Summa summae S. Thomae, Tomus III

Movetur haec quaestio occasione libri Iansenii, episcopi Iprensis, ex quo quinque propositiones extractas summi Pontifices condemnarunt in sensu ab authore intento, id est in sensu naturali et obvio.

[Triplex communiter distinguitur factum : unum personale et particulare; aliud generale, quod spectat totam Ecclesiam ; tertium dogmaticum seu doctrinale : an scilicet aliquis liber, aliqua propositio contineat veram vel falsam doctrinam.

Hic itaque agitur de factis dogmaticis seu doctrinalibus, et quaestio est : Utrum iudicium Ecclesiae de doctrina seu sensu alicuius textus vel scripti sit infallibile. Non ergo quaeritur an liber cui titulus Augustinus sit genuinus Iansenii faetus, an vero illi suppositus. Hoc factum est mere personale et historicum, de quo non iudicat Ecclesia.

Neque inquiritur an quinque famosae propositiones totidem verbis contineantur in libro Iansenii, sed utrum sensus propositionum sit sensus libri. Itaque]

Dico : Iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, est infallibile.

Prob. 1° iisdem Scripturae testimoniis quibus probavimus infallibilitatem Ecclesiae in quaestionibus iuris. Matth., XVI, 18 : Portae inferi non praevalebunt adversus eam Ecclesiam. Matth., XXVIII, 20 : Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Ioann., XIV, 16 : Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis. Ibid., XVI, 13 : Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Ibid., XXI, 16 et 17 : Pasce agnos meos, pasce oves meas. I Tim., III, 15 : Ecclesia Dei vivi columna et firmamentum veritatis. Atqui haec subsistere non possunt, si Ecclesia sit fallibilis circa sensum librorum, seu facta dogmatica. Ergo. Prob. min. Pone Ecclesiam revera falli iudicando librum haereticum, puta Institutiones Calvini, continere sensum orthodoxum et doctrinam catholicam, et e contra librum catholicum, puta opera Augustini, continere sensum erroneum et doctrinam haereticam, hocque iudicium omnibus fidelibus proponat ; fideles credent quae legent in Institutionibus Calvini, Deum esse authorem peccati, ipsum impellere ad peccandum, solam fidem iustificare, habenti fidem nulla peccata imputari, bona opera esse inutilia, corpus Christi non esse realiter praesens in Eucharistia : haec, inquam, et plura alia impia et haeretica in his Institutionibus contenta credent Catholici, et e contra quaecunque Augustinus propugnavit contra Manichaeos, Donatistas, Pelagianos, etc., credent haeretica; sicque universa Ecclesia inducetur in errorem, portae inferi praevalebunt adversus eam, non erit amplius columna et firmamentum veritatis, Christus non erit cum ea omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi, Spiritus sanctus non docebit illam omnem veritatem et non manebit cum illa in sempiternum, male pascet oves et agnos, praebendo illis pascua venenata pro sanis. Ergo. His Scripturarum testimoniis concilium V generale probabat suam authoritatem in condemnandis tribus Capitulis.

Si dicas quod, in hac hypothesi, Ecclesia non erraret circa dogma, sed circa factum, seu attributionem dogmatis tali vel tali libro, sicque portae inferi non praevalebunt contra illam,

Resp. Esto Ecclesia docens, seu pastores, non errarent circa dogma, verissimum est tamen quod inducerent omnes fideles in errorem circa dogma ; non enim fideles possunt cognoscere dogma, nisi in facto, scilicet in libro vel propositione quam Ecclesia approbat vel condemnat. Non ergo sufficit, ad servandum fidei depositum et ad officium pastoris et doctoris, quod Ecclesia docens intendat asserere veritatem, aut proscribere errorem, sed haec veritas et hic error reperiri debent in his locis quae Ecclesia indicat ; alias male instrueret et male pasceret fideles, qui sensum interiorem pastorum seu Ecclesiae docentis penetrare non possunt.

Confir. Dogma proponendum fidelibus est inseparabile a facto, et ita cum eo connexum, ut dogma non possit proponi infallibiter, quin factum eadem infallibilitate proponatur. Atqui Ecclesia est infallibilis in proponendo dogmate. Ergo et in facto dogmatico proponendo. — Min. constat ex antecedentibus. — Prob. mai. Quamvis dogma possit mente perpendi et examinari sine facto, non potest tamen proponi fidelibus, sive vitandum, sive tenendum, absque facto, id est absque textu propositionis aut libri ; quod si sit fallibilis proponendo textum, nemo tenetur illi credere, quia forte errat. Ergo.

