesana sunt in quibus conveniunt tantum presbyteri unius episcopatus, et iis praest episcopus, qui solus iurisdictione potitur. Non ordinarie huiusmodi coetus concilii nomine decorantur, sed synodi vocantur, et a conciliis differunt in eo quod presbyteri non ut iudices sedent, et vocem non decisivam, sed tantum consultativam habent.]

[Constat apud omnes concilia, praesertim generalia, esse Ecclesiae utilissima, idque declarat Paulus III in bulla indictionis concilii Tridentini, dicens : « Animo repetentes, maiores nostros sapientia admirabili et sanitate praeditos, saepe in summis Christiana Reipublicae periculis remedium optimum atque opportunissimum oecumenica concilia et episcoporum generales conventus adhibuisse, ipsi quoque animum ad generale habendum concilium adiecimus. » De sola ergo absoluta necessitate est hic controversia, 1° contra haereticos, qui, ut condemnationem sibi imminentem vel adversus eos a Pontifice Romano pronuntiatam eluderent, sicut accidit in causa Iansenismi, ad concilium generale provocare non dubitaverunt ; 2° contra eos qui, inter catholicos, contenderunt concilia generalia necessario frequentanda esse, quia Papa solus, sine concursu episcoporum, non potest sufficienter bono regimini Ecclesiae providere. Unde

Dico 1° : Concilia generalia non sunt simpliciter necessaria.

Prob. 1° Illud non est simpliciter necessarium Ecclesiae, quod ad eius regimen non essentialiter pertinet. Atqui concilia generalia ad Ecclesiae regimen non essentialiter pertinent. Ergo non sunt simpliciter necessaria. — Maior patet. — Prob. min. Petro eiusque successoribus Christus contulit omnem potestatem et authoritatem necessariam ad regendam Ecclesiam, cum Petro dixit, Ioann., XXI, 15 et 17 : Pasce oves meas. Et Matth., XVI, 18 et 19 : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam... Et tibi dabo claves regni caelorum, etc. Atqui his similibusque verbis Petrus constitutus est rector supremus Ecclesiae, eique collata fuit plenitudo potestatis ad regendam monarchice Ecclesiam vice et nomine Christi. Ergo, cum potuerit Petrus et Papa possit facere quaecumque ad regendum populum Christianum requiruntur, concilia generalia non pertinent essentialiter ad regimen Ecclesiae.

2° Illud non est simpliciter necessarium Ecclesiae, sine quo mala maxima exstingui possunt et fuerunt exstincta. Atqui maxima mala sine conciliis generalibus exstingui possunt et fuerunt exstincta. Ergo concilia generalia non sunt simpliciter necessaria. — Prob. min. Ante concilium Nicaenum, id est per trecentos annos et amplius, variae exortae sunt haereses nataque schismata a Montano et Novatiano conflata. Porro haec sunt maxima mala quibus affici possit Ecclesia. Atqui sola authoritate Romanorum Pontificum et episcoporum eorum decisiones exequentium exstincta fuerunt haec mala. Ergo. Unde Augustinus Pelagianis conquerentibus se ab episcopis simplicibus, « sine congregatione synodi, » fuisse damnatos, respondet, lib. IV contra duas epist. Pelag. ad Bonif., c. 12, n. 34 : « Numquid congregatione synodi opus erat, ut aperta pernicies damnaretur ? quasi nulla haeresis aliquando nisi synodi congregatione damnata sit : cum potius rarissime inveniantur propter quas damnandas necessitas talis exstiterit, multoque sint atque incomparabiliter plures, quae ubi exstiterunt, illic improbari damnarique meruerunt, atque inde per caeteras terras devitandae innotescere potuerunt. Verum istorum superbia tantum se extollit adversus Deum... ut propter illos Orientis et Occidentis synodus congregetur... Cum potius vigilantia et diligentia pastorali, post factum de illis competens sufficiensque iudicium, ubicumque isti lupi apparuerint, conterendi sint, sive ut sanentur atque mutentur, sive ut ab aliorum salute atque integritate vitentur, adiuvante Pastore pastorum, qui ovem perditam et in parvulis quaerit, etc. » Hinc etiam Facultas Parisiensis, Iansenistis ad futurum concilium a constitutionibus dogmaticis Pontificis Romani appellantibus, hanc declarationem edidit die 9 febr. 1663 : « Necessarium non esse absolute concilium generale ad exstirpanda quaelibet schismata et quaslibet haereses, v. g., Pelagianam et Iansenianam, quas constat sufficienter exstinctas absque concilio generali, quod tantum in aliquibus casibus est necessarium. »

Confirmatur factis historicis. Si ad exstinguendas septem haereses celebrata sunt septem concilia generalia, plus quam centum haereses exstinctae sunt a sola Apostolica Sede, cooperantibus conciliis particularibus, et si unum schisma sublatum est per generale concilium Constantiense, schismata supra quinque et viginti sine concilio generali fuerunt resecta. Ergo.

