Summa summae S. Thomae, Tomus III

Blasphemia est vox graeca significans idem ac latine maledictio. Sumitur a theologis pro maledictione derogante excellenti bonitati, praecipue divinae. Unde Dico 1°: Blasphemia definiri potest¹: « Cordis vel oris locutio qua per modum convicii dicitur aliquid derogans excellentiae divinae bonitatis. » Seu brevius: « Contumeliosa contra Deum locutio. »

Explicatur. Dicitur 1° « cordis vel oris; » quia utroque loquimur, et daemones, qui non nisi mente loquuntur, blasphemant.

Dicitur 2° « per modum convicii. » Per quod distinguitur ab infidelitate simplici, quae consistit in assensu contra fidem. Ad blasphemiam autem non requiritur assensus contra fidem, sed sufficit quod de Deo dicatur aliquid per modum convicii.

Neque ad id requiritur, quod bene nota, explicita et expressa intentio Deum conviciandi et inhonorandi, sed sufficit virtualis et implicita, quatenus per verba, aut per modum ea pronuntiandi, iuxta communem apprehensionem, Deus dehonoratur et contemnitur. Unde non assentior iis qui dicunt non esse blasphemiam, sed tantum vanum usum divini nominis, quando quis indignando, non Deo, sed homini, profert caput, mortem, sanguinem Dei, et similia. Ista enim verba eo modo pronuntiata, sunt Deo contumeliosa, licet alterius occasione prolata. Consequenter ibi est virtualis et implicita intentio dehonorandi Deum. Et alioquin rarae admodum forent blasphemiae, cum tamen reputentur frequentissimae. Unde S. Thomas, hic a. 2, ad 3, dicit quod qui subito ex aliqua passione in verba blasphema prorumpit, advertens ad eorum signicationem, blasphemiam mortalem committat; qui autem haec et similia profert non modo contumelioso, sed vel recitative, vel historice, non est blasphemus: unde specialiter attendendum est ad modum pronuntiandi.

Dicitur « derogans excellentiae divinae bonitatis. » Et hoc fit, non solum quando directe contra Deum aliquid contumeliose dicitur, sed etiam contra sanctos et res sacras, non quidem secundum se (sic enim non esset proprie blasphemia, sed vitium irreligiositatis? duliae oppositum), sed cum aliqua habitudine saltem virtuali ad Deum. Sicut enim, inquit Author, Deus in sanctis suis laudatur, in quantum laudantur opera quae Deus in sanctis facit, ita et blasphemia qua fit in sanctos ex consequenti in Deum redundat. Qui ergo diceret S. Petrum esse impium et damnatum, B. Virginem esse meretricem, esset blasphemus. Qui vero loqueretur de illis, non prout sancti sunt, sed prout fuerunt homines in terra, v. g., si nominaret S. Petrum calvum, S. Crispinum sutorem, non esset proprie blasphemus, cum hic nullus sit respectus ad Deum. Sed, si ista proferret ex odio et indignatione, peccaret mortaliter contra duliam et observantiam debitam sanctis; si autem ex ioco vel levitate, esset peccatum veniale.

Itaque blasphematur: 1° denegando Deo quod ipsi convenit, vel asserendo de eo quod ipsi non convenit: et hoc sive fiat enuntiative, sive optative, sive imperative, sive sermone imperfecto; 2° tribuendo quod ei convenit, sed irrisorie et quasi quid vituperabile, ut nominando contemptibiliter membra Christi et sanctorum; 3° tribuendo creaturae quod est proprium Deo, ut omnipotentiam; 4° factis aequivalentibus verbis contumeliosis, ut spuere in crucifixum.

Dico 2°: Blasphemia dividitur in haereticalem et non haereticalem². Haereticalis est quae asserit aliquid contrarium fidei, aut negat aliquid ad fidem pertinens. Non haereticalis est qua, licet nihil contra fidem aperte contin neat, ea tamen quae sunt fidei contemptibiliter et contumeliose, quasi essent vituperabilia, profert.

Dico 3°: Blasphemia est ex genere suo gravissimum peccatum mortale³, nec fieri potest veniale ex parvitate materiae, sed solum ex indeliberatione involuntaria actus.

Patet prima pars, 1° ex gravissimis poenis quibus punitur⁴. In veteri lege, Levit., XXIV, 16, blasphemus lapidabatur. In iure canonico plures poenae statuuntur contra blasphemus, quas si refugiant, sepultura ecclesiastica sunt privandi, cap. Statutum, tit. de maledicis, lib. V Decretal., et alibi. 2° Quia graviter repugnat charitati, cum sit contra excellentiam divinae bonitatis; item opponitur fidei et religioni, ut mox dicam.

Patet etiam secunda pars; quia, quantumvis quid secundum se leve dicatur, ut Deus dehonoretur et vilipendatur, est semper gravissimum malum.

Patet pariter tertia pars; quia in omni genere peccati indeliberatio involuntaria excusat a toto vel tanto peccato, quia ex ea fit quod actus non sit perfecte humanus.

Dixi « indeliberatio involuntaria; » quia, si sit ex consuetudine quam blasphemus non curat pro viribus eradicare, non excusat a mortali, quia est voluntaria in causa, scilicet in ista consuetudine voluntaria. Ad hoc advertant confessarii.

Petes cui virtuti opponatur blasphemia.

Resp. Quatenus continet implicite vel explicite falsum de Deo, opponitur confessioni fidei; quatenus est Dei inhonratio, opponitur religioni, cuius obiectum formale est cultus, honor Deo reddendus.