Prob. 2° ex usu Ecclesiae. 1° Concilium Chalcedonense, act. 4, declarat haereticum quicumque non diceret anathema Eutycheti, et act. 8, dixerat Theodoretum esse haereticum et foras eiiciendum, eo quod post plures instantias nollet simpliciter et sine explicatione dicere anathema Nestorio, quod tamen tandem praestitit. Hoc factum ad rem praesentem omnino pertinens, late discussum et vindicatum adversus gerras novatorum, require in tractatu de Incarnatione, digress. 2 ad dissert. IV, sect. 5, in Opere maiori.

2° Concilium V generale, Constantinop. II, act. 8, damnavit scripta Theodori Mopsuesteni, Theodoreti Cyrensis et Ibas Edesseni, vulgo tria Capitula, imo ad hoc unum et ad damnationem scriptorum Origenis fuit congregatum. Neque solum damnavit haec tria Capitula Nestoriana, sed anathematizavit quicumque ea defenderet, aut excusaret, aut non condemnaret.

3° Concilium Lateranense IV declarat haereticum, qui probaret aut defenderet doctrinam Abbatis Ioachim in suo libello de Trinitate.

In his et pluribus aliis quae brevitatis causa omitto, agitur, ut patet, de sensu librorum et authorum, seu de factis dogmaticis, atque in iis definiendis Ecclesia agnoscit suam authoritatem infallibilem; alioquin quomodo posset declarare haereticos et anathematizare eos qui iudicio incerto et fallibili non acquiescerent ? Si vero Ecclesia se in his exhibet infallibilem, ita est indubie; alias erraret in dogmate.

Prob. 3° ab inconvenientibus. Si Ecclesia sit fallibilis in definiendo quis sit sensus scriptorum, seu in factis dogmaticis definiendis, sequitur 1° quod nutat traditio, adeoque authenticitas Scripturae in traditione fundata. — Prob. sequela; quia traditio non habetur nisi ex scriptis conciliorum et SS. Patrum. Ergo, si Ecclesia errare possit in definiendo quis sit sensus illorum scriptorum, nutat traditio in eo fundata. — Explicatur amplius. Quamvis ius sit Scripturam sacram et traditionem esse Verbum Dei, et omnes veritates in eis revelatas esse fide tenendas, est tamen factum dogmaticum quod nostra Vulgata contineat verbum Dei, quod sensus eius sit conformis sensui autographi, quod sensus SS. Patrum sit talis vel talis, quod conspirent ad formandam traditionem, quod canones conciliorum,puta Nicaeni aut Tridentini, contineant dogmata : haec, inquam, sunt facta dogmatica, in quibus definiendis si errare possit Ecclesia, corruit tota religio.

Sequitur 2° quod nullus haereticus, nullus liber, quantumvis perniciosus, possit convinci haereseos, et ut ut talis damnari. Dicent enim omnes haeretici, Ariani, Nestoriani, Pelagiani, Eutychiani, Lutherani, Calvinistae, exemplo Iansenistarum [continuat in p. 222] se omnes haereses abhorrere, se nihil nisi Scripturae consentaneum scripsisse; quod si Ecclesia aliter eorum libros intellexerit, sit quaestio facti, in quo est fallibilis : sicque resurgent omnes haereses antiquae, novae suscitabuntur, absque eo quod Ecclesia possit illis occurrere efficaciter.

Solvuntur obiectiones.

Obi. 1° : Christus non promisit infallibilitatem Ecclesiae, nisi in rebus fidei. Atqui factum dogmaticum, v. g., quod liber Iansenii contineat errores, non est fidei. Ergo. — Prob. min. Nihil est fidei quod non sit revelatum. Atqui non est revelatum quod liber Iansenii contineat errores. Ergo.

Huic argumento, quod magni faciunt et quo pro ense et clypeo utuntur Iansenistae, duplex est responsio, quarum alterutra ad frangendum eorum contumaciam sufficit.

Prima responsio negat maiorem, quae omnino gratis et absque ullo Scriptura aut traditionis testimonio asseritur, quin potius contrarium constat ex probationibus conclusionis. Est enim necessaria haec infallibilitas in factis dogmaticis, etiamsi non sint fidei, nec revelata, ut porta inferi non praevaleant adversus Ecclesiam, ut Ecclesia permaneat columna et firmamentum veritatis, ut depositum fidei custodiat, bene pascat oves et omnium fidelium saluti provideat. Christus autem non deficit in necessariis suae Ecclesiae, cui promisit adesse omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi, et eam docere omnem veritatem. Haec itaque infallibilitas, iuxta praesentem responsionem, non ex revelatione, sed ex speciali assistentia Spiritus sancti habetur. Enimvero contendunt Iansenistae Ecclesiam iudicio infallibili pronuntiasse opera Augustini contra Pelagianos et Semi-Pelagianos continere doctrinam catholicam. Estne magis revelatum istud factum, quam factum Iansenii?