Dico 2° : Concilium generale est aliquando moraliter necessarium.

Prob. Concilium generale est moraliter necessarium, si absque tali concilio sit moraliter impossibile quod veritas catholica perfecte in tuto ponatur et unitas Ecclesiae omnino resarciatur. Atqui hoc contingere potest. Ergo.

Prob. min. ex factis. 1° Quantum ad doctrinam catholicam, cum ariana pestis pene totum Orientem pervasisset, visum est concilii Nicaeni congregationem esse medium aptius, quia solemnius, haeresim exstinguendi. Ita factum est, cum haereses subsequentes ita necessarium fuit explodere, ut ipsi principes christiani a Sancta Sede congregationem concilii efflagitarint, cuius rei illustre exemplum habemus in convocatione et celebratione concilii Tridentini. In hac nostra aetate, cum omnigeni errores ubique multorum animos invaderent, et in periculum coniicerent non tantum veritates revelatas, sed etiam rationem ipsam; cum aliunde nunquam magis necesse visum fuerit magisterium infallibile Pontificis Romani extra omnem dubitationem poni, eo quod tam gallicanismi quam liberalismi fautores illud vel negabant vel parvipendebant : quingenti episcopi anno 1867 Romae coacti, « summo gaudio fuerunt repleti, ut ipsi Pio IX solemniter testati sunt, dum e sacrato eius ore intellexerunt, tot inter praesentis temporis discrimina eo illum esse consilio, ut maximum, prout aiebat inclytus eius praedecessor Paulus III, in maximis rei Christianae periculis remedium concilium oecumenicum convocaret. » 2° Quod ad unitatem Ecclesiae attinet, cuncta quidem concilia generalia ei haeresibus labefactatae operam navarunt resarciendae, sed nullum aliud suppetere videbatur medium hoc opus aggrediendi et ad felicem exitum perducendi, cum in decimo quinto saeculo diro et longo schismate dilaceraretur Ecclesia, quam concilium generale convocare, ut certus Pontifex eligeretur : quod Pisis incoeptum, Constantiae peractum est.

Ex hoc sequitur quod, quantumvis necessarium videatur concilium generale in quibusdam et transitoriis adiunctis, ut medium extraordinarium bono Ecclesia providendi, haec necessitas nonnisi raro contingere potest, et extra casum in quo certus Pontifex a tota Ecclesia non agnoscitur, ad Pontificem Romanum, ut mox videbitur, de ea iudicare et pronuntiare pertinet.

Quidam tamen, praecipue inter gallicanismi fautores, ulterius progressi, asserere non dubitarunt, Papam non sufficienter bonum Ecclesiae procurare posse, etiam ordinarie, tum in decretis fidei edendis, tum in legibus disciplinaribus ferendis, nisi haec omnia in concilio generali statuantur, et a Pontifice executioni postea mandentur ; quasi ipse et solus potestate et authoritate suprema doctrinali et legislativa non polleat. Inde concludebant, renovandum esse et observandum decretum quo concilium Constantiense, sess. XXXIX, de conciliis generalibus, sanxerat, concilia generalia « deinceps de decennio in decennium perpetuo celebranda esse, » quod, aiebant, vim legis obligatoriae obtinuit per approbationem Martini V, qui, sess. XLIV, « cupiens ac volens decreto huius generalis concilii satisfacere, » proximum concilium indixit in civitate Papiensi, ubi, Martino vita functo, ab Eugenio IV fuit celebratum. Hac via tantum, ut affirmabant, perfecte conciliari posset Romani Pontificis potestas cum iuribus et authoritate divina episcoporum.¹

Ex multiplicibus argumentis quibus potest hoc systema refelli, sufficiat sequentia proponere.

