Summa summae S. Thomae, Tomus III

Infidelitas in communi est carentia fidei¹. Et est vel negativa, vel privativa, vel contraria. Infidelitas negativa est carentia fidei in eo qui nihil audivit de fide, vel non audivit sufficienter. Privativa est carentia fidei in eo qui audivit sufficienter de fide, et non vult ei assentiri, absque eo tamen quod contrarium asserat. Contraria est carentia fidei in eo qui sufficienter de fide instructus, non solum detrectat illam amplecti, sed etiam contrarium asserit, et errorem positivum contra fidem sustinet.

Petes 1° utrum infidelitas sit peccatum.

Resp. 1°. Infidelitas mere negativa non est peccatum, sed poena peccati².

Prob. 1° Christus, Ioann., XV, 22, dicit de Iudaeis : Si non venissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent. Quod exponens Aug., Tract. LXXXIX in Ioann., dicit quod Christus loquatur de peccato quo non crediderunt in Christum. Infidelibus autem negative Christus neque per se, neque per suos ministros locutus est, saltem sufficienter. 2° Nemo peccat omittendo quod facere non potest.

Quomodo credent ei quem non audierunt? Perinde est ac si diceret : « Credere non possunt. » 3° Haec propositio 68a inter Baianas : « Infidelitas pure negativa, in his quibus Christus non est praedicatus, peccatum est, » damnata est a S. Pio V, 1 oct. 1567, Gregorio XIII, 29 ianuar. 1579, et Urbano VIII, 6 mart. 1641.

Resp. 2°. Infidelitas privativa et contraria est peccatum³.

1° Quia nemo condemnatur, nisi propter peccatum. Qui autem non crediderit, condemnabitur, Marc., XVI, 16. 2° Quia fides est medium necessarium ad salutem. Ergo is cui sufficienter proponitur, tenetur eam acceptare.

Petes 2° utrum omnia opera infidelium sint peccata.

Resp. negative⁴. Hanc quaestionem ex professo expendimus in tract. de Gratia, dissert. III, § 1. Require ibi.

Petes 3° quot sint species infidelitatis.

Resp. tres communiter assignari, nempe paganismum, iudaismum et haeresim⁵. Quia peccatum infidelitatis consistit in renitendo fidei. Tripliciter autem quis potest reniti fidei. Vel enim renititur fidei quam nondum professus est se suscipere ut veram, et est infidelitas paganorum, qui sic dicti sunt a pagis in quos ab urbibus, mandato imperatorum Christianorum, expulsi, se recipiebant, ut colerent sua idola : antea gentiles dicebantur. Vel renititur fidei quam professus est in figura, et est infidelitas Iudaeorum. Vel tandem renititur fidei quam professus est in manifestatione veritatis, et est infidelitas haereticorum.

Dixi : « Quam professus est se suscipere; » quia ad iudaismum vel haeresim videtur non requiri quod revera susceperit fidem in figura vel veritate manifestata, sed sufficere si exterius professus fuerit se suscipere. Unde infantes haereticorum non baptizati, qui ideo nunquam fidem susceperunt, dicuntur haeretici, eo quod secundum aestimationem profiteantur cum parentibus fidem Christi.

Ad paganismum pertinent athaei, deistae et Mahumetani; quia nunquam professi sunt se suscipere, sive in figura, sive in veritate, fidem Christi. Licet enim Mahumetani agnoscant Christum ut prophetam, non tamen eum agnoscunt ut Deum.

Apostasia non videtur distingui ab haeresi, nisi secundum magis et minus; quia apostata deserit totam fidem quam professus est, haereticus partem tantum : intellige obiective. Similiter ad unam ex praedictis possunt reduci alia infidelitates.

[Petes 4° utrum infideles cogendi sint ad fidem.

Resp. Qui nunquam fidem susceperunt, sive subdantur principibus christianis, sive non, nullatenus sunt cogendi ad fidem amplectendam; possunt tamen cogi ne impediant fidem fideique praedicationem blasphemiis, malis persuasionibus, aut apertis praedicationibus.

Patet prima pars; quia Ecclesia non habet iurisdictionem in eos qui non susceperunt fidem, iuxta illud, I Cor., V, 12 : Quid mihi de iis qui foris sunt iudicare? Et concilium Trident., sess. XIV, cap. 5, declarat quod « Ecclesia in neminem iudicium exercet, qui non prius in ipsam per baptismi ianuam fuerit ingressus. » Principes etiam christiani nullam in extraneos, in subditos autem habent iurisdictionem qua politice eos gubernent; haec iurisdictio non includit tamen ius eos ad fidem cogendi. Et quamvis possint cogere subditos ad deserendam idololatriam, quae est contra ius naturale, cuius quilibet princeps est custos, non tamen eorum potestas se extendit ad legem fidei, quae est ordinis supernaturalis.

Haec conclusio confirmatur verbis decretoriis Leonis XIII, in Encyclica Immortale Dei, 1 novemb. 1885 : « Si, inquit, divini cultus varia genera eodem iure esse, quo veram religionem, Ecclesia iudicat non licere, non ideo tamen eos damnat rerum publicarum moderatores qui, magni alicuius aut adipiscendi boni aut prohibendi causa mali, moribus atque usu patienter ferunt ut ea habeant singula in civitatem locum. — Atque illud quoque magnopere cavere Ecclesia solet, ut ad amplexandam fidem catholicam nemo invitus cogatur; quia, quod sapienter Augustinus monet, Tract. XXVI in Ioann., n. 2, « credere non potest homo, nisi volens. »

Secunda pars etiam patet. Ecclesia enim habet a Christo mandatum et consequenter ius praedicandi Evangelium in universo mundo, Matth., XXVIII, 19. Si ergo barbari praedicationem hanc impediant, possunt principes christiani et aliquando debent bellum contra eos movere, rebelles domare, ut tueantur iura Ecclesiae violata et innocentes defendant, tam eos qui ius habent praedicandi, quam eos qui habent ius audiendi.]