Inst. 1° : Si factum Iansenii non sit revelatum, non est credendum fide divina, sed humana tantum. Atqui quod creditur fide humana tantum, est incertum et errori obnoxium. Ergo.

Resp. factum Iansenii, iuxta datam responsionem, non esse credendum neque fide divina neque mere humana, sed fide ecclesiastica, quae est quasi media inter divinam et humanam, sed firmissima et certissima, utpote innixa speciali assistentia Spiritus sancti, et inde infallibilitate Ecclesiae in his rebus. Neque dicas hanc assistentiam esse ipsam revelationem; aliud enim est alicui revelare veritates, aliud auxiliari et adesse, ne a veritatibus revelatis deviet. Patet in definitionibus conciliorum, quibus non fiunt novae revelationes ; alioquin Patres forent scriptores sacri, et definitiones eorum forent Scriptura sacra, sed quibus assistit Spiritus sanctus ne errent.

Inferes: Ergo qui negant factum Iansenii, non sunt haeretici.

Resp. ita quibusdam videri, qui censent eos dumtaxat temerarios, inobedientes, rebelles et excommunicatos. Possent tamen dici haeretici, non praecise quia negant factum Iansenii, quod iuxta hanc responsionem non est revelatum, sed quia, illud negando, negant infallibilitatem Ecclesiae in his definiendis; quae infallibilitas videtur revelata et de fide.

Secunda responsio, omissa mai., distinguit min. Factum Iansenii non est revelatum immediate, conc.; mediate, nego. Solutio explicabitur in sequenti responsione.

Subsumes : Atqui quod est tantum mediate revelatum, non est obiectum assensus fidei, sed theologiae, ut diximus in prima parte. Ergo.

Resp. Dist: subsumptum. Quod est tantum mediate revelatum, ut effectus in causa, vel proprietas in essentia, non est obiectum fidei, sed theologiae, transeat; quod est tantum mediate revelatum, ut pars in toto, nego. Itaque veritas a Deo revelatur dupliciter : 1° immediate in se in particulari, ut haec : « Deus est trinus, Christus est homo; » 2° mediate in alio, et hoc iterum dupliciter : vel ut effectus in causa, seu proprietas in essentia, ut haec, v. g.: « Christus est risibilis, » revelata est in hac : « Christus est homo, » ut in sua causa ; vel ut pars in suo toto, ut haec: « David peccavit in Adam, » revelata est in hac universali, ut [continuat in p. 224] pars in toto : « Omnes in Adam peccaverunt. » Esto ea quae revelantur ut effectus in causa non sint obiectum fidei, sed assensus dumtaxat theologici, quia effectus continetur tantum virtualiter in causa. Quae tamen revelantur ut partes in toto, sunt obiectum fidei, quia partes non sunt solum virtualiter in toto, sed formaliter, et veritas propositionis universalis per se petitur ex veritate propositionum particularium, quae in illa formaliter continentur; in tantum enim propositio universalis est vera, in quantum propositiones particulares quas continet, sunt verae. Unde, eo ipso quo revelatur formaliter propositio universalis, revelantur etiam formaliter propositiones particulares ; sicque ad idem fidei lumen pertinent. Porro revelatum est universaliter, omnem textum, omnem propositionem, omnem librum ab Ecclesia damnatum esse vere damnabilem, id namque comprehenditur sub infallibilitate Ecclesiae revelata. Ergo et hunc textum huius propositionis, puta Iansenii.

Itaque, iuxta hanc solutionem, factum Iansenii est credendum fide divina, et censendi sunt haeretici qui illud negant, non solum quia inde convincuntur negare infallibilitatem Ecclesiae, sed etiam quia istud factum est revelatum, sicut revelatum est quinque famosas propositiones continere haereses, Institutiones Calvini esse haereticas, canones concilii Tridentini asserere dogmata fidei, textum Vulgatae esse conformem suo autographo et continere verbum Dei, quis sit sensus Patrum conspirans ad fundandam traditionem : sicut, inquam, haec sunt fide divina credenda, et haereticus foret qui ea negaret, ita qui factum Iansenii negat. Atque eo titulo Theodoretus fuit a concilio Chalcedonensi declaratus haereticus, quia post plures expostulationes nolebat dicere sine explicatione anathema Nestorio.

Caeterum, iuxta utramque responsionem, constat non sufficere silentium obsequiosum erga factum Iansenii, sed assensu interiori fidei sive divinae sive ecclesiasticae esse credendum, atque formulae Alexandri VII absque exceptione, limitatione aut explicatione esse subscribendum, ut decla-[continuat in p. 225] ravit Clemens XI, bulla Vineam Domini Sabaoth, eosque esse periuros, qui sine isto assensu interiori dictae formulae simpliciter subscribunt.

Obi. 2° : Sexta synodus generalis erravit circa sensum epistolarum Honorii, damnando illum ut haereticum. Et ita docent Bellarminus et Baronius. Ergo.