1° Ut dictum est, concilium generale, ex natura sua, est medium extraordinarium malis gravissimis quibus Ecclesia labefactari posset medendi, et haec mala nec frequenter nec temporibus aeque distantibus accidere possunt. Ergo extraordinarie tantum ad concilium generale est recurrendum. Ergo periodicitas et decennalitas naturae concilii generalis non congruit.

2° Qui contendebant concilium generale saepe frequentandum esse, hoc asserebant quia, in eorum sententia, 1° cum suprema authoritas Pontifici soli non competat, sed corpori pastorum, id est collective Papae et episcopis, ita ut nullus actus ad regimen Ecclesiae spectans absolutus et definitivus evadat, nisi ex concursu duorum horumce elementorum,² nisi Papa sua decreta ratihabitioni episcoporum in concilio proponat, eorum authoritati detrimentum affert; 2° quia definitiones pontificiae, in materia fidei et morum, non essent irreformabiles nisi accedente consensu Ecclesiae, id est episcoporum, ut fert Declaratio Cleri Gallicani anni 1682, et hic consensus solemniter, expeditius et certius in concilio generali praestaretur.

— Ad haec resp. 1° Summi Pontificis potestas est ordinaria in tota Ecclesia, et suprema, ut supra probatum est. Ergo eius decreta sunt per se absoluta et definitiva. Ergo non indigent ratihabitione episcoporum. Ergo, cum hanc supremam potestatem exercet, nullo modo laedit authoritatem episcoporum, qui, ex institutione Christi, sunt vere pastores suarum ecclesiarum, sub dependentia supremi Pastoris totius Ecclesia. Ergo, nedum authoritas episcoporum a Papa deprimatur, de authoritate Papae hac assertione detrahitur. 2° Haec doctrina, qua nunquam fuit communis in Ecclesia, ex quo definitione solemni a concilio Vaticano fuit confossa, formaliter haeretica habenda est, ut supra fuit probatum.

3° Quod ad decretum Constantiense de concilio generali singulis decenniis celebrando attinet, dicendum est, 1° quod opportunum videri potuit concilio ita decernere, ut si forsan perseveraret schisma quod exstinguere conabatur, promptum esset medium supremum periculo Ecclesiae providendi, et haec dispositio necessitati transitoriae respondebat. 2° Cum latum est istud decretum, sess. XXXIX, coetus episcoporum non erat concilium perfectum, quia extra authoritatem Pontificis congregatum, Pontifice certo nondum electo, vero et necessario suo capite carebat, et praeter electionem Papae, cui supersedere non licebat, tali concilio ius non competebat ferendi leges ad ordinarium Ecclesiae administrationem spectantes. 3° Equidem Martinus V, in sess. XI electus, statuit in sess. XLIV proximum concilium in civitate Papiensi celebrandum esse, « ut decreto huius generalis concilii satisfaceret, » et ita prudenter agendum erat, ne scissio inter novum Pontificem et concilium cuncta in discrimen iterum coniiceret; verum non poterat a sua suprema potestate se abdicare, vi cuius ad solum Papam pertinet convocatio concilii generalis, quando et quoties ipsi necessaria et opportuna videtur. 4° Sessione XLV et ultima, Pontifex rogatus ut acta concilii confirmaret, qua petitione concilium agnoscebat nihil absolutum et definitivum esse ante confirmationem istam, ore proprio respondit, « se omnia et singula concilii in materia fidei conciliariter decreta tenere et inviolabiliter observare velle, et non aliter, nec alio modo; » quod per advocatum concilii postea iterari iussit. Porro decretum de periodicitate et decennalitate concilii generalis non includebatur in materia fidei, quae principaliter spectabat condemnationem haeresum Ioannis Wiclefi, Ioannis Hus et Hieronymi de Praga. Ergo decretum istud non fuit formaliter a Pontifice confirmatum. Addendum est quod, etsi haec confirmatio accessisset, talis legis executio relinquenda erat in posterum iudicio Papae, qui, ut in praecedenti dissertatione demonstratum est, est supra concilium, tam durante quam peracta celebratione. Insuper, de facto periodicitas concilii non fuit postea observata, et incredibile est Pontifices veram legem eos stricte obligantem et bono regimini Ecclesiae necessariam per quatuor saecula et amplius neglexisse.]

