Summa summae S. Thomae, Tomus III

[Concilii nomine idem significatur in Ecclesia quod nomine comitiorum in regno. Quemadmodum enim, cum oritur controversia de rebus bonum reipublicae spectantibus, conveniunt in unum principes regni vel magistratus, aut deputati a populo electi, ut statuant quid facto opus sit ; ita, cum dirimenda est controversia aliqua suborta in Ecclesia de rebus spectantibus ad religionem, conveniunt praesules ecclesiarum particularium, et simul collatis sententiis, statuunt quod bonum videtur. Ita actum videmus ab Apostolis, Act., xv, ubi coeperunt concilia christiana celebrari, ac deinceps singulis aetatibus.

Nomen latinum concilii invenitur passim in Testamento veteri et novo, pro congregationibus Iudaeorum, sed nomen graecum, id est σύνοδος, non reperitur in Scripturis ; ubi enim latine legimus concilium, in graeco textu ubique est συνέδριον vel συναγωγή. Apparet autem primum synodi nomen in canonibus Apostolorum, can. 36, ubi iubentur episcopi singulis annis bis concilia celebrare ; deinde legitur apud Eusebium, lib. V Hist., c. 23, ac deinceps in omnibus authoribus.

Potest definiri concilium : « Congregatio personarum ecclesiasticarum, praesertim episcoporum, legitima authoritate convocata, ad statuendum qua spectant religionem moresque Christianorum. »

Usum conciliorum habemus, ut dictum est, ab Apostolis, estque probabile eorum institutionem esse divinam, tum ex eo quod dicitur, Matth., XVIII, 20 : Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum : tum quia verisimile est Apostolos, vel ex praeepto Christi, vel ex speciali motione Spiritus sancti celebrasse primum concilium, quod fuit norma sequentium, et in quo illis licuit dicere, Act., xv, 28 : Visum est Spiritui sancto et nobis.

Sunt autem quatuor genera conciliorum, scilicet generalia, nationalia, provincialia et dioecesana. Generalia dicuntur ea ad qua convocantur et quibus interesse possunt et debent totius orbis episcopi, nisi legitime impediantur, et quibus nemo recte praesidet nisi summus Pontifex, aut alius eius nomine. Inde dicuntur etiam oecumenica, id est orbis terrae concilia. In conciliis nationalibus conveniunt archiepiscopi et episcopi unius regni vel nationis, quibus praest aliquis patriarcha vel primas. Talia fuerunt multa concilia Romana, Toletana et Africana, de quibus notandum est quod, licet a generalibus et provincialibus distinguantur, utrorumque tamen nominibus interdum appellantur, respective ad nationem vel regnum. Provincialia proprie dicuntur, in quibus conveniunt tantum episcopi unius provinciae ecclesiasticae, quibus praest archiepiscopus seu metropolitanus. Dioecesana sunt in quibus conveniunt tantum presbyteri unius episcopatus, et iis praest episcopus, qui solus iurisdictione potitur. Non ordinarie huiusmodi coetus concilii nomine decorantur, sed synodi vocantur, et a conciliis differunt in eo quod presbyteri non ut iudices sedent, et vocem non decisivam, sed tantum consultativam habent.]