Summa summae S. Thomae, Tomus III

[Ex triplici ratione placuit Deo sanctos vita functos et in coelo cum Christo regnantes in terris cultu publico honorari : 1° ut Deus, author gratiae et sanctitatis, in eis glorificetur; 2° ut sancti nobis sint exemplo et viam salutis, quam ipsi sunt secti, nobis ostendant; 3° ut tamquam protectores apud Deum eos invocemus. Haec in sacra liturgia nos docet Ecclesia; legitur enim in publicis orationibus : Deus, qui glorificaris in concilio sanctorum martyrum tuorum¹ ... Deus, qui infirmitati nostrae, ad tuendam salutis viam, in sanctis tuis exemplum et praesidium collocasti² ... Cum autem cultus publicus legitime exhiberi non possit nisi eis de quorum sanctitate et glorificatione certo constat, et ad Ecclesiam solam pertineat de his pronuntiare, non licet eos sic honorare antequam Ecclesia solemne iudicium super eorum virtutibus et conditione praesenti ediderit. Et hoc iudicium canonizatio dicitur, quia vi huius iudicii coelicolae aliqui in canone sanctorum inseribuntur.

Cum Ecclesia aliquem defunctum canonizat, emittit iudicium proprie dictum, quo pronuntiat hunc in coelis regnare. Si vero licentiam tantum concedat servum Dei aliquem habendi et honorandi ut beatum in coelis, iam non est canonizatio, sed solum beatificatio.

Canonizatio et beatificatio sunt vel formales, vel aequipollentes.

Canonizatio formalis, seu proprie dicta, definitur a Benedicto XIV, lib. I de Canonizat. sanct., c. 39, n. 5 : « Sententia definitiva summi Pontificis, qua decernit aliquem beatum in sanctorum catalogum esse referen-[continuat in p. 237] dum, et coli debere in toto orbe catholico atque in universa Ecclesia cultu illo qui caeteris canonizatis praestatur. » Est ergo canonizatio publicum Ecclesiae testimonium de vera sanctitate et gloria alicuius personae defunctae. Istud autem testimonium redditur per modum iudicii, quo personae canonizatae decernuntur honores qui cum Deo regnantibus debentur, scilicet quod inseribatur in sanctorum catalogo, quod in publicis Ecclesiae precibus invocetur, quod in eius memoriam templa Deo erigantur, sacrificium missae offeratur, horae canonicae recitentur, dies festi celebrentur, eius imago cum aureola quae denotet eius gloriam depingatur, et eius reliquiae publice honorentur.

Beatificatio formalis est « actus quo Romanus Pontifex indulgendo permittit aliquem Dei servum coli posse in aliqua provincia, dioecesi, civitate aut religiosa familia, cultu quodam determinato, limitato ac beatis proprio. » Omnes honores sanctis concessi possunt ei praestari, sed intra limites praefixos.

In hoc differt canonizatio a beatificatione : 1° quod canonizatio sit ultima ac definitiva sententia de sanctitate et gloria alicuius, non vero beatificatio, post quam requiruntur novae informationes, ut perveniatur ad canonizationem. 2° Ut iam dictum est, beatificatio non tam est sententia quam indulgentia : unde Pontifices in bullis canonizationis dicunt : « Definimus, decernimus, mandamus; » in bullis vero beatificationis : « Indulgemus, concedimus, etc. » 3° Canonizatio totam respicit Ecclesiam, dum licentia in beatificatione expressa alicui tantum provinciae, dioecesi, loco conceditur.

Canonizatio aequipollens est Ecclesiae iudicium implicitum, consistens in cultu publico ab Ecclesia universali alicui servo Dei exhibito, sine ullo formali decreto de illius sanctitate et felicitate. Beatificatio aequipollens est pariter licentia tacita, qua cultus publicus alicui servo Dei praestatur in aliquo territorio, sciente et tacente Ecclesia.

Plures canonizationes et beatificationes fuerunt aequipollentes, ut ex eo quod sequitur patebit.