Solius est summi Pontificis certi et indubitati convocare concilium generale.¹

Prob. 1°. Iulius, epistola ad Orientales, apud Socratem, lib. II, c. 13, dicit : « Canon ecclesiasticus vetat ne decreta absque sententia Romani Episcopi ecclesiis sanciantur ; » seu, ut legit Cassiodorus in Hist. tripart., « non debere absque sententia Romani Pontificis concilia celebrari. » Refertur cap. Regula citato, dist. 17, huncque canonem, a Nicaena synodo renovatum, scribit synodus Alexandrina, epist. ad Felicem Papam.

Pelagius II, epist. 1, c. 1, ad episcopos qui non convenerant ad convocationem Ioannis Constantinopolitani dicit : « Multis denuo apostolicis, et canonicis, atque ecclesiasticis instruimur regulis, non debere absque sententia Romani Pontificis concilia celebrari. » Refertur cap. Multis, dist. 17.

In concilio Chalcedonensi, act. I, Dioscorus prohibitus est sedere inter episcopos, « quia, inquiunt Patres, synodum ausus est facere sine authoritate Sedis Apostolicae; quod nunquam licuit, nunquam factum est. »

Si dicas, ex his sequi quod nec dioecesana aut provincialia concilia possint nisi a Romano Pontifice convocari, praesertim cum cap. Nec licuit, ead. dist. 17, Pelagius II dicat, nec synodum particularem sine authoritate Sedis Apostolicae licere celebrare. Consequens autem non admittitur. Ergo.

Resp. quod iura et ipsimet Pontifices concedant, imo iubeant episcopis et archiepiscopis, ut particularia concilia celebrent, sicque non sine eorum authoritate celebrantur. Caput Nec licuit, loquitur de synodis particularibus congregatis contra universalem synodum. Patet ex rubrica, quae sic est : « Absque Apostolica Sedis authoritate synodum particularem contra universalem aliquibus congregare non licet. »

Prob. 2°. Illi soli competit ius convocandi concilium generale, qui habet curam totius Ecclesiae et authoritatem in episcopos convocandos. Atqui is est Romanus Pontifex, ut patet ex dissert. praeced. Ergo. — Mai. etiam constat; quia concilium generale spectat universam Ecclesiam, et sine authoritate in episcopos, qua compellantur comparere concilio, frustranea et impotens foret convocatio.

Dices : Concilia orientalia ut plurimum convocata fuere authoritate imperatorum. Ergo.

Resp. nullum concilium ex orientalibus convocatum fuisse sine saltem assensu summi Pontificis, consequenter sine eius authoritate. Quamvis enim, absolute loquendo, non sit idem authoritas et consensus, attamen in eo qui habet authoritatem aliquid faciendi, in illud consentire est eius authoritate fieri. Unde, cum sit penes solum Pontificem authoritas convocandi concilia, ut probatum est, idem est respectu illius praebere consensum convocationi concilii, ac illud per alium convocare.

[Dixi in conclusione : « Certi et indubitati Pontificis ; » quia in casu schismatis, in quo forent dubii pontifices, ut tempore concilii Constantiensis contigit, posset Ecclesia per suos praelatos convocare concilium ad succurrendum praesenti necessitati, nimirum ad providendum sibi de certo Pontifice. Quod si ulterius aliquid definiat in materia fidei et morum, aut in his quae spectant universam Ecclesiam, non erit ratum et firmum, nisi a sequente Pontifice confirmetur, ut iam antea dictum est.]

Petes 1° qui sint de iure convocandi ad concilium generale.

Resp. solos episcopos esse de iure vocandos ad concilium generale.

Prob. 1°. Ii soli sunt de iure vocandi ad concilium generale, qui habent iurisdictionem, non solum in foro interiori, sed etiam in foro exterior ecclesiastico. Atqui soli episcopi habent huiusmodi iurisdictionem. Ergo. — Min. constat ; non enim laici, cuiuscumque sint conditionis aut dignitatis, etiamsi imperialis, habent iurisdictionem in foro exteriori ecclesiastico, cum sit spiritualis. Neque inferiores clerici, ut curati. Patet ex usu, et quia non sunt primarii et proprie pastores, sed, ut inquit Author IIae IIae, q. 184, a. 6, ad 2, « habent tantum aliquas subministrationes sub episcopis, » quas ad nutum limitant episcopi.