Resp. Nego ant. Non enim Honorius fuit condemnatus in ea synodo ut haereticus sententia, sed ut fautor haereseos, de quo latissime vide tract. de Incarnat., digres. hist. ad dissert. XVIII, sect. 4.

Quantum ad Bellarminum et Baronium: 1° Hoc dixerunt obiter, non discussa ex professo praesenti quaestione, quae tum non ventilabatur, praesertim cum ipsi doceant Ecclesiam esse infallibilem in aliis factis non revelatis, ut in canonizatione sanctorum. 2° Errorem circa sensum epistolarum Honorii non tribuunt toti concilio, sed Graecis tantum. 3° Denique, quaecumque fuerit hac in parte sententia Eminentissimorum scriptorum, nihil cogit nos ut contra invictissimas probationes nostras illis adhaereamus; non enim fuerunt infallibiles.

Obi. 3°: Concilium Chalcedonense approbavit tria famosa Capitula; concilium V, Constantinop. II, illa damnavit. Atqui tria Capitula, scilicet utrum scripta Theodori, Theodoreti et Ibae continerent haeresim arianam, erant facta dogmatica. Ergo.

Resp. 1° Nego ant. pro prima parte. Tria namque Capitula neque approbata neque reprobata fuere in synodo Chalcedonensi, sed omissa et neglecta, seu proposita, non ut iudicialia, sed ut historica tantum. In primis de Theodoro Mopsuesteno, qui obierat, et de eius scriptis nulla mentio facta est, nisi quod in Epistola Ibae, qua fuit recitata et non probata, ut mox dicam, quaedam eius laudes continerentur. De scriptis Theodoreti et epistola Ibae nullum synodus tulit iudicium, sed earum personas duntaxat admisit ad consessum, postquam poenitentiae signa dederunt, et anathema dixerunt Nestorio, atque S. Leonis [continuat in p. 226] epistolae subscripserunt. Synodus V autem damnavit scripta et personam Theodori Mopsuesteni, qui fuerat author Nestorianismi, et in quo eum obiisse constabat ex testimonio suae ecclesiae, quae nomen eius e sacris dypticis expunxerat. Scripta vero Theodoreti et Ibae sub eorum nominibus damnavit, at eorum personas in pace Ecclesia defunctas anathemate non confixit. Et sic nulla est inter utramque synodum contradictio.

Inst. 1° : Relecta epistola Ibae, legati Sedis Apostolicae dixerunt Ibam orthodoxum, ut habetur in actis. Ergo.

Resp. legatos Sedis Apostolicae dixisse quidem Ibam orthodoxum, sed non eius epistolam orthodoxam; quae duo multum differunt. Unde dist. ant. Dixerunt Ibam orthodoxum, attento dogmate epistolae, nego; attenta retractione epistolae, conc. Cum enim obiicerent illi quidam monachi, S. Cyrillum ab eo vocatum fuisse haereticum, respondit : « Donec S. Cyrillus semetipsum interpretatus fuerat, quia orientale concilium eum vocabat haereticum, et ut haereticum eum condemnavit, haereticum eum et ego putabam. Postquam vero adunatae sunt ecclesiae, et sua capitula interpretatus est, omnes eum communicatorem habuimus. » Quibus aperte declarat se revocare quae dixerat in sua epistola contra S. Cyrillum, et cum aliunde epistola S. Leonis ad Flavianum subscripsisset, et anathema dixisset Nestorio, ideo declaratus est orthodoxus.

Inst. 2° : Maximus Antiochenus in concilio Chalcedonensi ipsam Ibae epistolam agnovit orthodoxam, his verbis : « Orthodoxa est eius declarata dictatio. » Et Ferrandus, diaconus Carthaginensis, epistola ad Pelagium et Anatolium Ecclesiae Romana diaconos, asserit epistolam Ibae non potuisse damnari a quinta synodo, absque synodi Chalcedonensis iniuria. Ergo.

Resp. ad 1'm, in conciliis non unius aut alterius interlocutionem attendi, sed quod ab omnibus aut maiori parte definitur, ut observatum est in quinta synodo, act. 6, ad Ferrandum, non mirum quod ita fuerit locutus ; fuit enim trium Capitulorum acerrimus defensor. Et insu-[continuat in p. 227] per scripsit ante quintam synodum, cuius authoritas doctoris privati authoritati praeponderat.

Resp. 2° ad principale argumentum. Dato tria Capitula fuisse probata in concilio Chalcedonensi, potuerunt nihilominus ad examen revocari et damnari a quinta synodo, absque laesione infallibilitatis Ecclesiae in his factis; quia scripta definitione fidei act. 6, absolutum fuit concilium Chalcedonense. Quae vero postea circa praefatas quorumdam episcoporum causas acta sunt, non habent vim concilii, nec a S. Leone sunt probata.