Quamvis canonizatio sanctorum, quoad modum qui nunc servatur in Ecclesia, non semper fuerit in usu, fuit tamen semper quoad substantiam, ita quod nullus defunctus coleretur ut sanctus sine praevia discussione et approbatione sanctitatis illius, ut constat ex Optato Milevitano, lib. I contra Parmen., ubi significat illicitum fuisse venerari reliquias alicuius « hominis mortui, etsi martyris, sed nondum vindicati, » id est nondum approbati et recepti. Si autem sic pro martyribus, a fortiori pro aliis sanctis. Haec vero discussio et approbatio, seu canonizatio, fiebat ab episcopo vel primate pro suis ecclesiis tantum, sed cultus in eis institutus ex populorum devotione, accedente consensu tacito vel expresso summi Pontificis, saepe extendebatur ad alias ecclesias. Verum, cum in hoc quidam episcopi aliquando modum excessissent, aut aliunde irrepissent abusus in cultu sanctorum, ita ut quandoque impii certis in locis colerentur pro sanctis, Alexander III, cap. Audivimus, lib. III Decretal., de relig. et venerat. sanct., ius sanctorum canonizandi ad Sedem Apostolicam reservavit, ita ut, « etiamsi per eum miracula fierent, non liceret vobis ipsum pro sancto absque authoritate Romana Ecclesiae venerari. » Et idem Pontifex S. Bernardum et S. Thomam Cantuariensem canonizavit.

Quomodo procedendum sit ad obtinendam canonizationem, fusissime exponit Benedictus XIV in opere supra laudato de Beatificatione et Canonizatione sanctorum.

His praemissis,

Dico : Ecclesia est infallibilis in canonizatione sanctorum.

Est communis sententia, videturque aperte esse divi Thomae, Quodlib. IX, a. 16. Ibi quaerit S. Doctor, utrum omnes sancti qui sunt per Ecclesiam canonizati, sint in gloria, vel aliqui eorum sint in inferno. Et cum in corpore articuli statuisset, tamquam certum, quod iudicium Ecclesiae universalis in his quae ad fidem pertinent errare sit impossibile, addit : « In aliis vero sententiis quae ad particularia facta pertinent, ut cum agitur de possessionibus vel criminibus, vel de huiusmodi, possibile est [continuat in p. 239] iudicium errare propter falsos testes. Canonizatio vero sanctorum medium est inter haec duo. Quia tamen honor quem sanctis exhibemus, quaedam professio fidei est, qua sanctorum gloriam credimus, pie credendum est quod nec etiam in his iudicium Ecclesiae errare possit. » Ad 1um : « Summus Pontifex, cuius est canonizare sanctos, potest certificare de statu alicuius... praecipue per instinctum Spiritus sancti. » Et ad 2um : « Divina providentia praeservat Ecclesiam, ne in talibus per fallibile testimonium hominum fallatur. » Cum ergo in his S. Doctor certitudinem iudicii Ecclesiae repetat ex divina providentia et instinctu Spiritus sancti, quem constat falli aut fallere non posse, apertum est ipsum sentire Ecclesiam absolute esse infallibilem in canonizatione sanctorum. Cum autem dicit « hoc esse pie credendum », non vult significare aliter posse contingere, sed eam infallibilitatem Ecclesiae in canonizatione sanctorum non esse eodem modo certam sicut certa est eius infallibilitas in rebus fidei, de qua paulo ante locutus fuerat; haec enim est certa certitudine fidei, non ita prima, saltem ut multis videtur. De quo infra.

Prob. 1°. Ecclesia est infallibilis in communi doctrina morum. Atqui canonizatio sanctorum videtur pertinere ad communem doctrinam morum. Ergo. — Prob. min. Ecclesia, canonizando aliquem, obligat fideles ut eum habeant pro sancto, eumque ipsis proponit ut colendum et imitandum. Atqui haec videntur spectare mores. Ergo.

Confirm. Ecclesia est sancta. Atqui, si proponeret colendum et imitandum impium et damnatum, eumque ut talem haberent fideles, id graviter derogaret sanctitati Ecclesiae. Ergo.

Prob. 2°. Si Ecclesia falleretur in canonizatione sanctorum, id cederet in gravem eius despectum et inhonorationem; eam enim irriderent daemones, dum viderent quos damnationis socios habent a fidelibus coli et invocari tamquam Dei amicos et eius gloriae consortes. Atqui non est verisimile Deum in similibus suam Ecclesiam deserere. Ergo.

Confirm. facto a Sulpitio Severo in Vita S. Martini relato de latrone ob scelera percusso, qui vulgi errore colebatur ut martyr, et quem revelante Deo agnitum S. Martinus a delatis superstitione honoribus deturbavit.