— Prob. mai. In conciliis generalibus non solum definiuntur simpliciter controversiae circa fidem, mores et causas privatas episcoporum, sed etiam feruntur leges, decernuntur poenae et compelluntur contumaces obedire definitionibus et sententiis prolatis. Haec autem pertinent ad forum exterius Ecclesiae. Ergo.

Prob. 2° ex usu Ecclesiae, quae non solet nisi episcopos de iure vocare ad concilia generalia.

Dixi : « De iure; » quia quandoque ex privilegio summorum Pontificum vocantur Abbates et Generales Ordinum, cum iure suffragii decisivi, idque non incongrue, ut scilicet representantes suos subditos ex priori privilegio a iurisdictione episcoporum exemptos.

[Cum de convocatione concilii Vaticani ageretur, acriter disputatum est, an ad illud de iure admitti deberent episcopi nullam dioecesim administrantes, qui olim annulares seu honorarii nuncupabantur, quamvis charactere episcopali insigniti; tunc episcopi in partibus infidelium dicebantur, quia eorum sedes in regionibus non christianis sitae erant; nunc autem, ex decreto a Pio IX lato, titulares seu solo titulo fulgentes vocantur. Non pauci erant qui partem negativam tenebant, ex ratione quod episcopi in concilio sedent praecipue ut fidei suarum ecclesiarum testes. Sapientissimus Pontifex, praetermissa quaestionis speculativa iuris stricti, litem practice composuit, episcopos titulares cum episcopis dioecesanis simul convocando.]

Vocantur etiam theologi et canonistae, non cum iure suffragii decisivi, sed ut res fidei et Ecclesiae inquirant et examinent, et sensus suos Patribus concilii referant. Item quandoque vocantur imperatores, non ut res Ecclesiae definiant, sed ut concilium defendant et adiuvent, atque decretorum sint testes et ea libentius ac efficacius mandent executioni, atque rebelles poenis coerceant.

Petes 2° quis episcoporum numerus requiratur ad concilium generale.

Resp. non requiri quod omnes omnino totius orbis episcopi adsint, alias nunquam possent celebrari concilia generalia ; neque requiritur certus episcoporum numerus, quia id neque ex Scriptura, neque ex traditione, neque ex usu habetur. Sed requiritur quod convocatio authoritate summi Pontificis facta, omnibus, saltem maioribus provinciis, innotescat, et nullus ex toto orbe verus episcopus non excommunicatus excludatur, sed aliqui ex maiori parte provinciarum adsint : sic tamen ut, si celebretur concilium in Oriente, plures ex Oriente adsint, et aliqui ex Occidente qui alios repraesentent, et o converso, si celebretur in Occidente. Patet ex praxi Ecclesiae in anterioribus conciliis.

Petes 3° utrum episcopi in concilio sint vere iudices, an consiliarii tantum.

Resp. ut iam prius dixi, non esse tantum consiliarios, sed vere iudices, gaudentes iure suffragii decisivi, subordinatos tamen summo Pontifici.

Prob. 1° Apostoli in concilio Hierosolymitano, Act., XV, 34, fuerunt veri iudices. Dixerunt enim : Visum est Spiritui Sancto et nobis, et Iacobus sub his verbis sententiam dixit, ibid., 19 : Propter quod ego iudico. 2° Episcopi in conciliis subscribunt : « Ego N. statuens, » vel : « Ego N. definiens subscripsi. »

[Nec refert quod summi Pontifices soleant dicere: « Sacro approbante concilio, » vel : « De fratrum nostrorum consilio ; » quia equidem episcopi approbant et consilium dant, sed id non solum praestant, verum etiam iudicant cum Pontifice. Dicit Pontifex, de eorum consilio, et non iudicio, quia consilium ab eis accipit, sed non iudicium, nec iudicandi potestatem, quam a solo Deo habet.]

Dixi : « Subordinatos tamen summo Pontifici; » quia summus Pontifex sedet in concilio, non ut simplex praeses, sed ut princeps. Principi autem subordinantur iudices in senatu, ita ut non teneatur sequi maiorem partem iudicum, sed posset eorum iudicium irritare.

Petes 4° cuius sit praesidere concilio generali.

Resp. solius summi Pontificis esse praesidere authoritative concilio generali, per se vel per suos legatos.

