Summa summae S. Thomae, Tomus III

[Cum sacrae liturgia authoritatem dogmaticam expendimus, in quantum est traditionis ecclesiasticae monumentum authenticum, attendendum est tantum ad liturgias legitimas, id est ab Ecclesia probatas. Fuerunt enim, praecipue in saeculo superiori et ineunte saeculo currente, praesertim in Galliis, novae liturgiae subrogatae, vel ipsi liturgiae Romanae, vel antiquis liturgiis aliis quae ab ipsa prima institutione a sede Apostolica approbatae, vel a ducentis annis usitatae, legitimae fuerunt declaratae a S. Pio V, in constit. Quod a nobis. Hae recentiores liturgiae contra ius introductae, eo ipso omni authoritate destituuntur. Cum insuper fuerint, ut plurimum, concinnatae a viris Romanae Sedi plus minusve infensis, nedum genuinae Ecclesiae doctrina in eis sit inquirenda, plurima certe in eas consulto inserta sunt quae singularia aut paradoxa, interdum etiam falsa apparent. Unde nullius momenti reputandae sunt a theologo qui ex formulis cultus sacri antiquam fidem vult adstruere. Fauste ergo illae novae et illegitimae liturgiae, probante et hortante Sede Apostolica, ubique ab episcopis fuerunt abolitae, liturgia Romana in ecclesiis Galliarum restituta, ita ut omnes, idipsum sapientes in alterutrum secundum Iesum Christum, unanimes uno ore honorificent Deum. Rom., XV, 5 et 6. Ex liturgiis vero seorsum sumptis eae praeferendae sunt ad veram doctrinam asserendam, quae nobiliori usu in Ecclesia receptae sunt. Inter occidentales ecclesias primum locum obtinet liturgia Romana, deinde liturgia Gallicana antiqua et Hispanica, quae vulgo Mozarabica nuncupatur, quibus adiungenda est Ambrosiana, quae adhuc in ecclesia metropolitana Mediolanensi retinetur. Inter orientales principem locum sibi vindicat liturgia Iacobi, omnium antiquissima, quaeque viguit penes plerasque ecclesias orientales, et nunc etiam in pluribus servatur. Post eam veniunt liturgiae Graeca quae a SS. Cyrillo, Basilio, Chrysostomo nomen habent, ac liturgia Armena.

Dico: Maximi facienda est authoritas liturgiae, eaque habenda est ut testis irrefragabilis traditionis et Ecclesiae fidei.

Prob. 1° authoritatibus. S. Coelestinus Papa, ad episcopos Galliarum scribens contra errorem Pelagianorum, dicit, epist. xxi : « Praeter has autem beatissimae et Apostolicae Sedis inviolabiles sanctiones, quibus nos piissimi patres, pestiferae novitatis elatione deiecta, et bonae voluntatis exordia et incrementa probabilium studiorum, et in eis usque in finem perseverantiam ad Christi gratiam referre docuerunt, obsecrationum quoque sacerdotalium sacramenta respiciamus, quae ab Apostolis tradita in toto mundo, atque in omni Ecclesia catholica uniformiter celebrantur, ut legem credendi statuat lex supplicandi. » Quid expressius? Augustinus, epist. 217¹, ad Vitalem Pelagianismi fautorem, c. 1, n. 2 : « Exseras contra orationes Ecclesiae disputationes tuas, et quando audis sacerdotem Dei ad altare exhortantem populum Dei orare pro incredulis, ut eos Deus convertat ad fidem, et pro catechumenis, ut eis desiderium regenerationis inspiret, et pro fidelibus, ut in eo quod esse coeperunt eius munere perseverent; suscipe pias voces, et dic te non facere quod hortatur, id est, Deum pro infidelibus, ut eos fideles faciat, non rogare, eo quod non sint ista divinae miserationis beneficia, sed humanae officia voluntatis. » Probare intendit S. Doctor ex precibus liturgicis Ecclesiae, initium fidei esse donum Dei. Idem, de Dono perseverantiae, c. 23, n. 63 : « Utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt vel nondum possunt Scripturas vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestione disputationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum ! » Demonstrat hic pariter ex orationibus publicis Ecclesiae perseverantiam finalem esse donum Dei gratuitum.