Obi. 4° : Saltem negari non potest, quin Vigilius Papa admodum variaverit in causa trium Capitulorum, eaque modo approbaverit, modo damnaverit. Ergo non est irretractabile iudicium Ecclesiae circa facta dogmatica.

Resp. Vigilium nunquam tria Capitula quoad sensum obvium textuum approbasse, quod est proprie factum dogmaticum, sed tantum variasse circa personas : utrum scilicet persona Theodori defuncti deberet anathematizari, et scripta Theodoreti et Ibae sub eorum nominibus deberent damnari. Haec autem variatio non fuit inconstantiae, sed prudentis oeconomiae.

CONSECTARIUM

De appellatione a constitutione Unigenitus ad concilium generale futurum.

Supposita infallibilitate, non summi Pontificis, a qua nunc abstrahimus, quia eam non agnoscunt ii contra quos hic agimus, sed Ecclesiae in controversiis fidei et factis dogmaticis definiendis, quam in duobus articulis praecedentibus asseruimus, sequitur non esse licitum appellare a constitutione Unigenitus Clementis XI damnante centum et unam propositiones Paschasii Quesnel, ad futurum concilium generale. Quod hoc brevi et patenti argumento probatur.

Non est licitum appellare a iudicio infallibili et irreformabili. Atqui constitutio Unigenitus est iudicium infalli-[continuat in p. 228] bile et irreformabile. Ergo. — Prob. min. Constitutio Unigenitus est iudicium Ecclesiae de facto dogmatico. Atqui iudicium Ecclesiae est infallibile et irreformabile in dogmatibus et factis dogmaticis definiendis, ut late probavimus in duobus praecedentibus articulis. Ergo. — Prob. mai. Ecclesia universa constitutionem Unigenitus acceptavit, et acceptando fecit suam. Ergo. — Ant. constat 1° ex ipso Clemente XI, qui in litteris Pastoralis officii dicit: « Quam (constitutionem) universa Ecclesia veneratione debita complectitur. » 2° Ex testimoniis omnium fere ecclesiarum totius Europae, Italiae, Sicilia, Venetiorum, Genuae, Pedemontii, Sabaudiae, Germaniae, Belgii, Bohemiae, Hungariae, Poloniae, Hispaniarum et Portugaliae; academiarum Salmanticensis, Lovaniensis, Coloniensis, Duacenae, Conimbricensis, etc. Exstant autem haec omnia testimonia in institutione pastorali Eminentis. Card. de Bissy, tom. III; in institutione 2a illustris. D. Languet, tunc episcopi Suessionensis, postea archiepiscopi Senonensis, et in opere cui titulus : Réfutation du mémoire publié en faveur de l'appel des quatre évêques, approbante Eminentis. Cardinali d'Alsace, archiepiscopo Mechliniensi. Quantum ad Galliam, ubi quaestio mota est, centum et decem episcopi hanc constitutionem acceptarunt, decem recusarunt, et quatuor tantum ad futurum concilium generale appellaverunt. Ex academiis viginti quatuor in eodem regno, tres tantum, Parisiensis, Remensis et Nannetensis acceptationem prius factam revocarunt. Ergo.

Mirum est quot effugia excogitaverint Appellantes, ut vim huius argumenti eluderent. Igitur

Dicunt 1° equidem Ecclesiam in conciliis congregatam esse infallibilem, at non dispersam.

Resp. hoc assumptum esse falsissimum, et aperte contradicens Christi promissionibus. Promisit enim Christus se futurum cum Ecclesia omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. Numquid omnibus diebus congregantur concilia ? Numquid Ecclesia dispersa non est vera Christi Ecclesia, quae decipere non potest? Quin imo Ecclesia in concilio congregata non est infallibilis, nisi quia reprae-[continuat in p. 229] sentat universam Ecclesiam dispersam. Ergo a fortiori haec est infallibilis. Adde quod alias Christus non satis providisset suae Ecclesiae ; donec enim congregaretur concilium generale, quod quandoque non nisi post saecula potest congregari, grassarentur haereses et totam Ecclesiam inficerent.

Dicunt 2° : Soli episcopi Europae acceptarunt. At unde id sciunt? Et esto, quid inde? Numquid concilium Tridentinum (idem dic de pluribus aliis), non est cecumenicum, quia illi non adfuerunt episcopi America et Indiarum orientalium? Numquid constitutiones contra Baium, Iansenium, Molinos, etc., non sunt acceptatae ab Ecclesia, quia forte non fuerunt missae ad Indos aut Americanos? Sufficit ergo acceptatio expressa Ecclesiae in ea parte mundi in qua residet supremum eius Caput, et est maior episcoporum multitudo, quia inde potest aliis innotescere. Nec satis Christus providisset suae Ecclesiae, si expectari deberet consensus illorum qui in extremis mundi partibus morantur. Ita respondebat Augustinus Iuliano, lib. I contra Iulianum, c. 4, n. 13.