Prob. 1° Illius est authoritative praesidere concilio generali, cuius est praesidere toti Ecclesiae, quam repraesentat concilium generale. Atqui solius est summi Pontificis praesidere authoritative toti Ecclesiae, cuius nimirum est caput, pastor et princeps, ut patet ex dissert. praeced. Ergo. 2° Illius est praesidere concilio generali, cuius est illud convocare, ut patet in conciliis dioecesanis, provincialibus et nationalibus. Atqui solius est Pontificis convocare concilium generale, ut probatum est art. 1. Ergo. 3° Si tempore Christi celebrata fuisset synodus, Christus absque dubio illi praefuisset. Ergo id eius Vicario competit.

Prob. 4° ex usu et praxi Ecclesiae. Nullum huc usque celebratum fuit concilium generale, cui non praesederit summus Pontifex, per se vel per suos legatos. Ergo ius presidendi Ecclesia constanter in eo agnovit.

[Dices : Imperatores saepe dicuntur praesedisse conciliis. Ergo.

Resp. Dist. ant. Imperatores saepe dicuntur praesedisse conciliis loco et honore, conc.; authoritate et potestate, nego. Vel dicuntur praesedisse ad protegendum concilium et servandum ordinem, conc.; ad definiendum et statuendum in rebus fidei et ad disciplinam mere ecclesiasticam spectantibus nego.]

Concilium generale legitime congregatum et confirmatum a summo Pontifice, est infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum.

Prob. 1° iis omnibus quibus probavimus dissert. III, art. 5, Ecclesiam universam, sive credentem, sive docentem, non posse errare ; est enim concilium generale ipsa universa Ecclesia repraesentative.

Prob. 2° ex iis omnibus quibus probavimus infallibilitatem summi Pontificis ; quia, si concilium a summo Pontifice confirmatum errare posset, sequeretur quod ipse Pontifex erraret confirmando definitiones erroneas.

Prob. 3°. Si concilium generale a summo Pontifice confirmatum errare posset, nihil haberemus certum et fixum in Ecclesia, cum iudicio talis concilii generalis non detur maius et certius.

[Item, omnes haereses conciliis generalibus damnatae reviviscerent ; dicerent enim haeretici concilia a quibus sunt damnati errasse, vel saltem quaestionem non dirimisse. Item, non certo nobis constaret utrum sint canonici libri quos concilia definierunt esse canonicos : unde tota subrueretur fides et religio. Item, Ecclesia fuisset huc usque in errore intolerabili, proponens ut de fide credenda a conciliis generalibus definita, quae possent esse falsa.]

Obi. : Aug., lib. II contra Donat., c. 3, n. 4, dicit concilia plenaria priora posse emendari a posterioribus. Ergo ea agnoscit fallibilia.

Resp. Nego conseq. in sensu conclusionis. Loquitur enim ibi Augustinus de conciliis plenariis, non in quaestionibus fidei et morum, de quibus procedit conclusio; sed in factis particularibus, in quibus fatemur concilia plenaria ex falsis testimoniis errare posse, ideoque et conciliis posterioribus posse emendari, nempe « cum, ut ait ibidem S. Doctor, aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat, et cognoscitur quod latebat. »

[Petes utrum concilia veritates novas et nondum in Ecclesia receptas definiant.

Resp. negative. Definitio a concilio generali edita, nihil aliud est quam determinatio authentica veritatis alicuius quae semper et ubique ut doctrina certa fuit ab Ecclesia universali habita, ita ut eo ipso constet hanc doctrinam ad depositum revelationis divinae pertinere. Dictum est supra, Ecclesiam universalem, in qua fideles computandi sunt ut pars essentialis, esse infallibilem passive, seu in credendo, ita ut, si error in rebus fidei et morum aliquos et etiam multos infecerit, totam Ecclesiam nec maiorem partem Ecclesiae commaculare non possit, cum Ecclesia Dei vivi sit columna et firmamentum veritatis, I Tim., III, 15. Si ergo aliqua de his rebus suboriatur controversia, qua sine animarum detrimento tolerari non debeat, authoritative declaratur, sive a Papa solo, sive ab Ecclesia docente, id est ab episcopis cum Papa in concilio iudicantibus, quid Ecclesia universalis semper tenuerit ut verum quantum ad quaestionem agitatam, et hac definitione edita, tenendum est doctrinam sic solemniter propositam tamquam de fide credendam esse.

