Summa summae S. Thomae, Tomus III

Iudicium, prout hic sumitur, est definitio seu determinatio iuris seu iusti; iustum autem, ut patet ex dictis, est aequale alteri debitum, quod est obiectum iustitiae¹. Ex quo patet quod sit actus iustitiae, quia iustitiae est definire et determinare id quod est iustum et aequale alteri debitum.

Agimus itaque de iudicio hoc sensu sumpto, non solum prout exercetur exterius a iudice inter partes litigantes, sed etiam prout exercetur, sive exterius sive interius, a privatis circa vitam, res et mores aliorum.

Dico: Iudicium debitis circumstantiis vestitum, est licitum². Est contra Waldenses et Anabaptistas.

Prob. 1° ex Scripturis. Deuter., XVI, 18, dicit Deus Moysi : Iudices et magistros constitues in omnibus portis tuis,... ut iudicent populum iusto iudicio³.

Et cap. 1, 16 : Quod iustum est iudicate. Quod repetit Christus, Ioann., VII, 24. Apost., ad Rom., XIII, 4, asserit quod non sine causa iudex gladium portat; Dei enim minister est, vindex in iram ei qui malum agit. Petrus, Act., V, 3, iudicavit Ananiam et Saphiram; Paulus, I Cor., V, 3, incestuosum Corinthium.

Prob. ratione. Omnis actus virtutis est licitus. Atqui iudicium debitis circumstantiis vestitum est actus virtutis, scilicet iustitiae, ut dictum est⁴. Ergo.

Dixi, « vestitum debitis circumstantiis », quae sunt tres⁵ : prima, ut procedat ex inclinatione iustitiae; secunda, quod procedat ex authoritate praesidentis; tertia, quod proferatur secundum rectam rationem prudentiae. Prima conditio potest intelligi duplici sensu : primo, quod iudicium non sit contra iustitiam; secundo, quod sit ex amore iustitiae, et non ex aliquo motivo humano, puta odio, ira, avaritia, inani gloria, etc. Defectu primae conditionis primo sensu intellectae, iudicium est perversum et iniustum. Defectu eiusdem conditionis secundo sensu intellectae, non est proprie iniustum iudicium, malum tamen et illicitum graviter vel leviter pro qualitate motivi. Defectu secundae conditionis, est iudicium usurpatum. Sed id spectat iudicium publicum; cum enim iustitia sit in privatis, potest etiam in eis esse verum et rectum iudicium absque authoritate. Defectu tertiae conditionis, est iudicium temerarium, quando nempe quis ob leves rationes iudicat dubia et occulta.