[ « An ideo, inquit, contemnendos putas, quia occidentalis Ecclesiae sunt omnes, nec ullus est in eis commemoratus a nobis Orientis episcopus ? Quid ergo faciemus cum illi Graeci sint, nos Latini? Puto tibi eam partem orbis sufficere debere, in qua primum Apostolorum suorum voluit Dominus gloriosissimo martyrio coronare. Cui Ecclesiae praesidentem beatum Innocentium si audire voluisses, iam tum periculosam iuventutem tuam pelagianis laqueis exuisses. Quid enim potuit ille vir sanctus Africanis respondere conciliis, nisi quod antiquitus Apostolica Sedes et Romana cum caeteris tenet perseveranter Ecclesia ? »]

Dicunt 3° : Episcopi non acceptarunt libere constitutionem : quidam metu Inquisitionis, omnes metu excommunicationis latae in non acceptantes.

Resp. 1° metum sive Inquisitionis, sive excommunica-[continuat in p. 230] tionis non auferre libertatem in acceptanda constitutione, sicut metus poenarum inferni aut suspendii non aufert libertatem in observandis legibus, sive divinis, sive humanis, 2° Christus promisit quod portae inferi, id est terrores, percussiones, exilia, incarcerationes, secures, patibula, omnia tormenta diaboli, non praevalerent adversus Ecclesiam. Praevalerent autem, si metu Inquisitionis aut excommunicationis episcopi acceptarent falsa dogmata.

Instant : Saltem extra Galliam episcopi acceptarunt constitutionem ex motivo infallibilitatis Papae. Atqui istud motivum est falsum. Ergo acceptatio in eo fundata est illegitima et nulla.

Resp. 1° Data nunc minori, quam alibi probabimus falsam, nego conseq.; quia infallibilitas Ecclesiae non innititur motivis et rationibus quibus episcopi moveri possunt ad iudicium ferendum in rebus fidei, sed assistentiae Spiritus sancti sibi promissae, qua stante fieri non potest quod Ecclesia aliquo principio decepta inducatur in errorem, alias porta inferi praevalerent adversus illam, et Christus non esset cum illa omnibus diebus. Sufficit ergo quod Ecclesia definierit, quavis ratione inducta id fecerit, quia errare non potest definiendo. 2° Si valeret instantia, nutarent bullae contra Baium, Iansenium, Molinos et aliae, imo nihil foret fixum in Ecclesia, neque ipsorum conciliorum generalium decreta forent fidelibus regula fidei. Quot enim et quam variae rationes et delibrationes singulorum, antequam deveniatur ad definitionem ! Si ergo lata definitio pendeat ex rationibus et motivis singulorum episcoporum definientium, necesse erit illa scrutari, an vera vel falsa sint, ut definitio habeat vim legis et regulae. Hoc autem semel admisso, concutitur Ecclesia a fundamentis, et non habet amplius ubi pedem certo figat. 3° In concilio quod petunt Appellantes, iuxta instantiam, adesse non poterunt episcopi extra Galliam : quia fere omnes imbuti sunt opinione infallibilitatis summi Pontificis, aut tenebuntur, ingrediendo concilium, hanc suam sententiam exuere; quod est absurdum. Aderunt ergo huic concilio summus Pon-[continuat in p. 231] tifex et episcopi Gallicani. Eritne concilium generale? Fallor, nec Pontifex, nec episcopi Gallicani adesse poterunt; sunt enim partes in lite, summus Pontifex, qui constitutionem tulit, episcopi Gallicani centum et decem, qui illam acceptarunt. Convocandi ergo erunt Americani, Asiani, Africani, si forte nihil audierunt de bulla, et hi soli sine capite sedentes constituent concilium generale? Papae ! quanta absurda et quantis chimaeris pasci amant Appellantes ad concilium generale impossibile et plane chimaericum !

Dicunt 4° : Papa prohibet examinare suam bullam. Ergo episcopi non acceptarunt ut iudices.

Resp. Id nos non legere, neque in bulla, neque in litteris Pastoralis officii.

Instant : Saltem exigit omnimodam obedientiam bullae. Ergo non fuit licitum episcopis illam examinare.