Hoc luculentissime exponitur a Vincentio Lirinensi in suo Commonitorio, lib. I, c. 32 : « Quid unquam aliud conciliorum decretis enisa est Ecclesia, nisi ut quod antea simpliciter credebatur, hoc idem postea diligentius crederetur; quod antea lentius praedicabatur, hoc idem postea instantius praedicaretur; quod antea securius colebatur, hoc idem postea sollicitius excoleretur? Hoc, inquam, semper, neque quicquam praeterea, haereticorum novitate excitata, conciliorum suorum decretis catholica perfecit Ecclesia, nisi ut quod prius a maioribus sola traditione susceperat, hoc deinde posteris etiam per scripturae chichirographum consignaret, magnam rerum summam paucis litteris comprehendendo, et plerumque, propter intelligentiae lucem, non novum fidei sensum novae appellationis proprietate signando.]

Confirmatio summi Pontificis debet necessario accedere concilio generali, ut sit ratum et firmum.

Prob. 1° ex Iulio I, Pelagio II et synodo quarta, quorum textus citavimus art. 1 huius dissert., iuxta quos nullum concilium est ratum et firmum, nisi authoritate Romani Pontificis fulciatur. Media autem confirmatione fulcitur.

Prob. 2° ex usu et praxi Ecclesiae. Omnia concilia generalia huc usque celebrata, fuerunt confirmata a summo Pontifice, et plura eius confirmationem petierunt. Hoc autem apertum est indicium hanc confirmationem existimatam fuisse necessariam; alioquin ut quid tam accurate, tam constanter data, et toties petita?

Prob. 3°. Concilium generale non est ratum et firmum in suis decretis, nisi quatenus repraesentat Ecclesiam universam. Atqui non repraesentat Ecclesiam universam, nisi caput suum Romanum Pontificem secum iudicantem habeat, nec censetur Romanus Pontifex iudicare, nisi dum concilii decreta confirmat. Ergo.

Verum statim occurrit difficultas non levis. Concilium generale legitime congregatum assidentibus et iudicantibus cum concilio legatis apostolicis, qui vices Romani Pontificis gerunt et eius nomine praesunt, repraesentat universam Ecclesiam; est enim suo capiti unitum. Ergo hoc ipso eius decreta sunt rata et firma, nec indigent ulteriore confirmatione Pontificis.

Ad huius difficultatis enodationem, observandum est, legatos apostolicos mitti ad concilia, aliquando cum instructione summi Pontificis circa quaestiones definiendas, quod fieri solet quando pauca sunt definienda ; aliquando sine instructione, quod contingit quando plura sunt definienda, ut in concilio Tridentino. Hac observatione praemissa, ad difficultatem propositam

Resp. 1° Si legati habeant instructionem et eam non sequantur definiendo cum concilio, definitio non est rata et infallibilis ; cum enim non agant tunc ut legati Pontificis, concilium non est, in definindo, suo capiti iunctum, nec consequenter repraesentat Ecclesiam.

2° Si vero sequantur adamussim suam instructionem, arbitramur, quidquid dicant aliqui, definitionem concilii esse ratam et infallibilem, quia tunc habet iunctum suum caput, nempe summum Pontificem expresse secum consentientem, et sic totam Ecclesiam repraesentat.

Neque dicas hanc Pontificis instructionem non esse definitionem ex cathedra, alioquin non essent libera episcoporum suffragia ; solam autem definitionem Pontificis ex cathedra esse infallibilem. Fateor equidem hanc instructionem, dum datur, non esse definitionem ex cathedra, sed dum illi consentit concilium, et secundum illam formatur decretum, incipit esse definitio ex cathedra, estque sententia definitiva, non concilii tantum, sed etiam Pontificis, quam retractare non potest. Sic enim mittuntur legati, ut si concilium instructioni assentiat, formetur decretum ; si non assentiat, suspendatur decretum, et interim consulatur Pontifex.

Nihilominus in hoc casu existimamus necessariam esse confirmationem summi Pontificis, non ut decreta concilii acquirant infallibilitatem, quam iam habent, sed ut innotescat Ecclesiae omnia in concilio rite fuisse servata, et iuxta instructionem et mentem Pontificis decreta fuisse formata : quod aliter certo sciri non potest, cum quandoque legati, praeter instructiones publicas, habeant secretas, quas forte non exhibuerunt, aut saltem non exhibere poterant.