Prob. 2° ex natura et fine liturgiae. Ordinatur enim liturgia ad cultum publicum Deo exhibendum, et ad sanctificationem animarum per supplicationes, sacrificium et sacramentorum administrationem procurandam. Porro in cultu divino includitur honor praestandus sanctis, quos gratia sua sanctificatos nobis Deus in exemplum et presidium collocavit, ut dicitur in oratione festi S. Gulielmi. Atqui vix aliquod dogma fidei est ex iis quae catholica profitetur Ecclesia, quod formulae liturgicae non attestentur.

1° Quoad veritates credendas, in sua liturgia Ecclesia aperte profitetur dogmata Trinitatis, divinitatis Verbi et Spiritus sancti, divinitatis Christi, veritatis incarnationis et redemptionis ex eo secuta, Deiparae non solum virginitatis, sed et integritatis in partu, S. Petri Romanique Pontificis primatus, infallibilitatis Ecclesiae, supereminentiae episcoporum supra presbyteros, gratiae necessitatis, peccati originalis propagationis, sacrificii incruenti, realis Christi in Eucharistia praesentiae, transsubstantiationis, purgatorii demum et cultus invocationisque sanctorum.

2° Sacramentorum administratio est quotidiana. Ex ea igitur testimonium publicum, constans et universale eruitur circa eorundem sacramentorum numerum, efficaciam, speciales effectus et dispositiones ad ea rite suscipienda requisitas. Cum autem ex omnibus deprehendamus graecorum orientaliumque ecclesiarum euchologiis, atque ex occidentalium seu latinorum ritualibus ac sacramentariis; septem ubique, quovis tempore, fuisse sacramenta collata, nonne audaciae, nonne etiam dementiae arguuntur Protestantes, qui ea ad quatuor tresve, postremo ad duo redegerunt? Idem dicendum de gratia quam per ea conferri omnia illa documenta pariter testantur, de effectibus qui tribus ex iis tribuuntur circa characterem, de infantium baptismate, de exoreismorum usu, quo Pelagianos iam aetate sua Augustinus premebat, de conscientiae puritate ad sacram synaxim afferenda, de confessionis auricularis usu, aliisque similibus,

3° Quod vero ad religiosum cultum spectat, quaenam fuerit primitivae Ecclesiae doctrinae exinde deprehenditur circa sanctorum venerationem, cum videamus institutos festos dies, celebrata ieiunia ad sanctorum memorias recolendas vel ab ipsius Ecclesiae incunabulis; circa reliquiarum et imaginum venerationem ; circa aquam lustralem, quam Protestantes reiiciunt et despiciunt, aliaque permulta, quae sin minus dogmata attingunt, plurimum tamen valent ad liberandam Romanam Ecclesiam a toties in eam impacta calumnia de turpi superstitione.

Cum vero de religioso disseritur cultu, de eo agitur qui in Ecclesia universa receptum est, non autem de peculiaribus qui singulis in ecclesiis usui fuerunt traditi, quamquam valorem partialem habere possint, sive ad consensum cum universali Ecclesia probandum, sive ad evincendum antiquitatem et nobilitatem ecclesiarum in quibus observari consueverunt ²

Adnumerantur etiam inter media seu generalia seu singularia quibus antiqua traditio catholica determinari potest, historia ecclesiastica, veterum monumentorum christianorum reliquiae, epigraphia, priscorum et recentiorum haereticorum scripta, in quantum catholico dogmati opponuntur. De his quidem in fusioribus theologicis operibus opportune tractatur, sed a nobis, utpote strictioribus limitibus coaretatis, sunt praetermittenda.]