Resp. Nego conseq., saltem si intelligatur de propositionibus contentis in bulla. Dirigitur enim bulla ad fideles secundum cuiusque conditionem. Episcopi autem sic sunt subditi Papae, ut sint etiam cum et sub illo doctrinae iudices. Pontifex igitur, ut superior, exigit ab omnibus fidelibus, consequenter ab episcopis, ut subditis, obedientiam suae constitutioni, sicut legislator in civilibus exigit obedientiam suae legi, ita ut episcopi teneantur acceptare constitutionem ut legem pontificiam, non tamen ut legem Ecclesiae, nec prohibentur ut iudices doctrinam examinare, si non bullam ipsam, saltem propositiones in ea damnatas, et si quid inveniant fidei minus consonum, illud reverenter exponere Pontifici; quod cum non fecerint, exceptis admodum paucis, lex pontificia facta est lex Ecclesiae.

Nec refert quod Papa nunquam revocet quod semel pronuntiavit ex cathedra. Id enim signum est quod nunquam docuerit ex cathedra aliquid contra fidem aut mores; non enim permitteret Spiritus sanctus, qui semper adest Ecclesiae, quod episcopi omnes acceptarent doctrinam fidei aut moribus contrariam. Denique bullae contra Baium, Iansenium, Molinos et alia sub eodem tenore latae [continuat in p. 232] sunt, quo tamen non obstante, sic acceptatae sunt ab Ecclesia, ut sint modo leges Ecclesiae et fidei regulae.

Dicunt 5° : Episcopi non sunt unanimes in sua acceptatione : alii acceptarunt simpliciter, alii relative ad suas explicationes. Ergo.

Resp. omnes acceptasse simpliciter, nullum relative, relatione scilicet restringente bullam ad suas explicationes, quasi sensus bullae foret erroneus, aut non posset habere alium sensum legitimum quam sensum explicationum ; sed adiunxerunt explicationes suae acceptationi, tantum ut praevenirent abusus bullae qui fieri possint. Acceptatio autem hoc sensu relativa, non impedit acceptationem simplicem. Sic acceptamus simpliciter Scripturam, cum tamen explicamus contra falsas haereticorum interpretationes et ad instructionem fidelium, non vero ut restringamus eius sensum ad nostrum, quasi ipsius sensus foret falsus, aut non posset esse legitimus alius a nostro.

Dicunt 6° : Constitutio damnat vago et indeterminato modo centum et unam propositiones respective ut falsas, erroneas, male sonantes, scandalosas, haereticas, etc. Atqui huiusmodi constitutio non potest esse regula fidei. Ergo. — Prob. min. Fides debet habere obiectum fixum. Atqui incertum nobis relinquitur, quae propositio sit erronea, qua scandalosa, quae haeretica, etc. Ergo.

Resp. Nego min. Ad prob., dist. min. Nobis incertum relinquitur, qua propositio sit erronea, qua haeretica, etc., et hoc est obiectum constitutionis, nego. Et non est obiectum constitutionis, conc. Non ergo constitutio obligat ut credamus hanc vel illam propositionem in particulari vel scandalosam, vel haereticam, etc.; sed ut credamus nullam esse super quam non cadat aliqua qualificatio, nec ullam esse qualificationem quam non mereatur aliqua propositio, uno verbo, omnes has propositiones esse defectuosas, et nullam posse sustineri. Hoc autem obiectum est fixum et determinatum. Sit paritas. Medicus expertissimus et fide dignus monet convivas, omnia fercula convivii esse venenata, non explicando qualitatem veneni quod cuique ferculo competit : an sit frigidum, an calidum, an statim [continuat in p. 233] necans, an causans languorem, etc. Obiectum fidei humanae in convivis est, quod haec fercula sint vitiata et vitanda, et hoc sufficit ut nullus ex eis quidquam degustet, nec multum curabunt inquirere de qualitate venenorum. Similiter in nostro casu. Ecclesia non exigit quod credam aut dicam hanc propositionem esse haereticam, illam male sonantem, istam scandalosam, etc.; sed solum quod habeam omnes ut defectuosas et iure damnatas, quarum nullam ideo possim sustinere. Insuper non alter damnatae sunt propositiones Wiclevii et Ioannis Hus in concilio Constantiensi, propositiones Baii, libri Maximes des Saints, et alia; quo non obstante, constitutiones adversus illas sunt ab Ecclesia acceptatae ut regulae fidei.

Dicunt 7° : Posset contingere quod maior pars episcoporum cum summo Pontifice, paucis admodum exceptis ex adverso reclamantibus, errorem definiat ac pertinaciter defendat. Ergo ex acceptatione constitutionis a maiori parte episcoporum nihil potest extundi pro eius infallibilitate. — Prob. ant. ex concilio Ariminensi et Seleuciensi, ubi maior pars episcoporum haeresi ariana subscripsit. Ergo.