3° Si vero adsint legati concilio sine instructione summi

Pontificis, quidquid definit concilium, etiam iis assentientibus, non est infallibilis authoritatis, nisi accedat confirmatio summi Pontificis ; quia Pontifex non potest conferre legatis privilegium infallibilitatis. Est enim annexum summo pontificatui, seu dignitati capitis et supremi pastoris Ecclesiae, pro quo solo Christus oravit, ut non deficeret fides ; non potest autem Papa legatos constituere summos Pontifices et supremos Ecclesiae pastores.

Confirm. Legati cum instructione Pontificis possunt ab illa recedere et errare. Ergo pariter errare possunt sine instructione.

Verum redit argumentum prius factum. Concilium legitime congregatum, presidentibus apostolicis legatis, repraesentat universam Ecclesiam. Atqui universa Ecclesia errare non potest. Ergo.

Resp. Dist. ant. Concilium legitime congregatum, praesidentibus legatis apostolicis, repraesentat universam Ecclesiam incomplete et imperfecte, concedo ; complete et perfecte, nego. Nondum enim habetur consensio capitis cum corpore, siquidem legati, quamvis nomine Pontificis praesideant, non sunt tamen caput et Pontifex cum privilegio infallibilitatis, et ipse nondum mentem suam aperuerit circa definita.

Petes quot sint concilia generalia.

Resp. viginti vulgo numerari : octo celebrata in Oriente, scilicet Nicaenum, cui adiungitur Sardicense, Constantinop. I, Ephesinum, Chalcedonense, Constantinop. II, Constantinop. III, Nicaenum II et Constantinop. IV ; undecim celebrata in Occidente post schisma Photii, scilicet quatuor Lateranensia, duo Lugdunensia, Viennense, Constantiense, Florentinum, Lateranense V et Tridentinum. Quidam addunt Pisanum.

[Tempore magni schismatis, convocatum fuit a cardinalibus utriusque obedientiae, et congregatum Pisis, anno 1409, hoc concilium, ad exstinguendum schisma per electionem Pontificis cuius authoritas ab universali Ecclesia agnosceretur. Verum nec inde malum fuit sublatum, quin potius auctum ; duobus enim pontificibus Gregorio XII et Benedicto XIII in retinendo pontificatu pertinacibus adiectus est tertius, scilicet Alexander V, et pax reddita non fuit Ecclesiae nisi per electionem Martini V in concilio Constantiensi factam.

Quidam hoc concilium a numero generalium expungunt, quia non fuit authoritate Pontificis convocatum. Sed videtur quod, in casu schismatis, quando est dubius Pontifex, Ecclesia habeat ius convocandi concilium, si non ad ultimate definiendas res fidei et morum, saltem ad providendum sibi de certo capite, ut factum est in sequenti concilio Constantiensi : alioquin Christus non satis providisset necessitati et securitati suae Ecclesiae.

Si concilium istud legitimum fuerit, propter necessitatem praesentem, ratio praecipua cur inter concilia generalia non adnumeretur communiter, videtur esse quia, schismate non exstincto, illi defuit approbatio modo consueto data a Pontifice certo, qua deficiente, concilium, quantumvis legitimum sit, oecumenicitate formali caret.

Vigesimum est concilium Vaticanum, a Pio IX convocatum per litteras die 29 iunii 1868 datas. Fuit apertum die 8 decembris 1869, in festo Immaculatae Conceptionis Deiparae Virginis, et suspensum ab eodem Pontifice, propter « luetuosam rerum conditionem, » die 20 octobris 1870. « Ideirco, inquit Pontifex in litteris apostolicis, nos eo res adductas magno cum animi nostri maerore perspicientes, ut Vaticanum concilium tali in tempore cursum suum omnino tenere non possit, praevia matura deliberatione, motu proprio, eiusdem Vaticani oecumenici concilii celebrationem usque ad aliud opportunius et commodius tempus per hanc Sanctam Sedem declarandum apostolica authoritate, tenore praesentium, suspendimus et suspensam esse nuntiamus, Deum adprecantes authorem et vindicem Ecclesiae suae, ut, submotis tandem impedimentis omnibus, Sponsa suae fidelissimae ocius restituat libertatem et pacem. » — Faxit Deus ut, sedata tandem tempestate qua undique quatitur Ecclesia, sacrosancta haec synodus, iterum in Spiritu sancto congregata, opus fauste incoeptum et luctuose interruptum ad optatum exitum feliciter perducat!]