Quod hic dicimus de canonizatione, videtur dicendum, licet non eadem certitudine, de beatificatione; quia, licet Ecclesia in beatificatione non definiat ultimate, concedit tamen et approbat cultum huius vel illius, in qua concessione et approbatione si erraret, suae infallibilitati in doctrina morum, suae sanctitati et suo honori derogaret eodem fere modo quo dictum est de canonizatione.

Dices 1° : Nemo potest esse ita certus de statu alicuius, sicut ipsemet de se; quis enim hominum scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? I Cor., II, 11. Atqui nemo potest esse certus de seipso, an sit in statu salutis; nam nescit homo utrum amore an odio dignus sit, Eccles., IX, 1.

Resp. Dist. mai.³ « Nemo potest esse ita certus, etc., » seclusa assistentia Spiritus sancti, conc.; ea supposita, nego. Dicendum itaque quod summus Pontifex, cuius est canonizare sanctos, potest certificari de statu alicuius, non solum per inquisitionem vitae et attestationem miraculorum, sed praecipue per instinctum Spiritus sancti, qui omnia scrutatur, etiam profunda Dei, I Cor., II, 10.

Inst. : Ecclesia in canonizatione sanctorum innititur testimonio humano, quod est fallibile. Ergo.

Resp. Dist. ant.⁴ Innititur testimonio humano tantum, nego. Ubi observandum quod testimonia humana valent iam ad certificanda historice facta quae sanctitatem moraliter demonstrant. Innititur item et praecipue divinae providentia, quae praeservat Ecclesiam ne in talibus fallatur, conc.

Dices 2° : Facta a Sulpitio Severo et ab Alexandro III allegata, quibus addenda est inscriptio in Martyrologio Usuardi, inter sanctos, Eusebii Caesariensis, quem constat [continuat in p. 241]

fuisse arianum, imo Arianorum principem, teste Hieron., lib. II adv. Rufin., c. 14, probant errorem in hac materia incidere : unde infallibilitas Ecclesiae concutitur.

Resp. Dist. ant. Plures falso honorari potuerunt ut sancti in aliqua ecclesia particulari, ex errore eorum quorum non erat de talium hominum sanctitate iudicium authoritative ferre, conc.; in Ecclesia universali et ex ipsius Ecclesiae iudicio definitivo, nego. Conseq. ergo corruit.

Petes an sit de fide Ecclesiam infallibilem esse in canonizatione sanctorum.

Resp. Non videtur esse de fide quod Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum, consequenter neque quod talis ab Ecclesia canonizatus sit sanctus et beatus.

Prob. prima pars, 1° ex D. Thoma⁵, qui iudicium Ecclesiae in canonizatione sanctorum ponit medium inter iudicium Ecclesiae de rebus fidei et iudicium de factis particularibus, et dicit quod non sit de fide, sed sit « pie credendum quod in his iudicium Ecclesiae errare non possit. »

2° Quamvis sit de fide certum Ecclesiam esse infallibilem in communi doctrina morum, non est tamen eadem fide certum canonizationem sanctorum pertinere ad communem doctrinam morum, neque id omnes concedunt. Ergo.

3° Nulla exstat Ecclesiae definitio de sua infallibilitate, ut fidei divinae, in canonizatione sanctorum, neque id ex eius praxi colligi potest.

Hinc sequitur secunda pars. Si enim non sit de fide quod Ecclesia sit infallibilis aliquem canonizando; ergo, a fortiori, quod iste canonizatus sit sanctus, cum aliunde id non sit revelatum, neque immediate, ut per se patet, neque mediate in ipsa infallibilitate Ecclesiae, cum, ut dictum est, non sit certum de fide.

Nihilominus infallibilitas Ecclesiae in hac materia est [continuat in p. 242] theologice certa, et forsan proxima fidei, ut sequitur ex eo quod dicit Benedictus XIV, ubi supra, lib. I, c. 45, n. 28, eum qui assereret summum Pontificem in hac vel illa canonizatione errasse, temerarium fore, scandalum toti Ecclesiae afferentem, in sanctos iniuriosum, faventem haereticis, sapientem haeresim, assertorem erroneae propositionis et gravissimis poenis obnoxium.]