Resp. Nego ant., quod est totius Religionis eversivum. Hoc enim semel admisso, Ecclesia non est amplius catholica, ut patet, nec visibilis; cui enim parti credent fideles, si non maiori authoritati? Debebunt discutere cuiusque rationes, cuius tamen discussionis sunt ut plurimum incapaces, et suo privato spiritui fidere; quod est basis haereseos Lutheranae et Calvinistae. Et his haereticis nobis fallibilitatem Ecclesiam obiicientibus, nihil quod respondeamus, habebimus. Unde Augustinus ex professo probat contra Donatistas, Ecclesiam apud eos non esse, quia, licet inter eos numerarentur trecenti episcopi, hi tamen erant pauci comparative ad caeteros, et concludebantur intra limites Africae. Insuper nullus haereticus, nulla haeresis poterit unquam damnari; nulla enim est causa adeo perversa, qua non inveniat aliquos patronos.

Ad probationem. In primis falsum est Patres Seleucien-[continuat in p. 234] ses subscripsisse Arianismo; nihil enim eo in concilio, ob sententiarum dissensionem, fuit definitum. 2° Falsum est Patres Ariminenses subscripsisse haeresi arianae. Subscripserunt namque formulae secundum se catholicae, sed qua, propter omissionem Omoousion ex fraude Arianorum, hi abutebantur. 3° Falsum est maiorem partem episcoporum totius Ecclesiae huic perfidiae ariana subscripsisse. 4° Tandem falsum est Patres Ariminenses quoad suam subscriptionem coniunctos fuisse summo Pontifici; Liberius enim Papa iam a biennio sibi redditus, et Romam redux, fidem Nicenam palam profitebatur et propugnabat. Primum et quartum constant ex omnibus historicis; secundum et tertium probavimus, in maiori Opere, in tract. de Trin., digress. 3 ad dissert. prooem. Illuc recurre.

Observandum tamen est quod, dum quidam Patres dicunt, tempore conciliorum Ariminensis et Seleuciensis, omnes, paucis exceptis, tempori obsecundasse, et peste seu perfidia Ariana fuisse infectos : vel non loquantur de universa Ecclesia, sed de quibusdam provinciis Asianis, in quibus maxime grassabatur haec haeresis; vel intelligant pestem arianam pervasisse omnes provincias, et ubique esse diffusam, non tamen infecisse omnes; vel loquantur hyperbolice et per exaggerationem, propter multitudinem illorum qui videbantur defecisse; vel tandem per haeresim seu perfidiam arianam intelligebant formulam subdolam, cui subscripserant Patres Ariminenses, quae licet esset in se catholica, favebat tamen Arianis, qui ea abutebantur, propter omissam vocem consubstantialis. Vide locis citatis de Trinitate.

Dicunt 8° : Plures propositiones Quesnelli iisdem plane terminis leguntur in sanctis Patribus. Ergo hi etiam sunt damnandi.

Resp. Dist. ant. Plures propositiones iisdem plane terminis et eodem sensu leguntur in sanctis Patribus, nego; sensu diverso, conc. Sensus enim alicuius propositionis eruitur, non ex solis verbis quibus componitur nude spectatis, sed spectatis respective ad circumstantias et conditionem authoris et temporis. Unde nego conseq.

Dicunt 9° : Summus Pontifex non declaravit Appellantes haereticos.

Resp. eos declarasse ab Ecclesiae communione separatos, quod valde est affine. Quod si aliud non expresserit Pontifex, id fecit ex prudenti oeconomia, sperans fore ut Appellantes lenitate potius quam severitate essent revocandi.

Dicunt 10° : Pater Quesnellus fuit damnatus inauditus. Item : Cur toties rogatus Pontifex noluit explicare suam constitutionem?

Resp. ad primum. Non agebatur de persona Quesnelli, nec quidem fuit nominata, sed agebatur de eius libro. Liber autem est simul sui accusator, testis et patronus, et ad eum probandum vel damnandum sufficit legere et sensum intelligere. Unde, quidquid dixisset Quesnellus, forte probasset suam mentem et intentionem fuisse rectam, at non sensum obvium sui libri esse orthodoxum.

Ad secundum, Pontifex explicavit suam bullam, dum in litteris Pastoralis officii declaravit per eam non damnari sententias in scholis catholicis tradi solitas. Quibus non sufficit haec explicatio, non suffecissent ampliores. Aliunde non tam explicationem, quam revocationem petebant. « Silebat sacer Ordo, inquiebat Facultas theologica Parisiensis in instrumento suae appellationis, pro sua in S. Sedem et sanctissimum D. Clementem filiali observantia ac reverentia, et sperabat fore ut Sanctitas sua, tantis malis commota, predictam tandem constitutionem revocaret. » Item, vel explicationes fuissent conformes proprio sensui bullae, vel difformes. Si prius, illas reiecissent, ut ipsam bullam, aut explicationem explicationum petiissent, et sic sine fine. Si posterius, iactassent bullam indiguisse emendatione et esse reformatam, novamque, priori reprobata, editam esse.