Summa summae S. Thomae, Tomus III

Quaestionis sensus est duplex. Primus : An Deus possit revelare falsum, seu mentiri ? Secundus : An quis possit ex fide divina elicere assensum falsum, seu credere aliquid esse verum et a Deo revelatum, quod non est verum nec a Deo revelatum ?

Dico 1° : Deus non potest absolute mentiri, seu dicere falsum¹, iuxta illud Apostoli, Hebr., VI, 18 : Impossibile est mentiri Deum.

Probatur. Est absolute impossibile primam et essentialem veritatem mentiri. Atqui Deus est prima et essentialis veritas. Ergo. — Prob. mai. Mentiri est deficere a veritate. Atqui implicat primam et essentialem veritatem a veritate deficere ; alias deficeret a seipsa, sicque non esset prima, essentialis et indeficiens veritas.

Confirmatur 1°. Si Deus posset absolute mentiri, tota fides nostra nutaret. Unde enim sciremus non mentitum fuisse ? Ex revelatione ? Sed de hac revelatione foret eadem difficultas, idem dubium, an non mentiatur.

Confirmatur 2°. Mendacium est intrinsece malum et peccatum. Ergo non potest esse absolute a Deo.

Dico 2° : Fidei non potest subesse falsum ex parte credentis², id est, fides non potest inclinare ad assensum falsum, nec illum elicere.

Probatur. 1° Nihil subest alicui potentiae vel habitui, aut etiam actui, nisi mediante ratione formali sui obiecti : sicut color non potest videri, nisi per lucem, neque conclusio fieri potest, nisi per medium demonstrationis. Atqui ratio formalis fidei est prima veritas in dicendo, quae, ut modo dicebamus, non potest revelare falsum. Ergo.

2° Virtus intellectualis non potest esse principium assensus falsi, sicut virtus appetitus rationalis non potest esse principium actus vitiosi. Atqui fides est virtus intellectualis. Ergo. — Prob. mai. Omnis virtus est bona dispositio ac perfectio potentiae in ordine ad suum obiectum. Atqui obiectum intellectus est verum. Ergo.

Contra primam conclusionem opponi possent quaedam apparentia mendacia quae referuntur in Scripturis. Verum ea abunde soluta habes in maiori nostro Opere, tract. de Relig., dissert. IX, a. 2, ubi de restrictionibus mentalibus, de quibus etiam dicemus infra loco cit.